I OZ 388/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1867/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. J.T. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Gminy Ostrowite na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...]lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu wniosku podała, że stopień skomplikowania sprawy oraz specyfika materii, do których odnosi się prowadzone postępowanie powoduje, że nie jest ona w stanie samodzielnie bronić swoich praw, zaś jej sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśniła, że prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, a źródłem ich utrzymania są dochody z emerytury w łącznej kwocie 3800,00 złotych. Posiadają mieszkanie o pow. 65 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 12,7 ha. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. odmówił przyznania Jo.T. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia J.T. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podała, że jej rzeczywisty dochód jest mniejszy niż 3800,00 złotych, albowiem kwotę tą obciążają wysokie koszty utrzymania. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że zarówno ona jak i jej mąż są osobami w podeszłym wieku (65 i 68 lat) z czym związane są dodatkowe wydatki na lekarstwa, leczenie i rehabilitację. Poza tym, do sprzeciwu dołączyła następujące dokumenty: wyciąg z rachunku bankowego oraz kopie faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków za usługi telekomunikacyjne (79,30 złotych), opłaty mieszkaniowe (533,29 złotych), opłaty za gaz (36,99 złotych/2 mies.) i opłaty za energię elektryczną (279,52 złotych/2 mies.). Z dokumentów tych wynika, że ich miesięczne stałe wydatki wynoszą ok. 770 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1867/10 odmówił J.T. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", wskazał, że ciężar wykazania, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskodawczyni. W ocenie Sądu pierwszej instancji wnioskodawczyni wystąpienia tej przesłanki nie wykazała. Wskazał, że na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów oraz podanych informacji nie można stwierdzić, aby poniesienie przez nią kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika leżało poza zakresem jej możliwości finansowych lub mogło stwarzać zagrożenie dla ekonomicznej egzystencji rodziny. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wnioskodawczyni oraz jej mąż uzyskują stałe i regularne dochody z tytułu emerytur w łącznej kwocie 3800,00 złotych miesięcznie, a ich miesięczne stałe wydatki wynoszą ok.770 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził wprawdzie, że wnioskodawczy podniosła, iż znacznym obciążeniem jej budżetu domowego są wydatki związane z leczeniem, jednakże wskazał, iż twierdzeń tych nie poparła jakimikolwiek dokumentami, czy oświadczeniami wskazującymi ich wysokość. Podkreślił natomiast, iż w niniejszym postępowaniu wnioskodawczyni występuje w charakterze uczestnika, a zatem nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J.T., która wnosząc o jego uchylenie ponownie wskazała, iż ponosi znaczne wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. Podkreśliła, że z tego względu środki finansowe, którymi faktycznie dysponuje są znacznie niższe od kwoty przyjętej przez Sąd pierwszej instancji. Wskazała, że stanowiące jej własność nieruchomości, znajdują się we władaniu osoby trzeciej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się w związku z tym, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Co więcej nie jest wystarczającym do odmowy przyznania prawa pomocy stwierdzenie, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że na pomoc zasługuje. W takiej sytuacji Sąd powinien wezwać stronę do przedstawienia odpowiednich dokumentów źródłowych, jeśli złożone przez nią oświadczenie jest niewystarczające. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga bowiem oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym zgodnie z art. 252 P.p.s.a. Oznacza to, że w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. OZ 1115/04 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W związku z powyższym, skoro w okolicznościach niniejszej sprawy wnioskodawczyni podniosła, iż znacznym obciążeniem dla jej budżetu domowego są wydatki związane z leczeniem, wykupem lekarstw i rehabilitacją, lecz żadnych dokumentów źródłowych w tym zakresie nie przedłożyła, to obowiązkiem Sądu pierwszej instancji w oparciu o art. 255 P.p.s.a. było podjęcie czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Dopiero bowiem pełne ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, w tym struktury i wysokości ponoszonych przez nią wydatków, umożliwia właściwą ocenę, czy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tożsame uwagi należy odnieść do dochodów uzyskiwanych z posiadanych przez nią nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.