III SA/Lu 453/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] odmówił K.L. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (18.475,84 zł), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (3.548,95 zł), Fundusz Pracy Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (1.467,06 zł) oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 11 maja 2009 r. (38.770 zł) i kosztów upomnienia. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez K.L., decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymano w mocy w/w decyzję. Z kolei, tę ostatnią decyzję uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Lublinie wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 1/10. W ocenie sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.). Sąd zalecił, aby organ dokonał odpowiednich ustaleń w kierunku stwierdzenia czy nie zachodzi jedna z ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r., o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej jako u.s.o.), ewentualnie zaś, czy wniosek zasługuje na uwzględnienie przez pryzmat art. 28 ust. 3a u.s.o. Ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w stosunku do skarżącej w dniu 12 maja 2009 r. wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych należności, które nie zostało zakończone. Ponadto Sąd Rejonowy wyrokiem zaocznym z dnia [...] grudnia 2009 r., sygn. akt [...] uznał za bezskuteczną umowę darowizny nieruchomości na rzecz M.L., składającą się z działek nr nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,7939 ha, położoną w miejscowości G., gmina G. co do należności objętych decyzją Zakładu z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] stanowiącą podstawę dokonania wpisu do hipoteki. Wobec powyższego istnieje realna szansa na pokrycie chociażby części zadłużenia z tej nieruchomości. W związku z powyższym, brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaszły przesłanki ustawowe wynikające z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.o., kwalifikujące należności z tytułu składek jako całkowicie nieściągalne. Stwierdzona przez ZUS trudna sytuacja materialna oraz zdrowotna rodziny wnioskodawczyni, nie upoważnia do umorzenia należności. Wnioskodawczyni nie wykazała sposób jednoznaczny, aby kradzieże z włamaniem do sklepu, które miały miejsce w sierpniu 1998 r. oraz styczniu 1999 r. miały bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia w latach 1999 – 2002. Jak wynika z akt sprawy straty wywołane pierwszym i drugim włamaniem wyniosły odpowiednio 3 489,93 zł i 1 254,00 zł, zaś łączna wysokość strat nie jest adekwatna do zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za lata 1999-2002. Uzyskiwanie niskich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (według przedłożonych zeznań podatkowych w roku 1999 wnioskodawczyni uzyskała dochód w wysokości 378,09 zł oraz zerowe dochody za lata 2000 – 2002) utwierdza w przekonaniu, że w tym momencie z uwagi na nieopłacalność tej działalności - należało podjąć działania, które nie powodowałyby generowania dalszego zadłużenia wobec ZUS. Działalność gospodarcza, co do swej istoty, prowadzona jest w celu osiągnięcia zysku i każdy przedsiębiorca powinien decydować w sposób przemyślany, racjonalny i zgodny z prawem. Niepowodzenia przedsiębiorcy nie mogą obciążać ogółu i uzasadniać ulgowym traktowaniem. Obowiązkiem każdego podmiotu jest gospodarowanie pozwalające na regulowanie zobowiązań wobec wierzycieli. Zgromadzony materiał dowodowy – w ocenie organu - świadczył, iż podejmowane przez wnioskodawczynię decyzje gospodarcze były nieracjonalne, zaś zobowiązanie wobec ZUS powstało na skutek barku realizacji ustawowego obowiązku terminowego opłacania składek. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża płatnika, który powinien poszukiwać rozwiązań dla swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Nie można faworyzować innych wierzycieli (nieudokumentowane zadłużenie wobec osób fizycznych w kwocie 3.600 zł). Wnioskodawczyni wiedziała o zadłużeniu figurującym na koncie, o czym świadczy upomnienie doręczone 1 kwietnia 2009 r. oraz decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r. stwierdzająca zadłużenie (doręczona w dniu 10 kwietnia 2009 r.). Mimo to, w dniu [...] maja 2009 r. aktem notarialnym zbyła wraz z mężem gospodarstwo rolne na rzecz syna. Organ podniósł, że decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.o. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie), są decyzjami opartymi na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. Skargę sądową na powyższą decyzję złożyła K.L., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi zarzucono niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy oraz błędne ustalenia faktyczne. Skarżąca podniosła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji niczym nie odbiega od uzasadnienia poprzedniej decyzji (uchylonej wyrokiem sądu), co świadczy o nierzetelnym rozpatrzeniu sprawy. Stwierdziła, że wbrew ustaleniom organu, wyrok zaoczny wydany przez Sąd Rejonowy w dniu [...] grudnia 2009 r., sygn. akt [...] nie był orzeczeniem prawomocnym, na co wskazują dołączone do skargi dokumenty. W ocenie skarżącej, wadliwe są ustalenia o prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, skoro przeczy temu postanowienie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu [...] lipca 2010 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Skarżąca podniosła, że oprócz wyżej wskazanych okoliczności, za umorzeniem należności z tytułu składek przemawiają przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy. Uznaniowość nie jest jednak synonimem dowolności, gdyż rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą być szablonowe i stanowić wypełnienie – z góry postawionej tezy, zgodnie z którą organ nie musi uwzględnić wniosku, nawet jeżeli istnieją normatywne przesłanki do umorzenia należności. Prawidłowe rozpatrzenie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych uzależnione jest od uprzedniego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego rozpatrzenia i oceny, w myśl reguł wskazanych w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zadośćuczynienie owym regułom powinno zmaterializować się w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym po myśli art. 107 § 3 k.p.a. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji przekonuje, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem. Nadto uzasadnienie tej decyzji w zasadzie stanowi powielenie uzasadnienia poprzedniej decyzji, uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 1/10. Tylko zatem pozornie nastąpiło "ponowne rozpatrzenie sprawy". Organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności przyjmując, że wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zaś Sąd Rejonowy wyrokiem zaocznym z dnia [...] grudnia 2009 r., sygn. akt [...] uznał za bezskuteczną wobec ZUS umowę darowizny nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości G., co do należności objętej decyzją ZUS z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...]. Powyższe ustalenia należy uznać za dowolne, w świetle dokumentów dołączonych do skargi. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 222, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei wyrok zaoczny, na który powołał się organ był nieprawomocny. Wprawdzie Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...] utrzymał ów wyrok w mocy, jednak od tego orzeczenia pozwany wywiódł apelację, która nie była jeszcze rozpoznana przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Uzasadniając odmowę umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a oraz § 3 rozporządzenia organ stwierdził, że "wnikliwej analizie poddane zostały dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie (...)". Tymczasem lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji przekonuje, że organ pomimo złożonej deklaracji, nie usiłował nawet dokonać ustaleń w kontekście wskazanej przez skarżącą przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Stwierdził jedynie, że "(...) sytuacja materialna oraz zdrowotna, w jakiej znajduje się rodzina jest niewątpliwie trudna". Pozostałe okoliczności, przemawiające (w ocenie organu) za odmową uwzględnienia wniosku mają charakter nienormatywny, a zatem nie mogły być brane pod uwagę. W świetle bowiem art. 28 ust. 3a u.s.o. oraz przepisów rozporządzenia, żadnego jurydycznego znaczenia nie miały stwierdzenia organu co do przyczyny powstania zaległości oraz, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza była nieracjonalna. Organ nie wyjaśnił ponadto, dlaczego przyjął tezę o faworyzowaniu innych wierzycieli. Za przedwczesną należy uznać tezę o działaniu skarżącej, zmierzającym do uniknięcia obowiązku uregulowania zadłużenia, skoro wyrok zaoczny, na który powoływał się organ nie był prawomocny w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę organ dostosuje się do powyższych wskazań, zaś zasadność wniosku o umorzenie zaległości oceni wyłącznie według przesłanek normatywnych, określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.o. W przypadku wykluczenia całkowitej nieściągalności, organ powinien dokonać analizy stanu faktycznego pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazującego jako przesłankę umorzenia – okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny. Należy zatem ustalić wysokość osiąganych przez rodzinę skarżącej dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków. Decyzja powinna uwzględniać dyrektywy interpretacyjne, wynikające z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony. Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).