II FZ 174/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Stefan Babiarz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 1/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 2 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z dnia 18 marca 2011 r., I SA/Bd 1/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 2 listopada 2010r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. 2. Ze stanu sprawy wynikało, że w załączeniu do skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 2 listopada 2010 r. podatnik przedłożył formularz PPF z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie zarządzenia z dnia 20 stycznia 2011 r. wezwano podatnika do przedłożenia szeregu dokumentów związanych ze złożonym wnioskiem. Pismem z dnia 7 lutego 2011 r. podatnik odpowiedział na wezwanie sądu przedkładając dokumenty. 3. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2011 r. referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. 4. Pismem z dnia 1 marca 2011 r. A. K. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając mu: - naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. - poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy; - naruszenie przepisu art. 258 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez błędną ocenę stanu majątkowego, a w szczególności poprzez niedopuszczalne uznanie, że obroty na rachunku bankowym są jednoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z wnioskiem zawartym w treści skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 2 listopada 2010r. 5. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści art. 199, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazał, że z nadesłanego przez stronę wraz ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w kwocie brutto około 2.600 zł. (formularz PPF poz. 10). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje, oprócz skarżącego, jego małżonka E. oraz trójka dzieci: 17-letni L., 15-letnia J. i 13-letnia Weronika. Skarżący wskazał, że koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około 2.350 zł plus koszty spłacanych kredytów w wysokości 400 zł, zaciągniętych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący posiada samochód ciężarowy, który został zajęty oraz samochód osobowy marki Fiat o wartości 2.800 zł. Jak wynikało natomiast z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę (oświadczenia z dnia 31 stycznia 2011r.), łączne koszty utrzymania domu i rodziny wynoszą około 4.679 zł. Ponadto skarżący wskazał, że posiada zaciągnięte i nie spłacone kredyty w łącznej wysokości ponad 350 tys. zł. Małżonka skarżącego oświadczyła, że w lutym 2010r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej (gabinet kosmetyczny), którą rozlicza w formie karty podatkowej, a która aktualnie nie przynosi dochodu. Wnioskodawca podkreślił również, że składniki majątkowe jego firmy zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a dłużnicy zalegają z płatnościami. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną strony sąd stwierdził, że nie wykazała ona, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy. Sąd odnosząc się do deklarowanych przez stronę wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego zauważył, że w tej kwestii skarżący udzielał sprzecznych ze sobą informacji. Pierwotnie zadeklarował, że rodzina ponosi wydatki w wysokości 2.350 zł (wniosek PPF nadesłany wraz ze skargą), a następnie oświadczył, że wynoszą one 4.379 zł (oświadczenie z dnia 31 stycznia 2011r.). Analiza danych zadeklarowanych jako dochody w zestawieniu z wydatkami budziła wątpliwości sądu, co do ich rzetelności. W związku z powyższym sąd wskazał, że rozpoznający sprawę zobowiązany jest kierować się m.in. logiką i doświadczeniem życiowym, a te nie pozwalają uznać, że 5-osobowa rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w wysokości 2.600 zł, bez dodatkowych źródeł utrzymania, byłaby w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 4.679 zł. Strona skarżąca wydaje zatem więcej (4.679zł) niż wykazany dochód (2.600 zł), nie podając źródła pokrycia wydatków. Odnosząc się do okoliczności podnoszonej przez stronę w sprzeciwie, że utraciła ona płynność finansową a obroty na rachunku bankowym nie są równoznaczne z osiągnięciem dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, sąd stwierdził, iż "taka sytuacja wynika między innymi ze sposobu prowadzenia działalności gospodarczej, w tym podejmowanych decyzji, co do wyboru kontrahentów. Okoliczność, że kontrahenci nie płacą należności, nie stwarza automatycznie podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych". Sąd podkreślił, że konieczność spłaty kredytu obrotowego zaciągniętego w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz płatności z tytułu rat leasingowych nie stanowią o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Jak już wielokrotnie wskazywano, niedopuszczalne jest preferowanie zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których zalicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny oceniając sytuację skarżącego A. K. w postanowieniu z dnia 2 września 2010 r. sygn. akt I FZ 346/10, oddalającym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2010 r., I SA/Bd 372/10. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy, - art. 258 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu majątkowego, a w szczególności poprzez uznanie, że dochody z działalności gospodarczej, w kwocie 2.600 zł pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych, bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy, zgodnie z wnioskiem oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuj: Zażalenie podlega oddaleniu. 7. Odnosząc się do postawionych w zażaleniu zarzutów naruszenia art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 258 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje je za nietrafne. Należy bowiem wskazać, że przepisy te odnoszą się do czynności, które podejmuje referendarz sądowy. W niniejszej sprawie postanowienie zostało wydane przez sędziego WSA, a tym samym przepisy te nie mogą mieć zastosowania w sprawie. Również za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 września 2010 r., I FZ 346/10, prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie pozwalają na zastosowanie odstępstwa od art. 199 p.p.s.a. Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego skarżącego wskazuje, że skarżący obraca znacznymi kwotami pieniędzy. Rozmiar tych obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia okoliczność korzystania przez wnioskującego z kredytu obrotowego. Sam fakt spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zgodzić się bowiem tutaj należy z Sądem pierwszej instancji, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. W tej sytuacji należy wskazać na postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela poglądy zaprezentowane w postanowieniach sądu z dnia 2 września 2010 r., I FZ 346/10, z dnia 27 stycznia 2009 r., I FZ 512/08 oraz z dnia 31 stycznia 2007 r., I FZ 664/06, że niezasługujące na aprobatę stanowisko strony wskazujące na preferowanie przez spółkę zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których należy obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast koszty ponoszone na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi kosztami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Należy również wskazać, co umknęło uwadze sądowi pierwszej instancji, że skarżący przedstawił wyciąg tylko z rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zgodnie zaś przedłożonym przez niego oświadczeniem, środki tego rachunku są zasilane wpłatami z ROR wspólnego dla obojga małżonków, na który to są dokonywane wpłaty gotówkowe z prowadzonej działalności gospodarczej. Brak jest jednak, pomimo wezwania sądu z dnia 20 stycznia 2011 r., wyciągów z tego rachunku, co nie pozwala na dokładną weryfikację osiąganych przez skarżącego dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Na marginesie należy tylko zauważyć, że nietrafny jest argument sądu pierwszej instancji, co do związku między odmową przyznania prawa pomocy a ponoszeniem skutków, co do wyboru kontrahentów, jako że jest to kwestia obiektywna, na którą skarżący nie zawsze może mieć wpływ. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.