II SA/Łd 220/11

Dnia 30 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 roku sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. Nr [...] z dnia [...]. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U z 200 r. Nr 98 poz. 10 70 ze zm.) – dalej Kpa., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P.z dnia [...] wydaną w sprawie ustalenia i przypisania do zwrotu nienależnie pobranego przez I. .zasiłku rodzinnego w kwocie 455 złotych, za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta P. przyznał I. S. zasiłek rodzinny na dziecko J. P. w kwocie 91 złotych miesięcznie, na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na wrzesień 2010 r. z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 w kwocie 100 złotych. W dniu [...] r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wpłynął odpis postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] o zabezpieczeniu powództwa J. P. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. P. poprzez zasądzenie od I. S. na rzecz małoletniego J. P. alimentów w kwocie 250 złotych miesięcznie poczynając od dnia 26 kwietnia 2010 r., kwota ta miała być płatna do rąk przedstawiciela ustawowego K. P.. W dniu [...] r. I. S. oświadczyła, że jej syn J. P. od dnia 1 marca 2010 r. przebywa u ojca K.P. Decyzją ostateczną z dnia [...] Prezydent Miasta P. zmienił decyzję własną z dnia 20 listopada 2010 r. w ten sposób, że zasiłek rodzinny na dziecko J.P. przyznał I. S. na okres od 1 listopada 2009 r. do 28 lutego 2010 r. oraz orzekł, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 nie przysługuje. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta P.ustalił nienależnie pobrane świadczenie w kwocie 455 złotych za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. i zobowiązał do jego zwrotu I. S.. Uzasadniając wskazał , iż I. S. decyzją ostateczną z dnia [...]r. została pozbawiona świadczenia rodzinnego od dnia 1 marca 2010 r. z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej. Konsekwencją powyższego jest obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji I. S. podniosła, iż od września 2009 r. syn zaczął sprawiać problemy wychowawcze oraz opuścił się w nauce. Problemy te dynamicznie się nasilały. W lutym 2010 r. ustaliła z ojcem dziecka, że od dnia 1 marca 2010 r. syn zamieszka w mieszkaniu ojca. Poprawa ocen i zachowania pod okiem ojca miała skutkować powrotem syna do domu. Wskazała ponadto, że w czasie zamieszkiwania u ojca syn przychodził do niej na obiady, przynosił rzeczy do prania. Za wypłacony zasiłek rodzinny za okres marzec i kwiecień 2010 r. kupiła dziecku adidasy. Natomiast zasiłek rodzinny wypłacony za okres maj, czerwiec, lipiec 2010 r. przeznaczyła na zakup podręczników i przyborów szkolnych. W ocenie skarżącej pobrane przez nią świadczenie nie było nienależne. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powołując przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) organ odwoławczy wskazał, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy uważa się między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] r. strona została pozbawiona zasiłku rodzinnego od 1 marca 2010 r. z powodu pozostawania od tej daty syna J. P. pod opieką ojca. Przepis art. 27 ust. 2 ustawy stanowi bowiem, że jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, iż wypłacone I. S. świadczenia rodzinne za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. były nienależne i podlegają zwrotowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. S. ponowiła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Podniosła nadto, iż pomimo przebywania syna u ojca, faktyczna opieka nad dzieckiem spoczywała na niej. Wskazała, że nie znała treści wymienionych ustaw. Była przekonana, że zasiłek rodzinny będzie się należał synowi przez okres jego nauki, a zmianie będzie ulegała jedynie osoba, która ten zasiłek będzie pobierała. Oświadczyła, że jest osobą uczciwą, a jedyną jej winą jest nieznajomość przepisów ustaw. Wniosła o zmianę decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. skarżąca wyjaśniła, że nie była informowana przez pracowników organów administracji o obowiązku zgłaszania zmiany miejsca zamieszkania syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawując kontrolę działalności administracji publicznej stosują środki określone w ustawie. Natomiast przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej skargi nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 Kpa., co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. skutkuje jej uchyleniem. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta P.z dnia [...] r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) - zwanej dalej ustawą. Przepis art. 30 ustawy przewiduje uprawnienie organów administracji publicznej do wydawania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń rodzinnych, jeżeli w rozumieniu tego przepisu stanowią one świadczenia nienależne. