II OSK 1921/11

Dnia 15 listopada 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz /spr./ sędzia del. NSA Zdzisław Kostka Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 60/11 w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. II OSK 1921 / 11 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Z. G. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona była zatrudniona: - od dnia 1 lipca 1974 r. do dnia 31 lipca 1974 r. w Miejskiej Służbie Drogowej przy Urzędzie Miasta i Gminy S. jako pracownik fizyczny (kopacz); - od dnia 7 października 1978 r. do dnia 31 grudnia 1983 r. na Politechnice W. jako stażysta i technik; - od dnia 2 kwietnia 1984 r. do dnia 31 maja 1988 r. w Zakładzie [...] we W. jako kierownik wypożyczalni głównej i specjalista ds. zaopatrzenia; - od dnia 3 sierpnia 1988 r. do dnia 30 kwietnia 1990 r. w Przedsiębiorstwie [...] we W. jako specjalista ds. zaopatrzenia; - od dnia 1 sierpnia 1990 r. do dnia 31 lipca 2005 r. prowadził własną działalność gospodarczą [...] Zakład [...], zajmując się wypożyczaniem sprzętu sportowego, jego naprawą i konserwacją. Dodatkowo w okresie letnim brał udział w akcjach ratowniczych na akwenach wodnych, obsługując skuter wodny i podejmując ratowane osoby z wody na pokład jednostki ratowniczej. Orzeczeniem lekarskim z dnia 22 grudnia 2009 r. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu stwierdził u Z. G. brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu rowka nerwu łokciowego (poz. 20 pkt 2 z załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, Dz. U. Nr 105, poz. 869- zwanego dalej rozporządzeniem). Jak stwierdzono, po zbadaniu chorego i przeanalizowaniu dokumentacji medycznej u pacjenta rozpoznano zespół rowka nerwu łokciowego prawego o etiologii pozazawodowej. Rozpoznanie nastąpiło u badanego w 2009 r., a więc nie w okresie pracy zawodowej (działalność gospodarcza trwała do 2005 r.) ani w okresie do roku od jej zakończenia, a co jest jednym z wymaganych warunków. W okresie pracy w latach od 2001 r. u badanego stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe stawu łokciowego prawego z obecnością przykurczu zgięciowego w tym stawie i przewlekłym zespołem bólowym prawdopodobnie o etiologii pourazowej. Zdaniem lekarzy Ośrodka Medycyny Pracy powstanie zespołu rowka nerwu łokciowego uznać należało za chorobę wtórną do pierwotnych zmian w stawie łokciowym- zmian zwyrodnieniowych, które nie są ujęte w wykazie chorób zawodowych, wobec tego orzeczono o braku podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej. Z. G. był następnie w trybie odwoławczym badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, który w dniu 15 lipca 2010 r. orzeczeniem lekarskim również stwierdził u niego brak podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: pod postacią zespołu rowka nerwu łokciowego (poz. 20 pkt 2 rozporządzenia). W uzasadnieniu orzeczenia, stwierdzono, że w przypadku zespołu rowka nerwu łokciowego konieczne jest potwierdzenie wykonywania pracy zawodowej wymagającej ciągłego utrzymywania łokci w pozycji zgiętej z równoczesnym opieraniem ich o podłoże tak jak to ma miejsce np. u szlifierzy szkła kryształowego. W ocenie Instytutu czynności wykonywane przez pacjenta w trakcie jego aktywności zawodowej nie wymagały takiego ustawienia kończyn, tj. długotrwałego oparcia łokci o podłoże i nie stwarzały ryzyka rozwoju zespołu rowka nerwu łokciowego. Niezależnie od powyższego, dla rozpoznania zawodowej etiologii zespołu rowka nerwu łokciowego niezbędne jest wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych w okresie narażenia do 1 roku od jego zakończenia (zgodnie z rozporządzeniem). W przypadku badanego brak jest obiektywnego potwierdzenia istnienia zespołu rowka nerwu łokciowego w tym okresie. Rozpoznanie takie postawiono dopiero po ok. 4 latach od zakończenia aktywności zawodowej. Brak było, zatem podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu rowka nerwu łokciowego. Rozpoznawane u pacjenta zmiany zwyrodnieniowe dotyczą nie tylko stawu łokciowego, ale także stawów biodrowych i stawów kręgosłupa, co wiąże się z uogólnioną chorobą zwyrodnieniową stawów, a rozpoznawany od 2009 r. zespół rowka nerwu łokciowego prawego jest najpewniej wtórny do stwierdzanych zmian zwyrodnieniowych w stawie łokciowym. Z uwagi na zgłoszone przez Z. G. zastrzeżenia, organ I instancji zwrócił się do placówek diagnostyczno- orzeczniczych o zajęcie w stosunku do tychże zastrzeżeń stanowiska. Zarówno Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu w piśmie z dnia 26 sierpnia 2010 r., jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w piśmie z dnia 23 sierpnia 2010 r. po ponownym przeanalizowaniu sprawy, podtrzymały swoje dotychczasowe wnioski. