III SA/Gd 47/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Alina Dominiak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu zadośćuczynienia rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989 oddala skargę. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2009 r. D. M. (z domu G.) zamieszkała w S. w oparciu o ustawę z dnia 7 maja 2009 r. o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956 -1989 zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie świadczenia pieniężnego za śmierć przybranej matki L. S. (z domu F.). W uzasadnieniu wniosku w/w wskazała, że L. S. w dniu 25 grudnia 1981 r. w S. uległa śmiertelnemu wypadkowi spowodowanemu przez transporter opancerzony SKOT nr rej. [...], którym kierował żołnierz z Jednostki Wojskowej [...] w T. Wnioskodawczyni wskazała, że z prośbą o przyznanie rekompensaty pieniężnej zwracała się do Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. Nadto w sprawie śmierci L. S. śledztwo wszczęła Prokuratora Marynarki Wojennej jednak śledztwo to nie zostało sfinalizowane. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła kserokopie: odpisu skróconego własnego aktu urodzenia, aktu małżeństwa M. S. i L. S. oraz aktu zgonu M. S. Do wniosku dołączono nadto zgłoszenie zgonu L.S., zaświadczenie z dnia 4 lipca 1962 r. Sądu Grodzkiego w S. stwierdzające ustanowienie M. S. opiekunem D.G., pismo do Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. oraz pismo Prokuratury Marynarki Wojennej w Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r. nr [...] na podstawie art.1 ust. 1 i 2, art. 2 – 3, art. 5, art. 6 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956 - 1989 odmówił D. M. przyznania świadczenia pieniężnego w wysokości 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć L. S. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania nie stwierdzono, że wnioskodawczyni została przysposobiona przez L. S. Prawnym opiekunem wnioskodawczyni na podstawie orzeczenia Sądu Grodzkiego w S. został w dniu 7 sierpnia 1947 r. ustanowiony M. S., tj. małżonek zmarłej. Z przepisów prawnych, tj. dekretu z dnia 14 maja 1946 r. – Prawo opiekuńcze nie wynikała z kolei konieczność przysposobienia danej osoby przez oboje małżonków. Strona nie przedstawiła zaś jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że w czasie sprawowania opieki przez M. S., zmarłego w dniu 17 marca 1962 r., L. S. została ustanowiona drugim opiekunem wnioskodawczyni. Ustawa z dnia 7 maja 2009 r. o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956 - 1989 wskazuje zaś, że stosowne świadczenie przysługuje m.in. dzieciom przysposobionym. Nadto zdarzenie, w następstwie którego śmierć poniosła L. S. było wypadkiem drogowym spowodowanym przez pojazd opancerzony nie związanym ze zbiorowym wystąpieniem. Tym samym nie można uznać, że zmarła L. S. brała udział w wystąpieniu wolnościowym. Przedmiotowe okoliczności prowadziły zatem do uznania, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D.M. zakwestionowała wydane rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. D. M. wskazała, że "[...] jej przybrana matka w dniu zdarzenia wracała z pasterki, wówczas drogą jechał opancerzony pojazd i ci, którzy byli młodzi zdążyli uciec, a moja matka 72 letnia nie była tak sprawna i nie udało się jej uciec przed tym pojazdem". Nadto skarżąca wskazała, że poza dokumentami załączonymi do wniosku nie dysponuje innymi dokumentami, które potwierdzałyby fakt przysposobienia skarżącej przez zmarłą L.S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Podnieść należy, że istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy strona skarżąca należy do osób wymienionych w art. 2 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 7 maja 2009 roku o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989 (Dz. U. z 2009 r., Nr 91, poz. 741) tj. czy jest małżonkiem, dzieckiem własnym oraz przysposobionym bądź rodzicem oraz osobą przysposabiającą a także czy członek jej rodziny na skutek działań wojska, milicji i innych organów aparatu bezpieczeństwa poniósł śmierć w związku z wystąpieniami wolnościowymi