I FZ 549/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 3219/10, odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 października 2010 r., nr [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień, październik i listopad 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 3219/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania S. B. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2. Sąd pierwszej instancji przywołując art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał, że skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania; prowadzi działalność gospodarczą. W 2010 r. uzyskał on z tego tytułu przychód w wysokości 2.410.518 zł. W miesiącach od kwietnia do września 2011 r. dokonywał sprzedaży towarów na kwoty od ok. 8000 do ok. 43.000 zł. Wprawdzie z oświadczeń skarżącego wynikało, że równocześnie ponosi on znaczne koszty prowadzonej działalności i ponosi z tego tytułu straty (w 2009 r.), niemniej jednak skarżący prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Sąd wskazał przy tym, że za 2010 r. Skarżący uzyskał dochód w wysokości 425.579 zł. Skarżący ponosi również miesięczne koszty utrzymania w wysokości 886,47 zł, a małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.800 zł. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, poniesienie przez skarżącego wydatku rzędu 361 zł, tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, nie będzie stanowiło uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Należało bowiem mieć na uwadze i to, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Osoba ta osiąga dochody w wysokości 1.800 zł. 3. Na powyższe postanowienie zostało wniesione zażalenie. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, zarzucono naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem autora zażalenia, Sąd pierwszej instancji pominął okoliczność poniesienia przez skarżącego bardzo wysokiej straty z działalności gospodarczej; wysokiego zadłużenia i prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego. Autor zażalenia odnosząc się do obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, podniósł, że brak jest instrumentów skutecznego domagania się od drugiego małżonka pomocy pieniężnej na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zgodzić się z autorem zażalenia aby Sąd pierwszej instancji naruszył art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wyjaśnić, że przewidziana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W niniejszej sprawie strona domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do kwoty 361 zł; tyle bowiem wynosi wymagany wpis sądowy od złożonej przez stronę skargi kasacyjnej. Oceniając sytuację majątkową wnioskującego należy zwrócić uwagę na przychody jakie uzyskał w ostatnich latach prowadzonej działalności. Z akt sprawy wynika, że w roku 2010 r. strona osiągnęła przychód w wysokości 2.410.518 zł. zaś w 2009 r. 1.689.525 zł. Wysokość przedstawionych przychodów wskazuje, że skarżący w minionych latach dysponował znacznymi środkami pieniężnymi. Oceny takiej nie zmienia wskazywanie przez żalącego na stratę w prowadzonej działalności gospodarczej. Należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 437/08). Słusznie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Zestawiając przychody skarżącego z wysokością wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej nie można uznać aby nie był on w stanie go uiścić. Wprawdzie słusznie autor zażalenia zauważył, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do faktu zadłużeń strony, jednak zdaniem tut. Sądu okoliczność ta w obliczu jej nie udokumentowania, nie miała wpływu na wynik sprawy. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zarządzeniem z dnia 17 października 2011 r. strona została wezwana o przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość ciążącego na skarżącym zadłużenia. Pomimo stosownego wezwania strona wymaganych dokumentów nie przedłożyła. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., a zatem że obiektywnie nie ma możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.