II FZ 152/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 75/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 29 listopada 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie drugim i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie sygn. akt I SA/Ol 75/11 w punkcie pierwszym sentencji postanowienia przyznał K. B. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych a w punkcie drugim odmówił ustanowienia doradcy podatkowego. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że ze złożonego przez skarżącą wniosku wynika, iż po śmierci męża, od sześciu lat samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. 2.100 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 19 i 15 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 677,36 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów. Organy celne ustanowiły hipotekę przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczyły wyposażenie i urządzenia budynków. Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, które zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 30.000 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 9.000 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 200 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 45 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 150 – 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie. W ocenie Sądu sytuacja materialna strony uzasadniała uwzględnienie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych natomiast Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Skład rozpoznający niniejszą sprawę podzielił w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach ze skarg strony o sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, iż na tym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny. Wskazał, że skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Sąd dodał, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Sąd stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. W sytuacji natomiast, gdy zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy. Odmowa ustanowienia doradcy podatkowego nie wpływa bowiem na prawo strony do późniejszego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła skarżąca, wnosząc o przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia doradcy podatkowego w osobie K. D., nr wpisu ... W przedmiotowym zażaleniu podkreśliła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a wydatki poniesione za usługi doradcy podatkowego jednoznacznie i nieodwracalnie powodują dla niej i jej rodziny pozbawienie środków do życia. Wskazała, że sprawa jest bardzo trudna, długoterminowa i wielotorowa, oraz że jednocześnie toczy się kilka postępowań. Dodała także, że wskazany przez nią doradca zna jej sytuację majątkową i jest w posiadaniu szeregu dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się zasadne. Biorąc pod uwagę treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że normodawca jako jedyne kryterium warunkujące przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, przyjął sytuację materialną osoby ubiegającej się o nie. W szczególności sąd rozpoznając wniosek strony o ustanowienie adwokata, radcy prawnego, czy też doradcy podatkowego nie jest uprawniony do oceny zasadności i celowości udziału pełnomocnika z urzędu w tym konkretnym postępowaniu. W procedurze obowiązującej przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem odpowiednika art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 226 ze zm.) Przepis ten stanowi, że sąd uwzględni wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stwierdził, że reprezentacja strony przez doradcę podatkowego nie jest warunkiem koniecznym do przeprowadzenia postępowania sądowego, zwłaszcza w świetle gwarancji procesowych sformułowanych w art. 6 p.p.s.a., wedle których na sądzie ciąży obowiązek udzielania stronie koniecznych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z powyższego wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, zamiast kryterium materialnego jakim jest brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, kryteria nie wymienione w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.: gwarancje procesowe z art. 6 oraz nieprowadzenie przez sąd administracyjny postępowania dowodowego, co w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie rodzi potrzeby pilnowania terminów i formułowania pism procesowych. Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd pierwszej instancji winien dokonać merytorycznej oceny wniosku, odnośnie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jedynie w aspekcie przesłanek z wyżej wskazanego przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.