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] września 2010 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Wrocławiu nie stwierdził u Z. G. choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół rowka nerwu łokciowego (poz. 20 pkt 2 rozporządzenia). W wyniku złożenia przez Z. G. odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy, § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazując na normę art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia, organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku Z. G. dwie placówki diagnostyczno- orzecznicze wydały orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej. Oba orzeczenia lekarskie są zgodne, uzasadnione i przekonujące. Podniesiono w nich, że rozpoznane schorzenie zespół rowka nerwu łokciowego ma charakter zmian wtórnych wynikających z uogólnionej choroby zwyrodnieniowej stawów. Nadto ustawodawca w odniesieniu do ww. jednostki chorobowej ustalił ściśle okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Okres ten według rozporządzenia wynosi 1 rok. W niniejszym przypadku brak jest udokumentowanych objawów chorobowych potwierdzających istnienie zespołu rowka nerwu łokciowego w tym okresie. Rozpoznanie takie postawiono dopiero po około 4 latach od zakończenia aktywności zawodowej, przy czym podane przez stronę przyczyny przekroczenia wymaganego okresu nie uprawniają organu do uwzględnienia wniosków strony, bowiem ustawodawca nie przewidział żadnych okoliczności, które pozwalałyby na przekroczenie ustalonego okresu 1 roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W skardze na powyższą decyzję Z. G. uznał, że istnieje związek pomiędzy jego chorobą a wykonywaną pracą. Zwłokę w zgłoszeniu choroby tłumaczył złym stanem zdrowia, zwolnieniem lekarskim na 12 miesięcy, rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, rehabilitacją a także złymi warunkami ekonomicznymi. Nadto zarzucił organowi brak skierowania go na badania lekarskie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 10 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącego, radca prawny E. M.- M. wskazała, że organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia poprzez uznanie za wyczerpujące wyjaśnienia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu udzielone na skutek zarzutów skarżącego. Na rozprawie w dniu 18 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącego zarzuciła organowi uchybienia w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego i jego oceny. Ponownie uznała stanowisko organów za niewystarczające i lakoniczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając wniesioną skargę, wskazał na przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej oraz podkreślił, że skarżący został poddany badaniu w Dolnośląskim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we Wrocławiu i Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu. Ośrodki te nie znalazły podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej- przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół rowka nerwu łokciowego (poz. 20 pkt 2). Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zakwestionowania tych opinii. Lekarze obu jednostek wydali zgodne orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zaś każde orzeczenie lekarskie dotyczące choroby zawodowej ma charakter opinii biegłego, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ, opierając się o stanowiska zajęte przez uprawnionych lekarzy, zgodnie z prawem rozstrzygnął sprawę. Nadto Sąd podzielił stanowisko organu, iż ustawodawca nie przewidział żadnych okoliczności, które pozwalałyby na przekroczenie ustalonego w rozporządzeniu okresu 1 roku. Za nietrafny Sąd uznał zarzut dotyczący przebywania skarżącego w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu na oddziale toksykologii, a nie ortopedii, co mogło mieć znaczenie dla przeprowadzonych tam badań. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych karty wypisowej skarżącego ze Szpitala ww. Instytutu wynika, że skarżącego poddano obserwacji klinicznej wykonano szereg badań laboratoryjnych oraz przeprowadzono konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. W świetle tego nie można, zatem zarzucić, że skarżący nie był badany przez lekarzy specjalistów. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. G., zaskarżając go w całości i zarzucając mu na naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia poprzez ustalenie przez Sąd, niezgodnie z zebranym w postępowaniu administracyjnym materiałem dowodowym, że skarżący wyczerpał już ustawowe prawo do badań lekarskich. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej w żadnej części (ani w części, ani w całości) pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w niniejszym postępowaniu według norm przepisanych (kosztów zastępstwa procesowego). