I SA/Ol 61/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski (spr.), Sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Starszy specjalista Lidia Wachowska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi E.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu W dniu "[...]" do Urzędu Skarbowego - jako dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w trybie egzekucji sądowej wpłynęło zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku dochodowego, sygnatura akt "[...]", dokonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Zajęcia tego dokonano na podstawie tytułu wykonawczego: nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy z dnia 27.03.2009 r., sygn. akt "[...]", zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 18.05.2009r., zgodnie z wnioskiem wierzyciela – A. W dniu 05.03.2010 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009, w którym na wspólny wniosek wyrażony w treści złożonego podatkowego zeznania rocznego PIT-37, opodatkowany został łączny dochód E. J. i jej współmałżonka J.J.Z powyższego zeznania podatkowego wynikała nadpłata w wysokości 2.129,00 zł. W związku z ww. zajęciem wierzytelności pieniężnej, sygn. KM "[...]"Naczelnik Urzędu Skarbowego, nadpłatę z zeznania rocznego PIT-37 złożonego w dniu 05.03.2010 r. w wysokości 2.129,00 zł, przekazał w dniu 07.05.2010 r. na rachunek bankowy wskazany przez Komornika Sądowego -, dokonując tym samym realizacji egzekucyjnej zastosowanego przez komornika sądowego środka egzekucyjnego. Następnie pismem z dnia 20.05.2010 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował E. J. i J.J. o fakcie realizacji zajęcia egzekucyjnego i przekazania nadpłaty Komornikowi Sądowemu w kwocie 2.129,00 zł, E. J., pismem z dnia 28.05.2010 r. nie zgadzając się z faktem przekazania nadpłaty na ww. zajęcie wierzytelności poinformowała, iż nie przyjmuje do wiadomości informacji z dnia 20.05.2010 r. Stwierdziła, iż nie otrzymała decyzji na zajęcie nadpłaty oraz zwróciła uwagę, iż na jej osobę nie został wystawiony tytuł wykonawczy. W ww. piśmie zażądała zwrotu nadpłaty podatku wykazanego w zeznaniu PIT-37 za 2009 rok. Naczelnik Urzędu Skarbowego, pismem z dnia 11.06.2010r. odpowiadając na zarzuty Podatniczki opisał stan faktyczny i prawny dotyczący przekazania wspólnej nadpłaty na zajęcie wierzytelności pieniężnej dokonane przez Komornika Sądowego. E. J., kolejnym pismem z dnia 17.06.2010 r. wskazała na błędnie przytoczone podstawy prawne z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w piśmie z dnia 11.06.2010 r. oraz powołała zapisy art. 776 Kodeksu Cywilnego. W końcowej części ww. pisma podkreśliła, iż zajęcie wierzytelności o numerze "[...]"wystawione jest na dłużnika J. J., a nie na jego żonę i w związku z tym Podatniczka podtrzymała nadal swoje żądania zwrotu od organu podatkowego nadpłaty w wysokości 2.129,00 zł. Kolejnym pismem z dnia 05.08.2010 r. wymieniona zaznaczyła, iż minął już termin na zwrot nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, wynikającej ze wspólnego zeznania małżonków J., a organ podatkowy bezpodstawnie przekazał kwotę nadpłaty Komornikowi Sądowemu. Wskazała, iż w związku z powyższym żąda od Naczelnika Urzędu Skarbowego zwrotu nadpłaty wynikającej ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem, wg PIT-37 w kwocie 2.129,00 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia "[...]"r. znak US "[...]", działając na podstawie art. 165a Ordynacji podatkowej, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. w kwocie 2.129,00 zł, przekazanej Komornikowi Sądowemu. W treści uzasadnienia przedmiotowego postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego, powołując się na przepis art. 31 ustawy z dnia 25.02.1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazał, że przedmiotowa nadpłata jest majątkiem wspólnym małżonków i w związku z zajęciem wierzytelności organ był zobligowany przepisami kodeksu postępowania cywilnego do jej przekazania na konto Komornika Sądowego. Poinformowano Podatniczkę, iż po przekazaniu kwoty 2.129,00 zł na konto Komornika Sądowego zgodnie z realizacją zajęcia egzekucyjnego, na koncie Podatników nie figuruje już żadna nadpłata. Pismem z dnia 14.09.2010 r. E. J. zaskarżyła ww. postanowienie organu podatkowego z dnia 06.09.2010 r.,. Skarżąca wnosząc zażalenie stwierdziła, iż organ bezzasadnie przekazał nadpłatę podatku dochodowego za 2009 r. Komornikowi Sądowemu na zaległość współmałżonka. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia "[...]"r. znak: "[...]", utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]"r. Organ wskazał, że po przekazaniu kwoty nadpłaty na konto Komornika sądowego, podatnicy nie posiadali w organie podatkowym żadnej nadpłaty do zwrotu. Słusznie, zatem stosowanie do art. 165a Ordynacji podatkowej organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie 2.129 zł. