VII SA/Wa 2314/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Protokolant specjalista Mariusz Gąsiński-Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] września 2010 r. znak [...] w przedmiocie braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia skargę oddala Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...]czerwca 2010 r., znak: [...], na podstawie art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 100, poz. 696 z późn. zm.), art. 2 lit. j rozporządzenia nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz.Urz. WE L 46 z dnia 17 lutego 2004 r., s.1 ), po rozpatrzeniu skargi S. K., w sprawie naruszenia przez W[...]. z siedzibą w B. praw pasażerów określonych przepisami rozporządzenia dotyczącej lotu z dnia [...] listopada 2009 r. na trasie G. – L. o nr [...] stwierdził brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, iż istotą żądania zawartego w skardze S. K. jest stwierdzenie przez Prezesa Urzędu w drodze decyzji administracyjnej, że skarżony przewoźnik lotniczy naruszył ustawowy obowiązek wypłaty odszkodowania, zwrotu poniesionych kosztów w przypadku braku udzielenia pomocy, zwrotu za niewykorzystany bilet lotniczy oraz obowiązek zwrotu za niewykorzystany pobyt w hotelu na F. oraz za wszystkie niewykorzystane bilety lotnicze na trasie G. – L. – F., a także F. – L. – G. Organ ustalił, że S.K. posiadała potwierdzoną rezerwację kod [...] na lot z dnia [...] listopada 2009 r. na trasie G. – L., z planowaną godziną startu 6.00 UTC (PL), którego obsługującym przewoźnikiem był W... Ponadto, skarżąca posiadała potwierdzoną rezerwację kod [...]na lot z dnia [...] listopada 2009 r. na trasie L. – F., nr [...] z planowaną godziną startu 13.30 UTC, którego obsługującym przewoźnikiem był E. z siedzibą w L. W skardze, złożonej do Prezesa Urzędu, pasażerka stwierdziła, iż niezgodnie z informacją uzyskaną z Ambasady Brytyjskiej, którą dołączyła do skargi, jak również treścią przepisów opublikowanych na stronie internetowej ww. Ambasady, dotyczących wymagań wizowych przy podróży tranzytowej przez terytorium Wielkiej Brytanii do państwa trzeciego, niesłusznie odmówiono jej przelotu rejsem [...] w dniu [...] listopada 2009 r. ze względu na brak brytyjskiej wizy. W nawiązaniu do ww. zarzutów przewoźnik nie godząc się z nimi.przedstawił wyjaśnienia, które w formie elektronicznej przekazywał pasażerom, dołączył też wydruki z sytemu planowania floty, z potwierdzeniem, iż na rejsie [...]z dnia [...] listopada 2009 r. nie było tzw. overbookingu. Prezes Urzędu stwierdził, że dał wiarę wyjaśnieniom W[...]. zawartym w piśmie z dnia [...] kwietnia 2010 r. odnośnie planowania lotu oraz przedłożonemu do akt sprawy wydrukowi z systemu A[...]l co do faktu, iż samolot marki Airbus typu [...] o znakach rejestracyjnych [...], który obsługiwał przedmiotowy lot, dysponuje 180 miejscami pasażerskimi, przy czym na przedmiotowy lot zostało dokonanych 154 rezerwacji – natomiast podróż tym rejsem odbyło 149 pasażerów. Prezes powołał art. 2 lit. j ww. rozporządzenia, stosownie do którego dla celów rozporządzenia "odmowa przyjęcia na pokład" oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo, że stawili się oni do wejścia na pokład, zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Prezes Urzędu uznał, że przedmiotowy lot nie był lotem o zawyżonej liczbie rezerwacji, przez który powszechnie się rozumie lot, w którym liczba pasażerów posiadających potwierdzoną rezerwację i stawiających się do odprawy w wymaganym terminie oraz w określony sposób przekracza liczbę miejsc dostępnych na ten lot (overbooking). Tym samym w sytuacji, gdy na lot pozostało wolnych 31 w sprawie nie zaistniało zjawisko "overbookingu". Zdaniem organu ustalony stan faktyczny sprawy nie odpowiada żadnemu hipotetycznemu stanowi faktycznemu opisanemu przepisami ww. rozporządzenia, a tym samym, nie powstał na gruncie tego rozporządzenia żaden obowiązek przewoźnika, którego beneficjentem byłaby S[...] K[...]. Ponadto, Prezes Urzędu stwierdził, iż ocena racjonalności odmowy przewozu danym lotem z uwagi na brak ważnego dokumentu wizowego, o którym mowa powyżej, nie była przedmiotem niniejszego postępowania, a tym samym ustalenie tej kwestii nie miałoby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Pismem z dnia 7 lipca 2010 r. S[...] K[...] wystąpiła do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [....] czerwca 2010 r. wskazując, że decyzja jest dla niej całkowicie niezrozumiała, gdyż opiera się na założeniu, że jeżeli na locie nr [...] nie było overbookingu to przewoźnik ma prawo odmówić wpuszczenia na pokład pasażera i nie narusza prawa. