V SA/Wa 26/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant st. sekr. sąd. - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów oddala skargę Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. odmówił D. F., zwanej dalej "skarżącą", wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Jak ustalił organ, a co było powodem nie uwzględnienia wniosku skarżącej, mąż skarżącej jest już zarejestrowany w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów i został mu nadany numer identyfikacyjny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (nr 030596972). Podstawę prawną dla odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej organ wskazał przepis art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że powołany przez organ przepis dotyczy wszystkich tych, którzy posiadają gospodarstwo rolne na zasadzie majątkowej wspólności ustawowej wynikającej z zawartego związku małżeńskiego albo są współposiadaczami gospodarstwa rolnego. W przypadku skarżącej taka sytuacja nie zachodzi, bowiem przed zawarciem związku małżeńskiego, w dniu [...].07.2010r. skarżąca i jej małżonek zawarli umowę rozdzielności małżeńskiej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Według organu odwoławczego przepis art. 12 ust. 4 omawianej ustawy nie różnicuje sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne z tymi małżonkami, którzy posiadają odrębne gospodarstwa rolne niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie, ekonomicznie. Na potrzeby przyznania małżonkom tylko jednego numeru identyfikacyjnego rozstrzygające znaczenie ma fakt istnienia związku małżeńskiego. W skardze od tej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa D. F. wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego wskazała na błędną wykładnię: ← art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76), zwanej dalej ustawą z 18 grudnia 2003 r., polegającą na przyjęciu, że przepis ten należy interpretować wyłącznie zgodnie z jego brzmieniem, bez uwzględnienia wykładni systemowej, ← definicji gospodarstwa rolnego zawartego w Załączniku I do Rozporządzenia Komisji WE/Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE L. 2002.216.1), poprzez błędne przyjęcie, że nie mogą istnieć dwa oddzielne gospodarstwa rolne prowadzone wyłącznie przez każdego z małżonków oddzielnie . Wskazując na naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7,8 i 77 § 1 k.p.a. zarzuciła zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia słusznego interesu strony mimo istnienia podstaw do jego uwzględnienia oraz niezebranie dostatecznego materiału dowodowego w sprawie, przez co sprawa nie została rozpatrzona w sposób wyczerpujący. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że mimo, że art. 12 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 2003 r. nie przewiduje wyjątków od nadania numeru identyfikacyjnego tylko jednemu z małżonków, to wyjątki od tej zasady są i wiążą się one z pojęciem gospodarstwa rolnego. Z definicji zawartych w art. 3 pkt 1 ustawy z 18 grudnia 2003 r. oraz Załączniku I do Rozporządzenia Komisji WE/Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE L. 2002.216.1) wynika, że pojęcie gospodarstwa rolnego określają następujące kryteria: produkcja produktów rolnych, samodzielne zarządzanie oraz samodzielność techniczna i ekonomiczna. Z powyższego wynika, że gospodarstwa rolne H. F. i D. F. w żadnym razie nie mogą być uznane za jedno samodzielne gospodarstwo. Za posiadaczy jednego niezależnego gospodarstwa zarządzanego przez jednego posiadacza należy normalnie uważać małżonków lub bliskich członków rodziny wspólnie posiadających lub dzierżawiących gospodarstwo, małżonkowie F. nie posiadają zaś ani nie dzierżawią wspólnie gospodarstwa rolnego. Zgodnie z przepisami prawa rodzinnego, zawarcie związku małżeńskiego nie może ograniczać małżonków w prawie dysponowania i zarządzania majątkiem odrębnym. Skarżąca prowadzi odrębne pod względem prawnym, formalnym i funkcjonalnym, ekonomicznym i technicznym gospodarstwo rolne, które w żaden sposób nie pozostaje zależne od odrębnego gospodarstwa rolnego prowadzonego przez jej małżonka, dlatego też powinien być jej nadany osobny numer identyfikacyjny producentów rolnych, a co za tym idzie powinna być wpisana do ewidencji producentów rolnych. Organ nie poczynił w tym zakresie ustaleń faktycznych, nie sprawdzono mianowicie, czy gospodarstwo rolne skarżącej stanowi wraz z gospodarstwem rolnym małżonka jedną funkcjonalną całość, czy też gospodarstwa te są zarządzane odrębnie, a każde z nich jest