II GSK 1980/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 404/11 w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od B.Z. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 24 marca 2011 r. w sprawie ze skargi B.Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził jej niewykonalność oraz zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W dniu 25 września 2010 r. B. Z. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Praca egzaminacyjna skarżącej oceniona została na 99 punktów, w związku z czym uchwałą nr [...] z [...] września 2010 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką skarżącej. Komisja wskazała na treść art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów. Od powyższej uchwały skarżąca złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała prawidłowość pytań nr 2, 3, 64, 91, 94, wnosząc o stwierdzenie ich wadliwości. Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżona uchwałę. Rozpoznając odwołanie Minister Sprawiedliwości wskazał na brzmienie art. 75i ust. 1 i ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, podnosząc przede wszystkim, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów, stosownie zaś do art. 75 ust. 2 ustawy, aplikantem adwokackim może być osoba, która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu wstępnego. Następnie organ odniósł się do treści poszczególnych, wskazanych przez skarżącą pytań. Odnośnie wszystkich, wskazanych przez skarżącą pytań (tj. nr 2, 3, 64, 91, 94) Minister Sprawiedliwości nie znalazł podstaw stwierdzenia ich nieprawidłowości, a ponadto wskazał, że zarzuty dotyczące pytania nr 94 są bezprzedmiotowe, gdyż zdająca udzieliła na nie prawidłowej odpowiedzi i ewentualne stwierdzenie wadliwości tego pytania (co nie ma miejsca w sprawie) nie wpłynęłoby na zmianę liczby punktów skarżącej i jej wynik egzaminu. Od powyższej decyzji, utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której żądała uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości. W skardze wskazała przede wszystkim na niezgodne z prawem zamieszczenie w teście egzaminacyjnym dwóch nieprecyzyjnych pytań, tj. pytania nr 64- w którym więcej niż jedna propozycja odpowiedzi była prawidłowa oraz pytania nr 91- w którym udzielenie jednoznacznej odpowiedzi budzi kontrowersje w orzecznictwie i doktrynie. Skarżąca ograniczyła zarzuty skargi do podważenia stanowiska organu wobec prawidłowości tych w dwóch pytań oraz zignorowania sporu w orzecznictwie i doktrynie, wywołanego jednym z nich. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości, wnosząc o oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 24 marca 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził jej niewykonalność oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu I instancji, zaskarżona decyzja nie czyniła zadość wszystkim warunkom prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiadała prawu. Sąd podzielił stanowisko skarżącej, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego w postaci naruszenia art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W myśl powyższego przepisu egzamin wstępny na aplikację adwokacką polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Jak wskazał Sąd, wymogu tego nie spełniają zakwestionowane przez skarżącą pytania 64 i 91. Sąd zgodził się z oceną skarżącej, że pytanie 64 zostało skonstruowane w sposób wadliwy, albowiem możliwe było udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi. Pytanie dotyczyło tego jakie rozstrzygnięcie o charakterze procesowym wyda Sąd w przypadku wystąpienia tzw. powagi rzeczy osądzonej, jednak w pytaniu nie zostało skonkretyzowane, kiedy ujawni się ta przeszkoda, czy na etapie wstępnym badania sprawy, czy też w toku jej rozpoznania. W ocenie Sądu takie skonstruowanie pytania naruszało treść art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że w przypadku pierwszym sąd stwierdziwszy, że istnieje ujemna przesłanka procesowa z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. powinien odrzucić pozew, natomiast, gdy sprawie zostanie nadany bieg powinien postępowanie w sprawie umorzyć w myśl art. 355 § 1 k.p.c. Zatem, w ocenie Sądu, zbyt ogólnikowe sformułowanie tego pytania przesądziło o możliwości udzielenia na nie dwóch poprawnych odpowiedzi (B i C). Odnośnie pytania 91 udzielenie nań jednoznacznej odpowiedzi budzi w ocenie Sądu kontrowersje w orzecznictwie i doktrynie. Sąd wskazał, że odnosząc to pytanie do treści art. 72 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych należałoby wybrać odpowiedź C, jednak nie jest to jedna prawidłowa odpowiedź. Sąd podzielił stanowisko skarżącej (poparte wskazanymi przez skarżącą poglądami doktryny), że przepisy rozdziału 4 (w tym art. 84 ustawy Prawo zamówień publicznych) mają bezpośrednie zastosowanie do postępowania w trybie zapytania