II GSK 1520/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Stukan - Pytlowany Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Protokolant Marta Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2383/10 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2383/10, uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr[...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], w części odmawiającej umorzenia należności w łącznej kwocie 54.180,43 zł. Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: J. M. (dalej: skarżący) w dniu [...] stycznia 2009 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z prośbą o umorzenie wszelkich należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. ZUS, decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. odmówił umorzenia zadłużenia figurującego na koncie skarżącego w łącznej kwocie 118.276,47 zł (pkt I) oraz, powołując się na art. 30 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), umorzył postępowanie w zakresie składek w łącznej kwocie 27.660,60 zł (pkt II). Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie wskazanego przepisu. Nadto, organ uznał, iż brak jest również podstaw do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.). Wskazał, iż wprawdzie zgromadzony materiał w sprawie potwierdza, że skarżący wraz z rodziną ma znaczne utrudnienia w zaspakajaniu potrzeb życiowych, niemniej jednak z uwagi na posiadany majątek, który jest objęty egzekucją, umorzenie należności nie byłoby uzasadnione. Skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na koncie skarżącego figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 54.180,43 zł finansowanych przez płatnika za siebie oraz zadłużenie z tytułu nieopłaconych przez płatnika składek za ubezpieczonych w łącznej kwocie 64.096,04 zł. Przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w ocenie organu potwierdza, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności uzasadniających umorzenie zaległych należności. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. domagając się dokonania zmiany decyzji i umorzenia w całości zaległości z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, kosztami upomnień w łącznej kwocie 118.276,47 zł, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wydając zaskarżony wyrok uznał, iż skarga zasługuje w części na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, organ w odniesieniu do należności w kwocie 54.180,43 zł nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Natomiast, odnosząc się do należności na ubezpieczenia społeczne pracownicze w łącznej kwocie 64.096,04 zł, Sąd uznał, iż z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s., nie mogą one być umorzone. W skardze kasacyjnej J. M. zaskarżył pkt II zaskarżonego wyroku, domagając się jego uchylenia w części zaskarżonej oraz decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2010 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi ZUS, a także zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 u.s.u.s., polegające na niewłaściwym zinterpretowaniu tej normy prawnej, gdyż nie dotyczy ona "niepłatników", czyli ubezpieczonych pracowników w części finansowanej przez pracodawcę, co oczywiście oznacza, że nie można umorzyć zaległości składkowych w części finansowanej przez pracowników (art. 16 u.s.u.s.). Natomiast w odniesieniu do pracodawców można. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną podniósł, iż z uwagi na wysokość zadłużenia ciążącego na nim z różnych tytułów, a także z uwagi na sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną sąd administracyjny powinien był dokonać analizy czy wobec niego zachodzą przesłanki do umorzenia 64.096,04 zł, tak jak w odniesieniu do kwoty 54.180,43 zł, co do której Sąd uchylił decyzje podjęte przez organ. Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że jego bardzo zła sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna, która stale się pogarsza nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i nie rokuje, aby w przyszłości została zaspokojona jakakolwiek wierzytelność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Niniejsza skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował treść art. 30 u.s.u.s., odmawiając jego zastosowania do należności z tytułu ubezpieczenia społecznego pracowników – co powoduje, że w dalszych rozważaniach może być uwzględniony stan faktyczny, jaki został przyjęty przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania. Tytułem przypomnienia wypada więc wskazać, iż J. M. wystąpił z wnioskiem o umorzenie zaległych należności na rzecz ZUS w łącznej kwocie 118.276,47 zł, w tym z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w łącznej kwocie 64.096,04 zł. W odniesieniu do kwoty 64.096,04 zł Sąd pierwszej instancji uznał, iż z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s., brak jest podstaw do umorzenia tej należności. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2). Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Zatem na ocenę istnienia podstaw do umorzenia przedmiotowych należności nie mogą mieć wpływu okoliczności podnoszone w skardze kasacyjnej, a zwłaszcza, że na chwilę obecną to wnoszący skargę kasacyjną jest zobowiązany do ich pokrycia z własnego majątku. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Podsumowując, zarzut naruszenia prawa materialnego należy uznać za niezasadny. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.