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższe postanowienie E. J. wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia organu II instancji. W ocenie skarżącej organ podatkowy nie był uprawniony do przekazania kwoty nadpłaty na rzecz Komornika sądowego, albowiem nie posiadał on "zajęcia komorniczego" skierowanego przeciwko osobie skarżącej – żony J. J.. Skarżąca podniosła, iż zajęcie komornicze, które otrzymał Urząd Skarbowy jest zajęciem na męża J. J., dotyczy, bowiem cywilnego tytułu wykonalności, a nie w zakresie zobowiązania podatkowego. Strona stwierdziła, iż nie miała podstawy, aby złożyć skargę na komornika sądowego, ponieważ to nie komornik zajął wspólną z mężem nadpłatę podatku dochodowego od osób fizycznych, lecz Urząd Skarbowy bezprawnie przelał ją na konto komornika. W jej ocenie Urząd Skarbowy miał obowiązek przelać dla komornika nadpłatę podatku dochodowego tylko z indywidualnego rozliczenia rocznego jej męża J.. Dalej skarżąca przytoczyła treść przepisów art. 92§3 i 4 Ordynacji podatkowej oraz art. 31 i 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i art. 776 Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymało swoją argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienia naruszają prawo. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Na wstępie rozważań nad zasadnością rozpoznawanej skargi zaznaczyć należy, iż kontroli Sądu w sprawie niniejszej poddane zostało postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2009. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 165a Ordynacji podatkowej (j.t. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) - dalej jako O.p. Zgodnie z treścią tego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podkreślić należy, że w świetle powołanego przepisu art. 165a O.p. – odmowa wszczęcia postępowania następuje z dwóch przyczyn: - gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną, - gdy z jakichkolwiek przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego mogą dotyczyć: - braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy co do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, - sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, - przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja. Zaznaczyć również należy, że wszczęcie postępowania na żądanie strony następuje przez samo złożenie żądania wszczęcia postępowania. Składając wniosek zawierający żądanie wszczęcia postępowania, strona nie prosi w ten sposób o to, aby postępowanie wdrożyć, lecz sama nadaje mu bieg i stwarza możliwość i obowiązek zastosowania wszystkich instytucji procedury postępowania podatkowego. Organ podatkowy nie może więc odmówić wszczęcia postępowania ani w inny sposób mu się przeciwstawić. Organ podatkowy nie może odmówić wszczęcia postępowania na wniosek strony z powodu oceny, że żądanie strony jest bezzasadne formalnie i merytorycznie (wyrok NSA z dnia 18 stycznia 1989 r., III SA 903/88). Wszczęcie postępowania na żądanie strony wiąże się, więc z zastosowaniem określonej instytucji prawa materialnego i jest zależne od istnienia materialnoprawnej podstawy prawnej. (zob. Komentarz do art. 165 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.97.137.926), [w:] C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003, wyd. III.). W przedmiotowej sprawie zgodnie z art. 73 § 2 pkt O.p. nadpłata powstała z dniem złożenia zeznania rocznego przez E. i J. J. w dniu 05.03.2010 r. , w związku z powyższym istniała podstawa prawna do dokonania zwrotu nadpłaty wynikająca ze wspólnego zeznania rocznego. Przypomnieć również należy, że z art. 133 O.p. wynika, że stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. W ocenie Sądu organy podatkowe nie były uprawnione do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odmowy zwrotu nadpłaty, albowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony w dniu 31 maja 2010 r., - w dniu otrzymania pisma E. J.z dnia 28 maja 2010 r. Zgodnie bowiem z art. 165 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.(art. 165§1 O.p.). Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu , z zastrzeżeniem art. 165a (art.165§3 O.p.). W przedmiotowej sprawie skarżąca E.J. jest stroną postępowania, bowiem w dniu 05.03.2010 r. złożyła wraz z mężem J. J. wspólne zeznanie podatkowe za rok 2009, z którego wynika sporna kwota nadpłaty. Organ podatkowy nie zakwestionował w/w zeznania podatkowego i wynikającego z niego zobowiązania podatkowego, ani nadpłaty. Wobec powyższego w ocenie Sądu nie istniały żadne okoliczności warunkujące odmowę wszczęcia postępowania o zwrot nadpłaty. Mając powyższe na uwadze, ze względu na naruszenie dyspozycji art. 165a ustawy Ordynacja podatkowa, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji (pkt I wyroku). W oparciu o przepisy art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że uchylone akty nie podlegają wykonaniu, a kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.