II FZ 320/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1490/10 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: I. uchylić zaskarżone postanowienie, II. przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi. 1. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Łd 1490/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – po rozpoznaniu wniosku A. M. (dalej: Skarżący) o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 października 2010 r., nr [...], wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie źródeł przychodów służących sfinansowaniu wydatków poniesionych w roku 2003 oraz zgromadzenia mienia z uwagi na jego bezprzedmiotowość – (I) odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, (II) nakazał zwrócić z funduszy Skarbu Państwa – WSA w Łodzi na rzecz Skarżącego kwotę 500 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 i art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Łodzi podał, że postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. tenże Sąd odrzucił skargę Skarżącego na decyzję Dyrektora IS w L. z dnia 18 października 2010 r. z uwagi na nieuiszczenie w zakreślonym terminie wpisu od skargi. 2.2. Skarżący pismem z dnia 18 marca 2011 r. wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, uiszczając jednocześnie wpis od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dopiero z treści postanowienia o odrzuceniu skargi, odebranego osobiście w dniu 14 marca 2011 r. dowiedział się o konieczności wniesienia wpisu w terminie do 28 stycznia 2011 r. Stwierdził ponadto, że jest poważnie chory na trzustkę, na dowód czego przedstawił decyzję z dnia 6 września 2010 r., przyznającą mu prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 15 września 2010 r. do 13 marca 2011 (k. 30 akt WSA w Łodzi). Dodatkowo Skarżący podniósł, że w okresie poprzedzającym przyznanie zasiłku przez 182 dni przebywał na zwolnieniu lekarskim, a ponieważ świadczenie rehabilitacyjne przyznaje się ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy przedstawił zaświadczenie lekarskie, wydane w dniu 17 marca 2011 r. (k. 29 akt WSA w Łodzi), z którego wynika, że z powodu zaostrzenia dolegliwości skierowany został do szpitala na leczenie stacjonarne. Skarżący stwierdził także, że często miewa ataki trzustki połączone z silnymi bólami i gorączką, który to stan powoduje, że nie jest zdolny podejmować żadnych czynności. Z tego też powodu na początku stycznia 2011 r. został przewieziony do miejsca zamieszkania swojej matki, gdzie przebywał do początku marca 2011 r. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: 3.1. Odmawiając Skarżącemu przywrócenia terminu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w myśl art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu niedochowanego terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeżeli uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony, co musi zostać w tym wniosku uprawdopodobnione. W rozpoznawanej sprawie Skarżący – zdaniem WSA w Łodzi - nie wykazał dostatecznie okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminowi. Stwierdzenia Skarżącego zawarte we wniosku a w szczególności to, że nie wiedział, iż Sąd uzna korespondencję, której nie odebrał, za doręczoną w drodze awiza, nie mogły być uznane za wystarczające do przywrócenia terminu. Przesłanka braku winy w uchybieniu terminu jest w orzecznictwie i doktrynie konsekwentnie oceniana przy uwzględnieniu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć zatem miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że uprawdopodobnienie okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu winno polegać na wskazaniu konkretnych faktów lub okoliczności, które ten brak winy uprawdopodobniają. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2002 roku, sygn. akt V SA 793/02, Lex nr 55832). Podnosi się także, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W tym kontekście WSA w Łodzi stwierdził, że nie można było niewątpliwie uznać, że Skarżący działał z należytą staranności i troską o swoje interesy, ponieważ nie odebrał awiza, co wskazuje, iż nie działał z należytą starannością przy prowadzeniu swojej sprawy. Niewątpliwie okoliczności podniesione przez Skarżącego w żadnej mierze nie uzasadniają przyjęcia, że po jego stronie wystąpiły przeszkody, których nie można było usunąć. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Łodzi Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez "całkowicie błędne jego rozumienie i stosowanie w istniejącym stanie faktycznym sprawy". Opierając się na w.w. zarzucie Skarżący wniósł o: (1) "...zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie pktu 1 przez przywrócenie mi terminu do dokonania opłaty od wniesionej skargi, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi merita do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia" oraz (2) zasądzenie kosztów postępowania. 4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżący stwierdził, że Sąd pierwszej instancji w swoim postanowieniu nie odniósł się w jakikolwiek sposób do okoliczności przytoczonych we wniosku celem uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi, ograniczając swój wywód jedynie do przytoczenia orzecznictwa NSA dokonującego interpretacji charakteru i rodzaju faktów lub okoliczności ekskulpujących wnoszącego o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarżący wskazał na fakt występowania u niego falowych, długotrwałych i bolesnych ataków trzustki, związanych z jego długoletnią chorobą, a także na związaną z nią wysoką temperaturę, która całkowicie wyeliminowała go z podejmowania jakichkolwiek czynności zawodowych. Skarżący wskazał na szczególnie dużą ilość leków przeciwbólowych, które zażywał w okresie od początku stycznia do marca 2011 r., powiązaną z trwającymi wówczas atakami trzustki. Zdaniem Skarżącego, powyższe twierdzenia są wystarczająco uprawdopodobnione dowodami w postaci decyzji ZUS kwalifikującej go do zasiłku chorobowego oraz zaświadczeń lekarskich. