I OZ 318/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 77/11 o odmowie przyznania prawa pomocy z zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia: oddalić zażalenie. J.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rz. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków. W złożonym formularzu PPF, przedstawił swoją sytuacje majątkową. Wyjaśnił, że jest emerytem i pobiera emeryturę w kwocie 1360,73 zł miesięcznie. Podał, że mieszka wspólnie z żoną i posiada nieruchomość o powierzchni 123 m2 (w tym 98 m 2 to część mieszkalna) oraz grunty rolne o powierzchni 1,68 ha, V i VI klasy z przeznaczeniem na zalesienie. Stwierdził, że nie korzysta z pomocy społecznej, jak również nie pobiera dopłat do gospodarstwa rolnego, zaś z posiadanych zasobów finansowych 240 zł wydatkuje na lekarstwa. Wyjaśnił, iż leczy się na cukrzycę, ciśnienie i kręgosłup, oraz ma trudności z oddychaniem. Koszty utrzymania samochodu to około 240-300 zł. Ponosi także wydatki komunalne i na środki czystości, żywność, ubiór i podatki. W 2010 r. dotknęła go powódź, stracił uprawy polowe, budynki i ogrodzenie uległy częściowemu zniszczeniu i wymagają remontu. Spłaca pożyczkę w wysokości około 700 zł miesięcznie. Gospodarstwo nie przynosi dochodu. Podkreślił, że jest inwalidą II grupy po wypadku samochodowym. Wskazał także na wydatki przeznaczone na zakup ryb do hodowli. Poza tym, oświadczy, że jego żonie odmówiono świadczenia z ZUS. Referendarz sądowy wezwał J.S. do uzupełnienia informacji o stanie rodzinnym i majątkowym, przez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz pozostałych członków jego rodziny wraz z wykazem operacji za okres marca i lutego 2011 r. oraz wyjaśnienia, czy on bądź członkowie jego rodziny otrzymują dopłaty do posiadanych gruntów rolnych, a także nadesłanie zeznań podatkowych J.S. oraz H.S. za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur i rachunków wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz udokumentowanie wysokości zobowiązań kredytowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał kserokopie potwierdzeń spłat należności oraz wydruk operacji na kredycie obrotowym za okres od 1 lipca 2010 r. do 27 grudnia 2010 r., oraz informacje o harmonogramie spłaty zadłużenia, z której wynika, że miesięczna rata kredytu wynosi ok. 750 zł. Zeznań podatkowych za poprzednie dwa lata nie przedłożono z wyjaśnieniem braku ich posiadania. Nie dołączono też dowodów wskazujących na ponoszone wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 77/11 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", wskazał, że ciężar wykazania stanu majątkowego spoczywa na wnioskodawcy. Podał, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a. od wnioskodawcy wymaga się współdziałania z sądem rozpatrującym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na wezwanie powinien on zatem przedłożyć żądane dokumenty, aby w sposób wiarygodny wykazać swój rzeczywisty, a nie tylko deklarowany stan majątkowy. Bezzasadne uchylanie się od tego współdziałania obciążą wnioskodawcę w ten sposób, że jeżeli inne dostarczone dowody nie są na tyle przekonywujące, aby przyznać prawo pomocy, Sąd odmawia jego przyznania. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykonał wezwania Sądu w pełnym zakresie. Podkreślił, że żądane dokumenty źródłowe są typowe, a ich uzyskanie i dostarczenie nie powinno nastręczać żadnych problemów. Jeżeli natomiast nie było to możliwe z przyczyn obiektywnych, to wnioskodawca powinien to wyjaśnić, gdyż Sąd nie dysponuje możliwością samodzielnego kompletowania dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podał, że wnioskodawca posiada stały dochód w wysokości 1360,73 zł miesięcznie. W ocenie Sądu pierwszej instancji dołączone do akt sprawy dowody zakupu ryb do własnej produkcji potwierdzają, że posiadania on na ten cel oszczędności. Podkreślił, że wydatek ten wynosił niemal połowę miesięcznego dochodu wnioskodawcy. Odnosząc się do kwestii zobowiązań kredytowych wnioskodawcy Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie przedstawił on żadnych szczegółowych dokumentów w tym zakresie, a w szczególności wykazu transakcji na rachunku bankowym, albo innych dowodów wpłaty. W ocenie Sądu pierwszej instancji znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie odzwierciedlają jego oświadczenia o płatnościach miesięcznych wynoszących około 700 zł z tytułu zobowiązań kredytowych. Poza tym, wnioskodawca wyjaśnił sytuacji majątkowej swojej żony, a ocena zdolności płatniczych i decyzja w przedmiocie prawa pomocy uzależniona jest od sytuacji majątkowej członków rodziny pozostających na wspólnym utrzymaniu. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zobowiązań prywatnoprawnych nie można traktować priorytetowo względem należności publicznoprawnych. A zatem konieczność spłaty kredytu nie może stanowić wyłącznej przesłanki uzasadniającej przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec braku współdziałania wnioskodawcy w zakresie wykazania jego sytuacji majątkowej, a także biorąc pod uwagę, iż oświadczenia i dowody dołączone do akt sprawy nie wykazują rzeczywistej sytuacji majątkowej jego rodziny, a ponadto udokumentowane wydatki sugerują, że nie wykazał on wszystkich źródeł dochodu rodziny, to złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J.S., który wnosząc o jego uchylenie podniósł argumenty dotyczące zasadności wniesionej przez niego skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub oświadczenie to budzi wątpliwości, to na wezwanie Sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowo dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić składane przez niego oświadczenia. Skarżący nie zastosował się do powyższego wezwania. Powyższe dokumenty były niezbędne, gdyż z oświadczenia skarżącego wynika, że dochody jego i członków jego rodziny pozostających z nim na wspólnym utrzymaniu wynoszą ponadto 1350 zł., zaś bieżące wydatki, wysokość spłacany zobowiązań kredytowych oraz innych wydatki np. zakup ryb do hodowli, świadczą, że wnioskodawca posiada jeszcze inne środki, który źródła nie wyjaśnił. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż należało wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje skarżący i jego żona oraz jakie są ich rzeczywiste miesięczne dochody, a także, czy ma on środki na pokrycie kosztów postępowanie sądowego w tej sprawie. W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż złożony w tej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.