na rzecz odzyskania przez Państwo Polskie suwerenności, niepodległości oraz respektowania praw człowieka i obywatela w czerwcu 1956 r. w Poznaniu, w październiku 1957 r. w Warszawie, w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu (w Elblągu, Gdańsku, Gdyni i Szczecinie), w czerwcu 1976 r. w Radomiu, w okresie stanu wojennego trwającego od dnia 13 grudnia 1981 r. do dnia 22 lipca 1983 r. oraz w trakcie tłumienia manifestacji lub strajków w latach 1983-1989 – art. 1 ust. 1 powołanej ustawy. Odnośnie ustaleń organu poczynionych w celu stwierdzenia czy skarżąca spełnia przesłankę wymaganą na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy, Sąd podziela stanowisko organu, że skarżąca nie wykazała, iż była dzieckiem przysposobionym w rozumieniu przepisów prawa, zmarłej L. S. Wyjaśniając obowiązujący stan prawny w tym zakresie, Sąd zwraca uwagę, że przedstawione w toku postępowania orzeczenie Sądu Grodzkiego w S. z dnia 7 sierpnia 1947 roku wydane na podstawie dekretu z dnia 24 maja 1946 roku Prawo opiekuńcze (Dz. U z 1946r., Nr 20, poz.135) dowodzi, iż opiekunem prawnym skarżącej został ustanowiony M. S. Natomiast obowiązujący w tamtym okresie dekret z dnia 22 stycznia 1946 roku Prawo rodzinne (Dz. U z 1946r., Nr 6, poz. 52) w dziale IV zawierał regulację prawną dotyczącą instytucji przysposobienia. Art. 77 § 1 tego aktu stanowi, iż do przysposobienia wymagane jest zgodne oświadczenie stron przed notariuszem i zatwierdzenie aktu przez władzę opiekuńczą. Jeżeli osoba, która ma być przysposobiona, nie ma pełnej zdolności do działań prawnych, akt przysposobienia może być zawarty przed władzą opiekuńczą a strony związane są od chwili zawarcia aktu - § 2 i 3 dekretu Prawo rodzinne. Z art. 81 dekretu wynika, że poza przysposobieniem wspólnym przez małżonków można być przysposobionym tylko przez jedna osobę. Podobnie kwestie związane z możliwością przysposobienia przez jednego małżonka reguluje zastępująca dekret Prawo rodzinne ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 1964r., Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) w art. 116. Istotnym w zakresie zaprezentowanych rozważań jest, że zarówno w poprzednim stanie prawnym jak i obecnym, czym innym była instytucja opieki prawnej i przysposobienia. Na gruncie ustawy o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień [...] konieczne jest wykazanie istnienia stosunku przysposobienia między składającą wniosek skarżącą a L. S. Zgodzić należy się z organem, iż w toku niniejszego postępowania skarżąca stosunku takiego nie wykazała albowiem zarówno z orzeczenia Sądu Grodzkiego w S. jak i zaświadczenia z dnia 4 lipca 1962 roku nie wynika, że była ona osobą przysposobioną przez L. S. Odnośnie przesłanki określonej w art. 1 ust. 1 ustawy o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989, której spełnienia wymaga ustawa dla uwzględnienia wniosku, Sąd podziela ocenę prawną dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W toku całego postępowania jak również na rozprawie w dniu 17 marca 2011 roku, skarżąca nie podnosiła, iż śmierć jej "przybranej matki" nastąpiła na skutek działań wojska w związku z wystąpieniem wolnościowym w celu na który wskazuje omawiana ustawa. Przeciwnie, z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że w czasie stanu wojennego doszło do wypadku drogowego, którego sprawcą był kierujący pojazdem opancerzonym. Z informacji uzyskanych przez organ na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy wynika, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono żadnych akt ani zapisów ewidencyjnych dotyczących okoliczności śmierci L. S. Ustalenia te korespondują z oświadczeniem samej skarżącej, która podaje, że wówczas 72 letnia L. S. zginęła w wypadku spowodowanym przez opancerzony pojazd wojskowy w drodze do domu po wyjściu z Pasterki albowiem jako osoba starsza nie była na tyle sprawna, aby na czas uciec przed pojazdem. W tym stanie rzeczy uznać należało, że organ administracji publicznej nie naruszył prawa, a tym samym wydana decyzja nie jest wadliwa. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.