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zakwestionował twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że orzeczenia lekarskie wydane w sprawie są zgodne, uzasadnione i przekonywujące, zaś skarżący wyczerpał już ustawowe prawo do badań lekarskich. Sąd, rozpoznając skargę, nie wziął pod uwagę tego, że organ II instancji (tak jak i organ I instancji) uznał za wyczerpujące wyjaśnienia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu udzielone wskutek zarzutów skarżącego, pomimo tego, iż w żaden sposób Ośrodek ten nie odniósł się do nich merytorycznie. W ocenie skarżącego uzupełnienie opinii jest lakoniczne. Organy zaś bezkrytycznie przyjęły ustalenia biegłych odnośnie braku związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rozpoznaną u skarżącego chorobą znajdującą się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywaną przez niego pracą. Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu, stwierdzając w niej, że zaskarżony wyrok nie narusza przepisów postępowania i odpowiada prawa, zaś skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw winna zostać oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. Oceniając w granicach określonych art. 183 § 1 p.p.s.a. wniesioną skargę kasacyjną, za nie zasługujący na uwzględnienie należało uznać postawiony w niej zarzut dotyczący naruszenia przepisów art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Uchybienie wymienionym normom prawnym skarżący upatruje w ustaleniu przez Sąd pierwszej instancji, niezgodnie z zebranym w postępowaniu administracyjnym materiałem dowodowym, że skarżący wyczerpał już prawo do badań lekarskich. W uzasadnieniu kasacji jej autor stwierdził, że Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu nie odniósł się do zgłoszonych przez skarżącego uwag, a jedynie odwołał się do wcześniej, wydanej w sprawie opinii. Odnosząc się do tak przedstawionego zarzutu, zauważyć należy, iż zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia "jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału". Użycie w przepisie tym zwrotów "dodatkowe uzasadnienie tego orzeczenia", "dodatkowa konsultacja", czy wreszcie "czynności niezbędne do uzupełnienia" nakazują wprost uznać, że postępowanie w tym zakresie ma charakter uzupełniający (dodatkowy) w porównaniu do wydanych uprzednio w sprawie orzeczeń lekarskich. Musi ono, zatem pozostawać w związku z nimi, a nawet odwoływać się do nich poprzez porównanie pojawiających się w sprawie wątpliwości z dotychczas ustalonymi wynikami postępowania medycznego. Nawiązanie do poprzednio wydanego orzeczenia przez odwoławczą jednostkę medyczną, wbrew opinii autora kasacji, było w pełni uzasadnione. Nie można przy tym uznać, aby wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 23 sierpnia 2010 r. powtarzały jedynie tego orzeczenia. W treści tego pisma Instytut, bowiem stwierdził wprost, że zapoznał się z treścią pisma skarżącego i zgłoszonymi przez niego uwagami oraz wyjaśnił, dlaczego nie widzi podstaw do zmiany swojego stanowiska. Nie można przy tym uznać, że Instytut ten miał obowiązek do szczegółowego odniesienia się do wszystkich zgłoszonych przez stronę wątpliwości, tym bardziej że częściowo zostały one wyjaśnione już w orzeczeniach lekarskich, w tym w odniesieniu do sposobu wykonywania przez stronę skarżącą pracy (czynności zawodowe związane z serwisowaniem, naprawą i wypożyczeniem sprzętu sportowego, a także podejmowaniem ludzi z wody). Zauważyć również należy, iż z treści orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 15 lipca 2010 r. nie wynika, aby stwierdzono w nim, jak czyni to skarżący, że przedmiotowa choroba zawodowa, w kierunku której badano skarżącego, mogła wystąpić jedynie w przypadku wykonywania pracy szlifierza. Instytut ten wskazał na ten zawód tytułem przykładu, stwierdzając "np. u szlifierzy szkła". Z przyczyn powyższych nie można było uznać, aby skarżący wskazał na jakiekolwiek okoliczności sprawy, które kwestionowałyby ustalony, na podstawie wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich i dodatkowych konsultacji lekarskich, stan faktyczny. Wobec tego nie było również potrzeby prowadzenia dalszych wyjaśnień przez uprawnione jednostki medyczne, tym bardziej, że skarżący wyczerpał przysługujące mu prawo dwukrotnego przeprowadzenia badania przez jednostki medyczne I i II stopnia. Orzeczenia te są ze sobą zgodne, a nie zostały przedstawione żadne takie okoliczności, które pozwalałyby na ich zakwestionowanie, a co w konsekwencji czyniło niezasadnym postawiony w kasacji zarzut. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdzając wystąpienia przesłanek z art. 183 § 2 p.p.s.a., na podstawie art. 184 tej ustawy oddalił skargę kasacyjną. Odnośnie wniosku dotyczącego zwrotu kosztów postępowania z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej wyjaśnić trzeba, iż wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisanych art. 258- 261 p.p.s.a.