I FZ 149/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 41/11 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 listopada 2010 r. nr ... w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji dotychczasowej i określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy od grudnia 2005 r. do sierpnia 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 41/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podejmując takie rozstrzygnięcie wskazał, że okoliczności przedstawione we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dawały podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący we wniosku wskazał, że obecnie nie posiada wolnych środków finansowych. Stwierdził, iż nie posiada także przedmiotów, które mógłby spieniężyć, bowiem dom o powierzchni 153 m2, w którym zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Rodzina skarżącego aktualnie utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.165,55 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych), a także emerytury żony w wysokości 1.348,06 zł. Skarżący ponosi koszty eksploatacji domu w postaci: energia elektryczna – 185,64 zł; opłata za wodę – 139,62 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę. Dodatkowo wnioskodawca spłaca w formie ratalnej podatek od nieruchomości w kwocie 384 zł. Ponadto Wnioskodawca podniósł, że jest osobą schorowaną i leczy się w Poradni Cukrzycowej oraz Kardiologicznej w Ł., a koszt miesięczny zakupu leków wynosi około 130 zł. Dodatkowo żona skarżącego leczy się w Poradni Onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Nadto częściowo na utrzymaniu skarżącego pozostaje córka, która odbywa studia doktoranckie i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 zł, przeznaczane w całości na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki. Wnioskodawca natomiast pokrywa opłatę za akademik w kwocie 345 zł. Z wniosku wynika, że Skarżący posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 20 m2 i 18 m2. Poza tym nie ma żadnego innego majątku czy też zgromadzonych oszczędności. Dom zaś, w którym zamieszkuje stanowi ½ jego własności. W pozostałej części stanowi własność syna i jego rodziny. Prowadzone są jednak oddzielne gospodarstwa domowe. Zdaniem Sądu, dla oceny przedmiotowego wniosku istotne znaczenie miały również okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego. Sąd podniósł, że skarżący przekazując na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "S." z siedzibą w K., o wartości 1.035.323,94 zł, w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, skarżący powinien jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Na powyższe orzeczenie Skarżący wniósł zażalenie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od złożonej skargi, bądź o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że w złożonych oświadczeniach wystarczająco wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił, że podstawą przekazania spółki na rzecz syna było uzyskanie przez niego wieku emerytalnego. Stan zdrowia nie pozwalał skarżącemu na dalsze prowadzenie działalności wiążącej się z ciężką pracą. Jak wynika z daty aktów notarialnych przekształceń własnościowych spółce dokonano przed rozpoczęciem kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej w B. Skarżący wskazał również, że nie ma możliwości pożyczenia pieniędzy od syna, gdyż sytuacja finansowa prowadzonej przez syna spółki jest dramatyczna. Wyjaśnił, że był reprezentowany przez pełnomocnika, jednakże nie ma pieniędzy na dalsze opłacanie reprezentacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy, tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona (wpis w nieznacznej wysokości tj. 200 zł) jak również jej aktualną kondycję finansową, która w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie daje podstaw do zwolnienia skarżącego od uiszczenia wymienionej kwoty. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji skarżący dysponuje majątkiem (dwoma garażami), który daje możliwość uzyskiwania stałego dochodu. Co więcej z zestawienia wydatków i środków, którymi rodzina skarżącego dysponuje nie sposób wywieść, że uiszczenie kwoty wpisu w przedmiotowej sprawie mogłoby w sposób zdecydowany wpłynąć na bieżące utrzymanie strony. Przechodząc natomiast do kwestii okoliczności związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji wyraźnie pominął fakt, iż zdarzenia te zbiegły się w czasie z przejściem A. S. na emeryturę. Tym samym nie można zgodzić się z tezą, że przekazując prowadzoną działalność synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, jego intencją było wyzbycie się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Fakt ten nie miał jednak wpływu na wynik rozstrzygnięcia, bowiem niezależnie od powyższego Sąd pierwszej instancji orzekł prawidłowo. Rację ma natomiast Sąd twierdząc, że fakt, iż skarżący świadomie zrezygnował z uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej, musi mieć wpływ na możliwość przeniesienia obciążenia kosztami postępowania na Skarb Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa. Nie bez znaczenia powinna pozostawać również okoliczność, że działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskującego nie uległa całkowitej likwidacji i nadal jest prowadzona przez jego syna. Uprawnienia i obowiązki skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w formie darowizny przez jego syna, na którym to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wynika bowiem, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Podobnie w tej kwestii wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 41/05, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA i WSA). Biorąc pod uwagę powyższe, należało uznać, że Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.