o cenę. Tak więc za prawidłowe uznał Sąd stwierdzenie, że zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych w przypadku postępowania w trybie zapytania o cenę nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a każdy z wykonawców może zmienić zaproponowaną cenę przed upływem terminu do składania ofert (odpowiedź A). Sąd wskazał, że Minister Sprawiedliwości niesłusznie zaprzeczył tezie, iż w doktrynie i praktyce nie istnieje spór dotyczący wzajemnej relacji art. 72 i 84 ustawy Prawo zamówień publicznych, a skoro istnieje wątpliwość co do tego pytania, to nie można jej rozstrzygnąć na niekorzyść skarżącej, gdyż narusza to art. 8 k.p.a. Z powyższych przyczyn, Sąd- mając na względzie treść przepisu art. 75i ust. 3 Prawa o adwokaturze- uchylił zaskarżoną decyzję. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 75i ust. 1 i 3 ustawy prawo o adwokaturze poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów, polegające na uznaniu, że pytania testowe nr 64 i 91 zostały sformułowane w sposób sprzeczny z ustawowymi wymogami, podczas, gdy wszystkie pytania egzaminacyjne, w tym także zakwestionowane przez Sąd I instancji, zostały skonstruowane w sposób z nimi zgodny, 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że w stosunku do pytania testowego nr 91 istnieją wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie prawa rozstrzygnięte w niniejszej sprawie na niekorzyść kandydata na aplikanta adwokackiego. W oparciu o powyższe zarzuty Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik B. Z. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że wyrok Sądu I instancji jest trafny i w takiej postaci powinien się ostać, natomiast skarga kasacyjna jest niezasadna, a zarzuty w niej podniesione nie zasługują na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. W tym miejscu należy wskazać, że istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji w zakresie oceny, iż pytania testowe oznaczone numerami 64 i 91 zostały sporządzone z naruszeniem zasad określonych w art.75i ust.1 i 3 ustawy z 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze. Z treści podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów oraz ich uzasadnienia wynika, że strona wnosząca skargę kasacyjną uznaje, że wymienione wyżej pytania zostały sporządzone zgodnie z ustawowymi wymogami. W związku z powyższym należy podkreślić, że art.75i ust.1 ustawy z 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze (w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką) stanowił, iż: egzamin konkursowy polega rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Z kolei przepis art.75i ust.3 powołanej wyżej ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 100 punktów. Z treści przywołanego wyżej przepisu art.75i ust. 1 i 3 ustawy-Prawo o adwokaturze wynika, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzając taką regulację prawną ustawodawca przesądził, że test egzaminacyjny, sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką, nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, ani też pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Ponadto należy wskazać, że przy ocenie konkretnych pytań testowych w zakresie spełnienia wymogów określonych war t.75i ust.1 ustawy- Prawo o adwokaturze należy także uwzględniać treść art.75a ust.3 powołanej wyżej ustawy. Z treści tego przepisu prawa wynika, że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisu tego wynika, że celem egzaminu wstępnego jest sprawdzenie wiedzy kandydata z zakresu wskazanych dziedzin prawa. Egzamin wstępny na aplikację adwokacką polegający na rozwiązaniu testu o jakim mowa w art.75i ust.1 ustawy- Prawo o adwokaturze, jest więc egzaminem sprawdzającym znajomość prawa w zakresie określonym w art.75a ust.3 powołanej ustawy. Należy przy tym mieć na uwadze, że kandydat przystępujący do tego egzaminu jest absolwentem wydziału prawa, a zatem winien dysponować wiedzą wymaganą na studiach prawniczych. Tego rodzaju wiedza powinna obejmować rozumienie w podstawowym zakresie instytucji funkcjonujących w danych dziedzinach prawa oraz znajomość podstawowych pojęć łączących się z daną gałęzią prawa. Prowadzi to do wniosku, że wiedza, którą musi się wykazać kandydat na egzaminie wstępnym na aplikację adwokacką nie może być utożsamiana wyłącznie z umiejętnością literalnego odtworzenia treści przepisów z danej dziedziny prawa. Egzamin na aplikację adwokacką jest bowiem sprawdzeniem predyspozycji intelektualnych kandydata do zawodu prawniczego, a zatem zdający muszą wykazać się umiejętnością logicznego rozumowania. Biorąc pod uwagę powyższe rozumienie art.75i ust.1 oraz art.75a ust.3 ustawy-Prawo o adwokaturze, zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące prawidłowość oceny Sądu I instancji w odniesieniu do pytań numer 64 i 91 testu egzaminacyjnego należało uznać za zasadne. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną nie jest prawidłowe stanowisko Sądu I instancji wskazujące na sporządzenie pytania numer 64 testu egzaminacyjnego z naruszeniem opisanych wyżej zasad określonych w art.75i ust.1 i 75a ust.3 ustawy-Prawo o adwokaturze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja przytoczona w skardze kasacyjnej daje podstawy do zakwestionowania stanowiska przedstawionego przez Sąd I instancji. Zakwestionowane pytanie numer 64 brzmiało "Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd: a) oddali powództwo, b) umorzy postępowanie, c) odrzuci pozew". Niewątpliwie treść tego pytania jest jasna, chodzi w nim o udzielenie odpowiedzi, jakie rozstrzygnięcie jest zobowiązany wydać sąd w razie stwierdzenia powagi rzeczy osądzonej (art.199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Z samej treści pytania, poprzez zamieszczenie w jego tekście sformułowania "została już..." wynika jednoznacznie, że dotyczy ono sytuacji, w której przyczyna powodująca określony skutek procesowy istniała już pierwotnie. Oczywistym jest, że w takiej sytuacji także sąd drugiej instancji jest zobligowany uchylić wyrok i odrzucić pozew (art.386 § 3 k.p.c. w zw. z art.379 pkt 3 k.p.c.). W związku z powyższym nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że w pytaniu niesprecyzowano, czy przeszkoda procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej miała charakter pierwotny, czy następczy. Okoliczność, że sąd poweźmie wiadomość o fakcie prawomocnego osądzenia sprawy między tymi samymi stronami o to samo roszczenie dopiero w toku postępowania, wbrew stanowisku Sądu I instancji, nie oznacza, że w takiej sytuacji należy umorzyć postępowanie na podstawie art.355 § 1 k.p.c. Istotna jest bowiem okoliczność, czy przyczyna uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy przez sąd, określona w art.199 § 1 pkt 2 k.p.c. istniała od początku postępowania, a nie to kiedy sąd powziął wiedzę na ten temat. Stanowisko takie wynika z "Komentarza do Kodeksu postępowania cywilnego" pod redakcją T.Erecińskiego (t.1, Warszawa 2007, LexisNexis, s.496), w którym stwierdza się, że odrzucenie pozwu jest obligatoryjne w sytuacjach, w których od samego początku istnieje brak określonych dodatnich przesłanek procesowych lub występują określone ujemne przesłanki procesowe (art.199 oraz art.1099, art.1124 § 3 i art.1165 § 1 k.p.c.). Ponadto stwierdzić należy, że pytanie numer 64 w swej treści, określając tzw. okoliczności faktyczne sprawy, w żaden sposób nie nawiązuje do instytucji nieważności postępowania ani do sposobów rozstrzygnięcia sprawy przez sąd drugiej instancji, gdyż tych zagadnień prawnych pytanie to nie dotyczy. Również, w zakresie odnoszącym się do pytania numer 91 testu egzaminacyjnego, argumentacja skargi kasacyjnej daje podstawy do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji. Przypomnieć więc należy, że zakwestionowane pytanie numer 91 brzmiało "Zgodnie z ustawą-Prawo zamówień publicznych, w wypadku postępowania w trybie zapytania o cenę: a) nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a każdy z wykonawców może zmienić zaproponowaną cenę przed upływem terminu składania ofert, b) prowadzi się negocjacje w sprawie ceny, a wykonawcy mogą zmienić zaproponowaną cenę, c) nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a wykonawcy nie mogą zmienić zaproponowanej ceny". Trafnie podnosi strona wnosząca skargę kasacyjną, że pytanie jest jasne i nie powinno budzić wątpliwości, zwłaszcza, że odpowiedź na tak postawione pytanie pozostaje w ścisłym związku z treścią art.72 ust.1 ustawy z 29 stycznia 2004roku-Prawo zamówień publicznych. Z treści przywołanego wyżej przepisu prawa wynika wprost, że w postępowaniu w trybie zapytania o cenę niedopuszczalna jest zmiana zaproponowanej ceny, jak również nie prowadzi się negocjacji. Nadto należy stwierdzić, iż zasadnie kasator podnosi, że ustawowe pojęcie "zmiana oferty", o której mowa w art.84 w/w ustawy wyraźnie wskazuje, że nie odnosi się ono do ceny, o której mowa w art.72 ustawy. Oczywistym jest, że zmiana oferty, jak słusznie zauważa strona wnosząca skargę kasacyjną, nie musi oznaczać zmiany ceny, która jest jednym z elementów oferty. Zapytanie o cenę jest konkretnym trybem udzielania zamówienia, polegającym na porównywaniu ofert złożonych przez wykonawców zaproszonych do udziału w tym postępowaniu przez zamawiającego jedynie na podstawie kryterium ceny. Zasada dotycząca tego typu postępowania w związku z przedstawionym pytaniem została wprost określona w art.72 ust.1 ustawy Prawo zamówień publicznych, a błędna odpowiedź udzielona przez skarżącą wymagała poczynienia zabronionych dodatkowych założeń. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. oraz art.203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.