I SA/Wa 1569/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Mirosław Gdesz Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2011 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia na rzecz C. K., A. K., A. K. i I. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. K. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 3 listopada 2005 r. C. K., A. K., A. K. i I. T. wystąpili do Wojewody [...] o przyznanie im rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia na rzecz wnioskodawców prawa do rekompensaty wskazując, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm., powoływana dalej jako "ustawa"), bowiem opuszczenie byłego terytorium państwa polskiego przez A. K. w 1958 r. nie miało bezpośredniego związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Na skutek odwołania C. K., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] czerwca 1992 r., sygn. akt [...], A. K. pozostawił w związku z działaniami wojennymi rozpoczętymi w 1939 r. na terenach stanowiących obszar dawnego państwa polskiego w miejscowości K. kamienicę czynszową położoną przy ul. [...] oraz w miejscowości P. pod K. majątek ziemski składający się z parterowego domu mieszkalnego, drewnianego, czworaków, budynków gospodarczych oraz 100 ha ziemi. Organ zauważył jednak, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. oprócz okoliczności pozostawienia nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. wprowadza także przesłankę przymusu, pod którego wpływem musieli działać obywatele polscy opuszczający swoje nieruchomości. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Wojewoda wskazał, że ustawa nie precyzuje, co należy uważać za zmuszanie, a ustawodawca nie zawęził środków dowodzenia zaistnienia powyższej przesłanki jedynie do wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu. Tym samym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Z przesłuchania stron: A. K. oraz C. K. wynika natomiast, że A. K. został uwolniony przez wojsko [...] z więzienia [...] i powrócił w 1941 r. do mieszkania w K. przy ul. [...], w którym mieszkał do 1958 r. tj. do momentu przybycia na obecne terytorium RP. C. K. i A. K. wraz z matką M. K. przybyli do W., do ojca, w 1956 r. Jak wynika z dalszych wyjaśnień ojciec C. K. mógł sprowadzić tylko najbliższą rodzinę, z uwagi na brak warunków mieszkaniowych w Polsce. Dopiero po uzyskaniu minimalnych warunków lokalowych możliwe było sprowadzenie dziadka C. K. – A. K. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że działanie jakim kierował się A. K. nie stanowiło przymusu w świetle art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie groziło mu bowiem żadne bezpośrednie niebezpieczeństwo, nie występowały także przesłanki ekonomiczne do wyjazdu właściciela pozostawionego mienia. O bezpośredniości przymusu nie można mówić również w przypadku, gdy decydującą okolicznością wstrzymującą właściciela pozostawionego mienia do wyjazdu był brak warunków mieszkaniowych w Polsce. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł C. K. wnosząc o jej uchylenie. W obszernym uzasadnieniu skargi wskazał, że opuszczenie przedmiotowej nieruchomości przez A. K. nastąpiło wbrew jego woli i z przyczyn od niego niezależnych. Nie można bowiem zdaniem skarżącego za nieistotną potraktować takiej okoliczności, jak zmuszenie byłego właściciela, po wkroczeniu do K. wojsk radzieckich, do opuszczenia swoich nieruchomości, aresztowanie w dniu 5 listopada 1940 r. przez rejonowy oddział [...] na obwód [...]. Organom wiadomym było, że A. K. skazany został na 5 lat poprawczych obozów pracy i tymczasowo osadzony w więzieniu w B., a w czerwcu 1941 r. uwolniony przez wojsko [...], wrócił do K., co spowodowało, że orzeczona kara [...] lat nie została wykonana. Ta właśnie okoliczność ciągłego zagrożenia wykonaniem kary była powodem, że w obawie przed represjami nie podjął pracy zawodowej. Obawa przed ponownym aresztowaniem i osadzeniem w obozie pracy legła u podstaw decyzji o pozostaniu w K., nawet w sytuacji zorganizowanej możliwości repatriacji. Jakakolwiek próba starania się o repatriację spowodowałaby odkrycie faktu zaległej kary i wyegzekwowanie jej w dodatkowo obostrzonej formie, co było niedopuszczalne z uwagi na to, że pod opieką A. K. pozostawały [...] córki i [...] małych wnucząt. Ponadto rodzina K. znalazła się na liście osób przeznaczonych do wywozu na [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej "P.p.s.a.")). Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Rozstrzygając sprawę organy administracyjne prawidłowo zastosowały przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i nie uchybiły zasadom postępowania administracyjnego. Zastosowany przez organy przepis art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 tego przepisu oraz umowy wskazanej w ust. 1a. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Stosownie natomiast do treści art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Dokonując analizy przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 ustawy wskazać należy, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za "zmuszenie" do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.) (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt I SA/Wa 1652/06 z dnia 13 lutego 2007 r. oraz I SA/Wa 1443/10 z dnia 31 stycznia 2011 r.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika natomiast, aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce, bowiem A. K. został uwolniony przez wojsko [...] z więzienia brzeskiego i powrócił w 1941 r. do mieszkania w K. przy ul. [...], w którym mieszkał do 1958 r. tj. do momentu przybycia na obecne terytorium RP. Z wyjaśnień C. K. wynika, że skarżący wraz z matką i siostrą przybyli do W., do ojca, w 1956 r. Ojciec C. K. mógł sprowadzić tylko najbliższą rodzinę, z uwagi na brak warunków mieszkaniowych w Polsce. Dlatego też dziadek skarżącego – A. K. przybył do Polski później, bo w dniu 30 września 1958 r. (protokół przesłuchania skarżącego z dnia 10 marca 2009r., karta 131 akt administracyjnych oraz A. K. z dnia 11 marca 2009 r. karta 132 akt administracyjnych). W ocenie Sądu fakt późniejszego opuszczenia przez A. K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w 1958 r. nie pozostaje zatem w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. A. K. nie został bowiem wypędzony, czy zmuszony do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania w K., wręcz przeciwnie, mógł decydować o swoim miejscu pobytu. Należy więc odróżnić zdarzenia będące skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. od tych, na które wojna miała wpływ pośredni. Dlatego też za trafne należy uznać stanowisko organów, które odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.