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W niniejszej sprawie organy administracji publicznej uznały, że okoliczność faktycznego zamieszkiwania J. P.u swojego ojca K.P. od dnia 1 marca 2010 r. wypełnia przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy i skutkuje powstaniem po stronie skarżącej obowiązku zwrotu pobranego świadczenia za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. , jako świadczenia nienależnego. W ocenie Sądu ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny sprawy, nie był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Bezsporna pozostaje okoliczność pozostawania syna skarżącej J.P.od dnia 1 marca 2010 r. pod faktyczną opieką ojca K. P. Potwierdza to znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie skarżącej z dnia [...] r. Poza sporem pozostaje również, że decyzją ostateczną z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. pozbawił I. S. prawa do przyznanego jej decyzją z dnia [...]r. zasiłku rodzinnego od dnia 1 marca 2010 r., z uwagi na fakt przebywania syna J.P. pod opieką ojca. Skarżąca nie kwestionuje wypłacania jej zasiłku rodzinnego za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. Sporne pozostaje natomiast to, czy skarżąca była w sposób prawidłowy pouczona o konieczności poinformowania właściwego organu administracji publicznej o zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie prawa do pobierania przyznanego jej świadczenia rodzinnego. Zgodnie z treścią przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zatem jednym z warunków uznania wypłaconego świadczenia za nienależne jest wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Przepis art. 25 ust. 1 ustawy stanowi, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 (osoba uprawniona do złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do świadczeń rodzinnych i ich wypłaty), jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy w powiązaniu z treścią art. 25 ust. 1 ustawy uznać należy, że warunkiem uznania wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależne jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, iż uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Inaczej mówiąc przesłanką uznania wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależne będzie ustalenie, że świadczeniobiorca świadomie wprowadził w błąd organy administracji publicznej, przemilczając zaistnienie okoliczności mających wpływ na istnienie uprawnienia do przyznanego świadczenia rodzinnego. Przy czym ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia. Skutecznie, czyli w formie pisemnej poprzez wyraźne opisanie językiem dostosowanym do poziomu wiedzy prawniczej przeciętnego obywatela wszystkich zdarzeń, jakie mogą mieć wpływ na ustanie prawa lub wstrzymanie wypłaty świadczenia, ze wskazaniem sankcji grożących w przypadku niedopełnienia obowiązku udzielenia informacji. W niniejszej sprawie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można bezspornie uznać, że I. S. została w sposób prawidłowy pouczona o okolicznościach, których zaistnienie będzie skutkować ustaniem lub zawieszeniem prawa do świadczeń rodzinnych. Okoliczność skutecznego, wcześniejszego pouczenia skarżącej nie wynika zarówno ze znajdującego się w aktach wniosku skarżącej z dnia [...] r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, jak również z treści decyzji z dnia [...] r. przyznającej stronie świadczenie rodzinne na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Z akt sprawy nie wynika również, że skarżąca została pouczona o powyższych okolicznościach w terminie późniejszym. Kwestia ta nie była poddana ocenie organów administracji publicznej orzekających w przedmiocie ustalenia i przypisania do zwrotu nienależnie pobranego przez I. S. zasiłku rodzinnego za okres od 1 marca 2010 r. do 31 lipca 2010 r. Organy obu instancji orzekając o zwrocie powyższego świadczenia, z góry założyły, iż skarżąca w momencie uzyskania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego przyznanych decyzją z dnia [...] r. została skutecznie pouczona o okolicznościach, których zaistnienie będzie skutkować ustaniem lub zawieszeniem prawa do świadczeń rodzinnych. W ocenie Sądu nie wyjaśnienie przez organy administracji, czy skarżąca została pouczona o obowiązku zawiadomienia o zaistnieniu okoliczności powodujących utratę prawa do pobierania świadczeń stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 Kpa. W myśl obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasad prawdy obiektywnej i oficjalności (art. 7 i art. 77 Kpa.) organy administracji, w toku postępowania są obowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczają jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc do przeprowadzania z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2006 r. r., sygn. akt l SA/WA 432/2006, publ. LexPolonica nr 1543146; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Łodzi z dnia 26 listopada 1999 r. sygn. akt l SA/Łd 1592/97, publ. LexPolonica; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Lublinie z dnia 12 kwietnia 2000 r. sygn. akt l SA/Lu 1609/98, publ. LexPolonica). Organy administracji publicznej obu instancji w ogóle nie odwołały się w uzasadnieniach swoich decyzji do okoliczności ewentualnego pouczenia strony o obowiązku powiadomienia o zmianie okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Nie wyjaśniły ponadto, czy skarżącą pouczono z jakich powodów może utracić prawo do pobierania świadczeń. Wobec powyższego nie można obecnie ustalić, czy naruszony został przez organy administracji przepis art. 9 Kpa. zobowiązujący je do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących podmiotem postępowania administracyjnego. Organ administracji ponownie rozstrzygając sprawę ustali powyższe okoliczności. W uzasadnieniu decyzji dokładnie wyjaśni, czy strona była informowana o obowiązkach na niej spoczywających w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Wskaże ponadto kiedy i w jakiej formie poinformowano skarżącą, w których przypadkach utraci prawo do pobierania świadczeń. Jeśli organ ustali, iż powyższych informacji stronie nie udzielono, to odstąpi od żądania zwrotu. W takim bowiem wypadku nie będą istnieć, w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, podstawy do uznania wypłaconego świadczenia za pobrane niezależnie. Biorąc pod uwagę wyżej wymienione okoliczności Sąd na podstawie art. 145 §1 lit. c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, a ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił także decyzję ją poprzedzającą uznając, iż jest to niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy. T.P.