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu. Zasadnie Skarżący podnosi, że WSA w Łodzi rozpoznając jego wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi nie odniósł się do stanu faktycznego sprawy, udokumentowanego w aktach sprawy, tj. okoliczności przewlekłej choroby Skarżącej i gwałtownego ataku trzustki w styczniu 2011 r. 5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym w trybie art. 86 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne są zobowiązane do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu artykuły p.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie w.w. przepisu dla postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając w.w. wniosek sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. podobny pogląd wyrażony na gruncie postępowania z zakresu wstrzymania wykonania aktu administracyjnego w postanowieniach NSA: z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10, z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 557/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie zasadnie Skarżący podnosi w zażaleniu, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do przestawionych przez Skarżącego okoliczności sprawy, tj. jego stanu zdrowia (przewlekłej choroby trzustki) oraz nieobecności Skarżącego w miejscu zamieszkania na skutek przewiezienia do jego matki w celu opieki, której wymagał w efekcie ostrego ataku choroby. Okoliczności te zostały przez Skarżącego uprawdopodobnione w postaci: (1) zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że stan jego zdrowia w styczniu 2011 r. uzasadniał hospitalizację, oraz (2) decyzji ZUS, która wskazuje na przewlekłość choroby Skarżącego. WSA w Łodzi, odmawiając Skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, w motywach swojego rozstrzygnięcia nie odniósł się ani do w.w. dokumentów, zebranych w aktach sprawy, ani do okoliczności choroby Skarżącego. Braki te uzasadniają uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż czynią wątpliwym pełną ocenę sytuacji Skarżącego przez Sąd pierwszej instancji w zakresie zbadania spełnienia przesłanek przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, określonych w art. 86 § 1 p.p.s.a. 5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie uzasadniony jest wniosek Skarżącego, sformułowany w zażaleniu, o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Dopuszczalność przewidzianego w art. 86 i 87 p.p.s.a. przywrócenia uchybionego terminu została przez ustawodawcę uwarunkowana spełnieniem przez stronę następujących przesłanek: (a) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, (b) równoczesne dokonanie czynności, które nie nastąpiło w zakreślonym terminie, (c) uprawdopodobnienie, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Przesłanka braku winy strony powinna być oceniana z uwzględnieniem wszelkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem strony. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu natomiast zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (tak również: H. Knysiak-Molczyk w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2005, s. 333). W rozpoznawanej sprawie Skarżący – jak sam podniósł we wniosku z dnia 18 marca 2011 r. - pozyskał wiadomość o obowiązku uiszczenia wpisu od skargi z treści postanowienia WSA w Łodzi z dnia 8 marca 2011 r., odrzucającego jego skargę, które to postanowienie odebrał w dniu 14 marca 2011 r. (por. potwierdzenie odbioru – k. 26 akt WSA w Łodzi). Zachowując więc przewidziany w art. 87 § 1 p.p.s.a. termin od momentu ustania przyczyn uchybienia terminu, tj. niewiedzy co do konieczności uiszczenia wpisu, wniósł on wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi do WSA w Łodzi, jednocześnie uiszczając tenże wpis w należnej kwocie 500 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zaaprobować poglądu Sądu pierwszej instancji, że Skarżący nie spełnił przesłanki przywrócenia terminu w postaci uprawdopodobnienia uchybienia terminu bez winy. Przyjmując w.w. zobiektywizowane kryterium staranności, należy stwierdzić, że w sytuacji ostrego nasilenia się choroby (w przypadku Skarżącego przejawiającego się w postaci wysokiej gorączki i wyłączenia z codziennego funkcjonowania) zachodzi stan nadzwyczajny, który uniemożliwia stronie należytą dbałość o swoje sprawy według miary przyjętej dla osób funkcjonujących w stanie zdrowia. Okoliczność ostrego nasilenia choroby Skarżącego została przez niego uprawdopodobniona w postaci w.w. zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że uzasadniona była hospitalizacja Skarżącego w styczniu 2011 r. Skarżący nie miał obowiązku poddania się leczeniu w szpitalu, ze znanych sobie powodów wybrał leczenie domowe pod opieką matki. Okoliczność taka nie podważa jednak opinii lekarskiej udokumentowanej w w.w. zaświadczeniu. Błędnie zatem Sąd pierwszej instancji pominął okoliczność choroby Skarżącego, która została przez niego uprawdopodobniona, czym spełniono wymóg art. 87 § 2 p.p.s.a. Skarżący nie miał bowiem możliwości odebrania wezwania do uiszczenia wpisu, które awizowano w dniach 7 i 17 stycznia 2011 r., a zwrócono do akt sprawy w dniu 10 lutego 2011 r., gdyż w tym czasie – jak uprawdopodobnił – przebywał pod opieką matki na skutek ostrego zapalenia trzustki. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, całościowa ocena sytuacji Skarżącego uzasadnia przywrócenie mu terminu do uiszczenia wpisu od skargi, gdyż uchybienie w.w. terminu nastąpiło bez jego winy. W sytuacji ostrego ataku przewlekłej choroby nie można oczekiwać od strony możliwości dbania o swoje sprawy w taki sposób, aby zaradzić skutkom zmiany miejsca pobytu, która to zmiana jest spowodowana przez potrzebę opieki ze strony bliskich lub opieki lekarskiej. 5.3. Uwzględniając powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywracając Skarżącemu termin do wniesienia skargi. 5.4. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie ma możliwości zasądzenia tych kosztów w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia, bowiem przepisy Działu V rozdział 1 "Zwrot kosztów postępowania między stronami" p.p.s.a. mają zastosowanie jedynie w przypadku orzeczenia wydanego na skutek wniesienia skargi lub skargi kasacyjnej, zaś art. 197 § 2 p.p.s.a. przewiduje jedynie, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, zawarte w rozdziale 1 "Skarga Kasacyjna" Działu IV "Środki odwoławcze". Nie zawiera natomiast odesłania do w.w. przepisów rozdziału 1 Działu V p.p.s.a.