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] września 2010 r. Nr [...], Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał prezentowana wcześniej argumentację. Odnosząc się do zarzutów skarżącej Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, iż w przypadku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli, obsługujący przewoźnik lotniczy niezwłocznie wypłaca im odszkodowanie, zgodnie z art. 7 i udziela pomocy zgodnie z art. 8 i 9. ww. rozporządzenia. Przepisy te dotyczą jednak wyłącznie sytuacji, w której zachodzi przypadek zawyżonej liczby rezerwacji na dany lot, a więc sytuacji, która określana jest mianem overbookingu. Zdaniem organu powyższa teza wynika przede wszystkim z literalnego brzmienia samego przepisu art. 4 ust. 1-3 ww. rozporządzenia oraz postanowień preambuły do rozporządzenia, ale także z analizy poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady (EWG) nr 295/91 z dnia 4 lutego 1991 r., ustanawiającego wspólne zasady systemu odszkodowań dla pasażerów, którym odmówiono przyjęcia na pokład w regularnych przewozach lotniczych. Poprzednim rozporządzeniem Rady (EWG) nr 295/91, ustawodawca wspólnotowy, uregulował kwestię ograniczonego systemu odszkodowań dla pasażerów.Z przepisu art. 1 rozporządzenia nr 295/91 wynikało, że dotyczy ono wyłącznie sytuacji, w których pasażerom odmawia się wstępu na pokład na lot regularnych linii o zawyżonej liczbie rezerwacji. Przepisy rozporządzenia 295/91 nie przewidywały odszkodowania, ani jakiejkolwiek innej pomocy dla pasażerów w przypadku zarówno odwołania, jak i opóźnienia lotu pasażerskiego, pozostawiając te kwestie poza regulacją tego aktu normatywnego. W opinii organu administracji postanowienia punktów 3, 4, 5 i 6 preambuły do rozporządzenia (WE) nr 261/2004, wskazują, iż w akcie tym, rozszerzającym wprawdzie dotychczasową ochronę praw pasażerów – nie przewidziano zmiany zakresu ochrony praw pasażerów przez jej rozszerzenie poza inne sytuacje niż tzw. overbooking. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, iż prawidłowość powyższych rozważań potwierdzona została w wyroku z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 648/07, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Powołując się na wskazane wyżej orzeczenie Sądu, organ wskazał też na poglądy doktryny, z których jednoznacznie wynika, że omawiane rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. przewiduje odszkodowanie dla pasażerów, którzy zostali dotknięci dopuszczeniem do odprawy większej liczby osób niż jest miejsc w samolocie, czyli, że obejmuje ono wyłącznie sytuację tzw. overbookingu,(tak m.in. R. Ostrihansky /w:/ Prawo Unii Europejskiej. Prawo materialne i polityki pod red. Jerzego Barcza, wyd. II, Warszawa 2005, s. II-539). Sytuacja w której pasażer nie został przyjęty na pokład samolotu wykonującego lot, na który posiadał ważną rezerwację, jednakże nie doszło jednocześnie do overbookingu, czyli sprzedaży większej ilości rezerwacji niż liczba miejsc w samolocie, nie wypełnia stanu faktycznego określonego w art. 4 ust. 1-3 rozporządzenia. Kwestia dotycząca odmowy przyjęcia pasażerki na pokład samolotu z powodu braku posiadania wizy brytyjskiej, mimo to, że była uprawniona do odbycia lotu do Zjednoczonego Królestwa, korzystając z uprawnienia Transit Without Visa nie ma znaczenia dla treści rozstrzygnięcia i jej badanie jest niecelowe. Tym samym kwestia wątpliwości co do tego kto i z jakiej przyczyny odmówił wpuszczenia jej na pokład pozostaje poza zakresem sprawy. Zarzut, iż przepisy powołane w decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. nie posługują się pojęciem overbooking, organ uznał za bezzasadny. Prezes stwierdził, że słowo overbooking znajduje się od wielu lat w użyciu w języku polskim, w szczególności w branży lotniczej i nie ma, jego zdaniem, wątpliwości co do jego znaczenia. Fakt, iż w samym tekście rozporządzenia nie pojawia się ten termin nie oznacza to, że tekst rozporządzenia nie odnosi się do zdarzeń tego typu. Język prawny jest odmianą języka naturalnego i słowa w nim używane nie zawsze odpowiadają brzmieniowo terminom, które są w użyciu w języku potocznym, co ma miejsce przedmiotowym przypadku. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podkreślił, iż z uwagi na treść art. 12 ust. 1 rozporządzenia stanowiącego, że akt ten nie narusza praw pasażerów do dochodzenia dalszego odszkodowania, skarżąca może zwrócić się ze swym żądaniem do sądu powszechnego na podstawie przepisów Konwencji o ujednoliceniu niektórych zasad dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego, zwanej Konwencją Montrealską (Dz.U. UE L 194 z 18 lipca 2001 r.) oraz na podstawie właściwych przepisów prawa cywilnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła S[...] K[...] dochodząc uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r., oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca wskazała na naruszenia przepisów art. 2 lit. j, 3, 4 i 7 rozporządzenia polegającego na błędnym uznaniu, że "przypadek odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli", o którym mowa w art. 4 ust. 3 ww. rozporządzenia dotyczy wyłącznie sytuacji, w której pasażerom odmawia się wstępu na pokład na lot regularny o zawyżonej liczbie rezerwacji, czyli tzw. overbookingu. Zdaniem skarżącej przedstawiona przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego interpretacja, prowadzi do wniosków absurdalnych i sprzecznych z celami rozporządzenia wyrażonymi w jego preambule. Okazuje się bowiem, że pasażerowie konsumenci znajdują się w gorszej sytuacji, gdy przewoźnik odmawia im całkowicie bezpodstawnie wejścia ma pokład, mimo to że są tam wolne miejsca, niż w sytuacji, gdy wolnych miejsc brakuje. Bezprawność działania przewoźnika w tej pierwszej sytuacji, a co za tym idzie stopień naruszenia prawa konsumenta są nieporównywalnie większe, niż w drugiej. Nie sposób przyjąć, że pasażerowi, któremu odmówiono bezpodstawnie wejścia na pokład, na którym były wolne miejsca, przysługuje wyłącznie dochodzenie od przewoźnika roszczeń cywilnoprawnych, a pasażerowi, któremu odmówiono wejścia na pokład, na którym nie było wolnych miejsc, przysługuje odszkodowanie w trybie art. 7 rozporządzenia i możliwość dochodzenia odszkodowania uzupełniającego na podstawie przepisów prawa cywilnego. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd Administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Należy ,podkreślić, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, interpretowanym oraz stosowanym w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie - zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie naruszają prawa. W działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego, jak i zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. W przedmiotowej sprawie bezspornie ustalono, iż skarżąca posiadała potwierdzoną rezerwację na lot nr [...] planowany na dzień [...] listopada 2009 r. na trasie G.-L. oraz następujący po nim lot L. – F.. Po stawieniu się do odbycia lotu skarżącej odmówiono przelotu ze względu na brak ważnej wizy do Zjednoczonego Królestwa, wobec czego skarżąca nie odbyła podróży do Hiszpanii. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż w jej opinii zakresem rozporządzenia objęte są również inne przypadki odmowy przyjęcia pasażerów na pokład niż tylko związane z faktem tzw. overbooking. Jej zdaniem za szerokim rozumieniem pojęcia odmowy przyjęcia na pokład przemawia treść art. 2 lit. j rozporządzenia. Tym samym przyjęcie przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego zawężającej wykładni pojęcia "odmowy przyjęcia na pokład" tylko do zakresu overbookingu jest niezgodne z rozporządzeniem. Powyższe twierdzenia skarżącej są bezpodstawne. Sąd w pełni podziela wywody organu uzasadniające jego rozstrzygnięcie. Przepisy rozporządzenia - wbrew twierdzeniom skarżącej - ewidentnie dotyczą wyłącznie sytuacji, w której zachodzi przypadek zawyżonej liczby rezerwacji na dany lot, a więc sytuacji, która określana jest mianem tzw. overbookingu. Powyższa teza znajduje swoje uzasadnienie przede wszystkim w literalnym brzmieniu samego przepisu art. 4 ust. 1-3 cyt. rozporządzenia nr 261/2004, oraz z postanowień Preambuły do tego rozporządzenia, ale także z analizy poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady (EWG) nr 295/91 z dnia 4 lutego 1991 r. ustanawiającego wspólne zasady systemu odszkodowań dla pasażerów, którym odmówiono przyjęcia na pokład w regularnych przewozach lotniczych. W drodze opisanego wyżej rozporządzenia Rady (EWG) nr 295/91, ustawodawca wspólnotowy uregulował po raz pierwszy kwestię pewnego wspólnego, niemniej jednak ograniczonego systemu odszkodowań dla pasażerów. Z przepisu art. 1 tego rozporządzenia wynikało, iż dotyczy ono wyłącznie sytuacji, w których pasażerom odmawia się wstępu na pokład na lot regularny o zawyżonej liczbie rezerwacji. Przepisy rozporządzenia nr 295/91 nie przewidywały odszkodowania, ani jakiejkolwiek innej pomocy dla pasażerów w przypadku zarówno odwołania, jak i opóźnienia lotu pasażerskiego, pozostawiając te kwestie poza regulacją ww. rozporządzenia. Z uwagi na fakt, iż przepisy powyższe nie regulowały wszystkich uciążliwych sytuacji, będących przyczyną nie tylko niezadowolenia konsumentów, lecz również powodujących wymierne finansowe straty po ich stronie (utracone transakcje, niedoszłe do skutku spotkania, itp.) Wspólnota Europejska postanowiła wprowadzić nową regulację prawną, znacznie rozszerzającą dotychczasowy system ochrony praw pasażerów transportu lotniczego, o nowe dwie sytuacje, a mianowicie sytuacje dotyczące odwołań lotów, jak i ich opóźnień. Tym niemniej nie został rozszerzony zakres ochrony pasażerów poza sytuacje overbookingu. Powyższe rozumowanie potwierdza treść punktów 3, 4, 5, 6 Preambuły do rozporządzenia nr 261/2004 z których wynika, że rozporządzenie rozszerzając dotychczasową ochronę praw pasażerów - nie przewidziało zmiany zakresu ochrony w przypadku odmowy przyjęcia na pokład poprzez jej rozszerzenie o inne sytuacje, niż tzw. overbooking. Z dyspozycji punktu 9 Preambuły wynika, iż liczba pasażerów, którym odmówiono przyjęcia na pokład wbrew ich woli powinna być zredukowana przez wymóg, aby przewoźnicy lotniczy wzywali ochotników do rezygnacji z rezerwacji w zamian za pewne korzyści, zamiast odmawiać pasażerom przyjęcia na pokład oraz przez pełną rekompensatę dla tych, którym ostatecznie odmówiono przyjęcia na pokład. Przepis art. 4 ust. 1 Rozporządzenia (WE) Nr 261/2004 stanowi, że jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać odmowę przyjęcia na pokład, powinien on najpierw wezwać ochotników do rezygnacji z ich rezerwacji w zamian za korzyści na warunkach uzgodnionych pomiędzy danym pasażerem a obsługującym przewoźnikiem lotniczym. Ochotnikom należy udzielić pomocy na zasadach określonych w art. 8, traktując pomoc jako dodatek do korzyści wspomnianych w niniejszym ustępie. Z kolei ust. 2 art. 4 stanowi, że jeżeli liczba ochotników nie pozwala na przyjęcie na pokład pozostałych pasażerów z rezerwacjami, wówczas obsługujący przewoźnik lotniczy może, wbrew woli pasażerów, odmówić przyjęcia ich na pokład. Powyższy pogląd podziela również doktryna, na co zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu decyzji. Wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 2 pkt j rozporządzenia nr 261/2004, "odmowa przyjęcia na pokład" oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Zdaniem Sądu z tej normy prawnej nie można wywieść tezy, iż odmowa przyjęcia na pokład, w rozumieniu cyt. rozporządzenia, obejmuje inne sytuacje, niż overbooking. Klauzula wyłączająca wskazana w tym przepisie (vide: racjonalne przyczyny uzasadniające odmowę przyjęcia na pokład) dotyczy wyłącznie sytuacji, w której - pomimo zaistnienia overbookingu - przewoźnik lotniczy może nie wpuścić pasażera na pokład nie narażając się na odpowiedzialność wskazaną w art. 4 ust. 3 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 rozporządzenia nr 261/2004. W ocenie Sądu, zasadne jest zatem twierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, iż okoliczności w których skarżącej odmówiono przyjęcia na pokład lotu nr [...] pozostają poza zakresem regulacji rozporządzenia nr 261/2004. Sąd podziela w pełni uwagę organu, który wskazał, na dyspozycje przepisu art. 12 ww. rozporządzenia. Przepis wskazany wyżej stanowi, że ww.rozporządzenie nie narusza praw pasażerów do dochodzenia dalszego odszkodowania, w toku procedury cywilnej przed sądem powszechnym. Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).