I FZ 40/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia dor. pod. E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Op 629/10 w przedmiocie wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów pomocy prawnej w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2009 r. postanawia oddalić zażalenie 1 Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2014 r. o sygn. akt I SA/Op 629/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: sąd pierwszej instancji) oddalił wniosek doradcy podatkowego E. K. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 20 lipca 2011 r. oddalił skargę K. P. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2010 r., w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. W wyniku złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 listopada 2011 r. przyznał mu prawo pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Krajowa Rada Doradców Podatkowych na pełnomocnika skarżącego wyznaczyła doradcę podatkowego E. K. (dalej: pełnomocnik). Ustanowiony z urzędu pełnomocnik sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wymienionego wyżej wyroku, składając przy tym wniosek o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Złożony wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie zawierał oświadczenia, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości ani w części. Odmawiając przyznania wynagrodzenia sąd pierwszej instancji wskazał, że zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej doradcy podatkowego określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r. nr 31, poz. 153; dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 4 ust 2 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W rozpatrywanej sprawie złożony przez pełnomocnika skarżącego, wniosek o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia za zastępstwo prawne z urzędu oświadczenia takiego nie zawierał. W konsekwencji sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek pełnomocnika o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, niezawierający oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części podlega oddaleniu, jako nieuzasadniony. Niezastosowanie się bowiem do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej z wyżej powołanego przepisu § 4 ust. 2 rozporządzenia, wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (doradcy podatkowego) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono przedmiotowy warunek. W tym stanie rzeczy sąd pierwszej instancji, w oparciu o art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) w związku z § 4 ust. 2 rozporządzenia oddalił wniosek pełnomocnika. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik wniósł o jego zmianę i przyznanie kosztów pomocy prawnej zgodnie z jej wnioskiem. Autor zażalenia wskazał, iż sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności rozporządzenia poprzez przyjęcie, że "złożenie oświadczenia o niepokrytych kosztach zawodowych przesądza o należnościach adwokata do zapłaty wynagrodzenia w sprawach wyznaczonych z urzędu". Wnoszący zażalenie podkreślił, że pełnomocnik w sprawie został ustanowiony, dokonał czynności wymaganych przez prawo, złożył wniosek o przyznanie mu kosztów i powinien je otrzymać, bo koszty takie rzeczywiście istnieją. Zdaniem pełnomocnika wykładnia, jakiej dokonał sąd pierwszej instancji jest zbyt dowolna, narusza uzasadniony interes adwokata i jako taka nie powinna się ostać. Na poparcie swoich racji pełnomocnik przywołał postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2008 r. I OZ 591/08, gdzie sąd wskazał, że "stosownie do art. 210 § 1 p.p.s.a., strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Podkreślenia jednak wymaga, że przepis ten odnosi się do kosztów postępowania między stronami, nie ma natomiast zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną, należnego mu od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te w odniesieniu do doradców podatkowych zostały uregulowane w przepisach przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Stosownie do § 4 ust 2 tego rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Nie ulega wątpliwości, iż z treści przepisu wynika, że aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi konieczne jest złożenie oświadczenia o wskazanej treści, gdyż pozwala to w istocie określić zakres, w jakim wynagrodzenie musi zostać pokryte przez Skarb Państwa. 6. W orzecznictwie wskazuje się, że powyższe oświadczenie jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca pełnomocnika nie została wynagrodzona, zatem, że zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa - tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 października 1998 r. II CKN 687/98, orzekając na podstawie, analogicznego do powołanego wyżej przepisu rozporządzenia, § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. nr 154, poz. 1013). Pogląd ten został zaaprobowany również na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r. I OZ 390/08). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika, w tym wypadku doradcy podatkowego - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. 7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się także z poglądem prezentowanym w piśmiennictwie, zgodnie z którym: "w obowiązującym unormowaniu postępowania przed sądami administracyjnymi brak jest dyrektywy zobowiązującej sąd do informowania adwokata i radcę prawnego o obligatoryjnych elementach wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Tym samym nie sposób rozciągnąć na tych profesjonalnych pełnomocników ochrony przed skutkami nieznajomości prawa, jaka przyznana została przez prawodawcę osobom nieposiadającym fachowej wiedzy o treści przepisów prawa. Dlatego ponoszą oni negatywne konsekwencje niewykonania dyspozycji norm prawnych wynikających z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym zasad rządzących przyznawaniem wynagrodzenia za udzieloną z urzędu a nieopłaconą pomoc prawną" (por. Michał Kazek, Nieznajomość prawa a wynagrodzenie za czynności pełnomocnika z urzędu, ZNSA nr 6, 2006 r., s. 65). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takie stanowisko powinno być również aktualne w stosunku do pełnomocników w osobie doradcy podatkowego. Brak jest podstaw do różnicowania ciążących w tym zakresie obowiązków między profesjonalnych pomocników wykonujących zawód radcy prawnego lub adwokata od osób wykonujących zawód dorady podatkowego. Ostatnia grupa jako wykonująca zawód zaufania publicznego powołany ustawą o doradztwie podatkowym z 5 lipca 1996 r. musi cechować się wysokimi kwalifikacjami oraz najwyższą dbałością o interes klienta. Nie może w związku z tym również budzić wątpliwości, że winno się oczekiwać od doradców podatkowych realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego i przepisów dotyczących wykonywania zawodu doradcy podatkowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. 8. Co do przywołanego w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2008 r. I OZ 591/08 należy wskazać, że dotyczyło ono innego stanu faktycznego. Teza wyżej wskazanego postanowienia odnosiła się do odpowiedzi na pytanie czy pełnomocnikowi przysługuje zwrot wydatku poniesionego na uiszczenie spłaty skarbowej od pełnomocnictwa po zamknięciu rozprawy i przyznaniu mu przez sąd wynagrodzenia. W tym też postanowieniu wyraźnie wskazano, że pełnomocnik składając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczył, że nie zostały one uiszczone w żadnej części przez skarżącego, czyli zadośćuczynił obowiązkowi, którego niewykonanie spowodowało odmowę przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi w sprawie niniejszej. 9. Reasumując, skoro zawarty w skardze kasacyjnej wniosek pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów zastępstwa z urzędu nie zawierał oświadczenia o ich nieuiszczeniu w całości lub w części, to zasadnie sąd pierwszej instancji odmówił przyznania kosztów udzielonej pomocy prawnej. 10. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.