I OSK 1649/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska sędzia NSA Anna Lech sędzia del. NSA Jerzy Solarski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1204/10 w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 18 maja 2011 r. sygn. VIII SA/Wa 1204/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami – skargę oddalił. W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczna i prawną: Komendant Powiatowy Policji w Szydłowcu w dniu 17 czerwca 2010 r., na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.; zwana dalej p.r.d.), skierował J. R. na badanie lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Radomiu, w związku z kierowaniem pojazdem w stanie nietrzeźwości. Ponieważ skarżący nie poddał się badaniom, Starosta Szydłowiecki decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., znak [...], cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B, C, D, B+E, C+E, D+E. W odwołaniu J. R. podniósł, że wyrok skazujący jest nieprawomocny, w związku z czym nadal obowiązuje wobec niego domniemanie niewinności. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. znak: [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że cofnięcie uprawnień w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 140 ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. jest obligatoryjne. Postępowanie w tym przedmiocie jest niezależne od postępowania toczącego się przed sądem powszechnym. Dlatego zaskarżenie w drodze apelacji wyroku sądu I instancji pozostaje bez wpływu na rozstrzygniecie przedmiotowej sprawy. W skardze J. R. podniósł, że jechał rowerem, a więc pojazdem niemechanicznym. Stwierdził, że nie zgłosił się na badania lekarskie, gdyż nie miał środków na pokrycie związanych z tym wydatków. Tymczasem prawo jazdy jest mu potrzebne do wożenia chorej matki do lekarza. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i wskazał na treść art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d., który stanowi, że decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi wydaje starosta w razie niepoddania się badaniu lekarskiemu w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 3-5. Natomiast według art. 122 ust. 1 pkt 3 p.r.d., badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany przez organ kontR. ruchu drogowego, jeżeli, m.in. kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Zastosowany w tym przepisie tryb oznacza, że wskazany w nim organ ma obowiązek wydania decyzji o cofnięciu uprawnień, jeżeli zachodzą przesłanki polegające na niepoddaniu się badaniu lekarskiemu. Zaniechanie wydania decyzji w takiej sytuacji należałoby zakwalifikować jako naruszenie przez organ obowiązku. Stan zdrowia kierowcy jest okolicznością mogącą podlegać zmianom i względy bezpieczeństwa ruchu wymagają instrumentów prawnych, pozwalających weryfikować stan zdrowia osoby legitymującej się uprawnieniami. Zdaniem WSA, organ administracji publicznej nie dysponuje wiedzą medyczną, pozwalającą na samodzielne ocenianie, czy osoba posiadająca uprawnienia do kierowania pojazdami, ze względu na swój stan zdrowia, może z uprawnień tych nadal korzystać. Z tego też powodu o stanie zdrowia i ewentualnym istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami rozstrzygają lekarze orzecznicy. W skardze kasacyjnej J. R., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.), zaskarżył opisany wyrok w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d., i uznanie, że przytoczony przepis dopuszcza możliwość cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w przypadku niepoddania się badaniom lekarskim przez kierującego rowerem. Na tej podstawie wniesiono alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie reformatoryjne w trybie art. 188 P.p.s.a., względnie o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, przy zasądzeniu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutu kasacyjnego podniesiono w szczególności, że J. R. został skierowany na badania lekarskie w związku z kierowaniem rowerem, znajdując się w stanie nietrzeźwości. Cofnięcie uprawnień na podstawie art. 140 ust. 1 p.r.d. polega na odebraniu przyznanych uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi i tramwajami. Zdaniem skarżącego nie jest możliwe cofnięcie uprawnień do kierowania motorowerem lub rowerem. Ponieważ zgodnie z art. 87 ust. 3 p.r.d. do kierowania przez osobę pełnoletnią rowerem, wózkiem rowerowym czy motorowerem nie wymaga się uprawnień, to tym bardziej nie można żądać weryfikacji tych uprawnień w drodze kierowania na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, o których mowa w art. 122 ust. 1 p.r.d. Według pełnomocnika za tym stanowiskiem przemawia rażąca i niezrozumiała dysproporcja pomiędzy działaniami skarżącego, skierowanego na badania lekarskie w związku z kierowaniem rowerem w stanie nietrzeźwości a następstwem niestawienia się na te badania w postaci cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami samochodowymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego co oznacza, że poza zaskarżeniem znalazły się ustalenia faktyczne poczynione przez organy a zaaprobowane przez WSA w zaskarżonym wyroku. Przypomnieć więc należy, że skarżący kasacyjnie w dniu 17 czerwca 2010 r. skierowany został na badania lekarskie przez Komendanta Powiatowego w Szydłowcu, z powodu kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości; podstawę skierowania stanowił art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. który stwierdzał, że badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany przez organ kontR. ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Ponieważ skarżący kasacyjnie nie poddał się badaniom w zakreślonym terminie, Starosta wszczął postępowanie w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, o czym zawiadomił stronę w dniu 23 lipca 2010 r. /k.3 akt adm./. W toku tego postępowania J. R. złożył 3 sierpnia 2010 r. oświadczenie, że wykona badania do dnia 25 sierpnia 2010 r. Ponieważ w terminie tym badania nie zostały przeprowadzone, organy orzekły o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. Materialnoprawną podstawę decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami stanowił art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d. który stwierdzał, że decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydaje starosta w razie niepoddania się badaniu lekarskiemu w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 3-5. Skarga kasacyjna naruszenie prawa materialnego upatruje w błędnej wykładni tego przepisu poprzez uznanie, że art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d. dopuszczał możliwość cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w przypadku niepoddania się badaniom lekarskim przez kierującego rowerem. Zarzut ten jest nieusprawiedliwiony. W art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. wskazano okoliczności, których wystąpienie zobowiązywało właściwy organ do wydania decyzji nakazującej oznaczonej osobie poddanie się badaniu lekarskiemu pod kątem stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Tą okolicznością było kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Badanie lekarskie miało na celu stwierdzenie, czy określona osoba jest uzależniona od alkoholu lub innego podobnie działającego środka. Przytoczony powyżej przepis jako adresata nakazu wskazywał "kierującego pojazdem". Wyrażenie "pojazd" dla celów stosowania ustawy - Prawo o ruchu drogowym, należy interpretować zgodnie z definicją ustawową wyrażoną przez art. 2 pkt 31 p.r.d. I tak, "pojazdem" w rozumieniu tej regulacji jest środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze oraz maszyna lub urządzenie do tego przystosowane. Do tak pojmowanego pojazdu zaliczone zostały rowery, zgodnie z art. 2 pkt 47 p.r.d. /rower - pojazd o szerokości nieprzekraczającej 0,9 m poruszany siłą mięśni osoby jadącej tym pojazdem/. Przepis art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d. pozostawał w związku z art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. i wyposażał starostę w kompetencje do wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w razie niepoddania się przez kierującego pojazdem badaniu lekarskiemu. Według skarżącej kasacyjnie strony, obowiązek pozbawienia uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi nie podlegał aktualizacji, jeżeli skierowany na badanie kierował w stanie nietrzeźwości rowerem, gdyż rower nie jest pojazdem silnikowym, zaś tylko osób kierujących pojazdami silnikowymi może dotyczyć decyzyjne stosowanie normy art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d. Podstawowa dla interpretacji prawnej wykładnia językowa nie pozwala pominąć, że art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. obejmował nie tylko osoby, które kierowały w stanie nietrzeźwości pojazdami silnikowymi, ale także osoby, które kierowały wszelkim "pojazdami", co przy uwzględnieniu definicji ustawowej oznacza, że również rowerami. Świadczy o tym posłużenie się w wyżej przytoczonym przepisie sformułowaniem "pojazd". Jednocześnie, art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d. odsyłając do art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. nie wykluczał poza zakres swego normatywnego oddziaływania osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi, które nie poddały się badaniom lekarskim w związku ze stwierdzeniem kierowania w stanie nietrzeźwości "pojazdem", a więc także rowerem. Jeżeli ustawodawca miałby zamiar dokonać zawężania stosowania normy nakazującej cofnięcie uprawnień, to związany treścią definicji ustawowych wyraziłby ten zamiar poprzez dodanie do art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b p.r.d. wyrażenia "(...) przez kierującego pojazdem silnikowym (...)". Takiego wyrażenia nie zastosowano, jak również nie zdecydowano się na inną technikę legislacyjną o podobnych skutkach. Zatem decyzja o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi mogła zostać wydana jako konsekwencja stwierdzenia, że kierujący "pojazdem", a więc również rowerem, poruszał się nim w stanie nietrzeźwości. Za powyższą interpretacją przemawiają także względy celowościowe. Osoba, która poruszała się po drodze publicznej w stanie nietrzeźwości rowerem, nie daje gwarancji, że nie jest obciążona przeciwwskazaniami zdrowotnymi do kierowania pojazdami innego rodzaju, w tym pojazdami silnikowymi. W celu zapobieżenia ewentualnym skutkom uczestniczenia w ruchu osób o takich przeciwwskazaniach, należy kierować je na badania lekarskie, a w razie niewykonania tego obowiązku, pozbawić posiadanych uprawnień do poruszenia się pojazdami silnikowymi (zob. wyrok NSA z 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1465/11). Reasumując stwierdzić należy, że przyjęta przez WSA interpretacja odpowiada podstawowemu założeniu ustawy – Prawo o ruchu drogowym, jakim jest tworzenie warunków dla bezpiecznego korzystania z dróg publicznych. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że trafnie WSA zinterpretował i zastosował prawo materialne, które legło u podstaw pozbawienia skarżącego kasacyjnie uprawnień do kierowania pojazdami. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 – 261 p.p.s.a.