I SA/Bd 34/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 09 marca 2011r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości I SA/Bd 34/11 UZASADNIENIE 1. Pismem z dnia [...] 2010 r. J. P. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w kwocie [...], motywując go ciężką sytuacją materialną. 2. Decyzją z dnia [...] 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w kwocie [...]. W uzasadnieniu organ wskazał na brak wystąpienia stanu całkowitej nieściągalności, a ponadto możliwe jest zawarcie umowy ratalnej obejmującej całe zadłużenia oraz odsetki za zwłokę dostosowane do możliwości płatniczych skarżącego. 3. Wnioskiem z dnia [...] 2010 r. skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że jest inwalidą I grupy wymagającym stałej opieki, a sytuacja finansowa w jakiej się znajduje, zagraża jego dalszej egzystencji. Podkreślił, że nie jest właścicielem samochodu [...], albowiem została dopisany w dowodzie rejestracyjnym ze względu na posiadane zniżki OC i AC. Nie jest również właścicielem samochodu [...] gdyż po wypadku córki w dniu [...] 2008r. samochód został złomowany. 4. Decyzją z dnia [...] 2010 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] 2010r., potwierdza przewlekłe choroby skarżącego, które były również uwzględniane w decyzjach odmawiających umorzenia należności z tytułu składek z dnia [...] 2010r., [...] 2010r. oraz [...] 2010r. Z analizy sytuacji materialnej skarżącego wynika, że posiada stały dochód w postaci emerytury w kwocie [...] zł oraz zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...] zł. Małżonka skarżącego również uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury w kwocie [...] zł. Organ wskazał również, że skarżący udokumentował koszty leczenia na łączna kwotę [...] zł. Poza tym, nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających koszty ponoszone w związku z utrzymaniem rodziny. Organ podkreślił, iż skarżący zamieszkuje w domu córki, który skarżący darował jej umową darowizny z dnia 29 grudnia 2009r. Organ wskazał również, że z informacji ze Starostwa Powiatowego w [...] — Wydział Komunikacji, wynika, że skarżący figuruje w bazie danych jako współwłaściciel pojazdów mechanicznych [...] Mając na uwadze powyższe ustalenia organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności w świetle art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), albowiem w stosunku do skarżącego nie jest aktualnie prowadzone administracyjne ani sądowe postępowanie egzekucyjne celem przymusowej realizacji należności ZUS z tytułu nieopłaconych składek. W ocenie organu w tak ustalonym stanie faktycznym nie wystąpiły również przesłanki do umorzenia należności zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Sytuacja finansowa skarżącego pozwala na spłatę zadłużenia w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych skarżącego. 5. W skardze skierowanej do Sądu skarżący podniósł, że odmowa umorzenia odsetek jest rutynowym podejściem organu do petentów. Wskazał, że ze względów zdrowotnych był zmuszony zrezygnować z pracy zawodowej. Sposobność podjęcia współpracy jako agent ubezpieczeniowy z możliwością działalności w miejscu zamieszkania była jedynym rozwiązaniem trudnych warunków ekonomicznych rodziny. Ponadto strona podniosła, że ZUS zajął się sprawą zaległych składek dopiero po zakończeniu i likwidacji działalności w lutym 2008r. 6. W odpowiedzi na skargę organ w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Stosownie do art. 1 § § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, niezależnie od treści skargi, stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obligowało go do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). 7.1. Stosownie do art. 83 ust. 1, 2, 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw i od tych decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Do decyzji Prezesa ZUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 K.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008r. II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r., sygn. akt II SA 2616/93). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 K.p.a. 7.2. Z kolei przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 K.p.a. Użyte sformułowanie "w sprawie" oznacza sprawę administracyjną załatwianą w drodze decyzji (Andrzej Wróbel w: Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz. Zakamycze 2000 – str. 199). Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. (Według Kałuskiego "Postępowanie administracyjne" 1929r. s. 37) "wystarczy udział w wydaniu, niekoniecznie decyzja musi pochodzić od urzędnika, względnie przez niego być podpisaną, w każdym razie urzędnik ten musi być czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu teoretycznym wydaje się nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym, w odróżnieniu od postępowania sądowego, poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, co wymaga starannej i wnikliwej oceny". Ustawodawca powiązał z sytuacją procesową, polegającą na tym, że pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, taki skutek, że stanowi to podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.). 7.3. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że na decyzji z dnia 28 września 2010 r., oprócz podpisu Zastępcy Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy E. R., znajdują się także podpisy pracowników organu: Inspektora J. M., oraz Kierownika Samodzielnego Referatu A. P. Również na postanowieniu z dnia [...] 2010r. widnieje podpis A. P., a na piśmie z dnia [...] 2010r. skierowanym do skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego stosownie do art. 10 K.p.a. widnieją podpisy A.i P. oraz J. M. W postępowaniu wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w dniu [...] 2010r. wydana została decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie z [...] 2010r., która została podpisana przez Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy – A. M. Jednakże jak wynika z akt sprawy całe postępowanie w sprawie po wpłynięciu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo skierowane do skarżącego z dnia [...] 2010r. o nadesłanie dokumentów, pismo z dnia [...] 2010r. skierowane do GOPS w P. o udzielenie informacji czy skarżący korzysta z pomocy Ośrodka, wniosek o udostępnienie danych osobowych z dnia [...] 2010r. skierowany do Urzędu Miasta B., wnioski o udostępnienie danych osobowych z dnia [...] 2010r. skierowane do Starostwa Powiatowego w [...], pismo z dnia [...] skierowane do skarżącego co do możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, postanowienie z dnia [...] 2010r.) prowadzili pracownicy - Inspektor J. M. oraz Kierownik Samodzielnego Referatu A. P. – którzy brali udział przy wydaniu decyzji z dnia [...] 2010r., a tym samym na mocy art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu wywołanym, złożonym przez skarżącego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tej sytuacji należy stwierdzić, że w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. a i c p.p.s.a. W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.