samodzielne pod względem technicznym i ekonomicznym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że rozpatrując sprawę nie zakwestionował pod wskazywanym przez stronę względem odrębności gospodarstw rolnych prowadzonych przez D. F. oraz jej małżonka, jednak przepis prawa publicznego, jakim jest art. 12 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 2003 r., nie przewiduje nadania odrębnych numerów ewidencyjnych małżonkom, nawet w przypadku szeroko rozumianej odrębności gospodarstw małżonków. W piśmie procesowym z dnia 31 marca 2011r. skarżąca dodatkowo zarzuciła naruszenie przez wydaną w sprawie decyzję: Dyrektywy Rady EWG 86/613 z 11 grudnia 1986r. oraz Dyrektywy Rady WE 2000/78 z 27 listopada 2000r., 2004/113 z 13 grudnia 2004r. oraz Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2006/54/WE z dnia 5 lipca 2006r. w sprawie równego traktowania mężczyzn i kobiet w różnych dziedzinach życia społecznego i gospodarczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych wyżej powołanymi przepisami, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, wynika że w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Powołana ustawa od reguły określonej w powyższym przepisie nie przewiduje wyjątków. Zatem, w rozumieniu tego przepisu, małżonkowie powinni zawsze otrzymywać jeden numer identyfikacyjny, niezależnie od tego czy współposiadają lub wspólnie prowadzą gospodarstwo, czy nie. Ustawodawca nie różnicował sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne objęte wspólnością majątkową małżeńską, z tymi małżonkami, którzy posiadają odrębne gospodarstwa rolne niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie, ekonomicznie i wchodzące w skład majątków odrębnych. Rozstrzygającym w tej materii jest fakt istnienia związku małżeńskiego. Przepis art. 12 ust. 4 omawianej ustawy nie odwołuje się w swojej regulacji do stosunków majątkowych istniejących między małżonkami. W wyroku z 27 sierpnia 2009r. w sprawie II GSK 23/09 Lex 552756 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednoznacznie " przepis art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego współmałżonków." Zarówno w ww. orzeczeniu, jak i w sprawie II GSK 1092/08, które dotyczyły sytuacji analogicznej jak w rozpoznawanej przez wojewódzki sąd administracyjny niniejszej sprawie strony powoływały się na fakt prowadzenia odrębnych organizacyjnie i ekonomicznie oraz osobno zarządzanych gospodarstw rolnych, i gospodarstwa te wchodziły w skład odrębnych majątków małżonków. Argumentację zawartą w tych wyrokach, w szczególności w sprawie II GSK 23/09 sąd orzekający w całości podziela i przyjmuje za swoją. Przynależność producenta rolnego w programach pomocowych w ramach Unii Europejskiej, co wymaga podkreślenia, nie jest obligatoryjna. Uczestnictwo w omawianych programach wymaga bowiem zawsze akceptacji ze strony zainteresowanego producenta rolnego. Może to nastąpić w formie, czy to poprzez złożenie przez rolnika odpowiedniego wniosku o wpis do ewidencji producentów, czy też pozostawanie w związku małżeńskim z osobą, która ma przyznane takie prawo. Jeżeli producent rolny zdecydował się być uczestnikiem wspomnianych programów pomocowych, choćby w wyniku pozostawania w związku małżeńskim z osobą, która ma przyznane wspomniane prawo, kwestię statusu producenta rolnego, jego prawa i obowiązki normują obowiązujące w tej mierze przepisy prawa wspólnotowego i krajowego. Kwestia wpisu do ewidencji producentów oraz nadania numeru identyfikacyjnego, a to dla celów ubiegania się producenta rolnego o świadczenia objęte programami pomocowymi przewidzianymi w Unii Europejskiej normowana jest, jak wskazał to organ w zaskarżonej decyzji , zasadniczo bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa publicznego. Przepisy prawa prywatnego mogłyby znaleźć zastosowanie tylko wówczas, jeżeli wyraźnie tak stanowiłby odpowiedni przepis normujący kwestie związane z przynależnością rolnika w omawianych programach pomocowych, mający charakter normy prawa publicznego. W odniesieniu do skarżącej taka sytuacja nie występuje. Jak to trafnie przyjęły organy, posiadanie odrębnego gospodarstwa rolnego ze strony współmałżonka producenta rolnego, który wpisany jest do ewidencji producentów i legitymuje się numerem identyfikacyjnym, nie uprawnia współmałżonka posiadającego oddzielne gospodarstwo rolne, jako jego majątek odrębny, do ubiegania się o wpis do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, brak jest bowiem przepisu prawa, który w przedstawionej powyżej sytuacji pozwalałby na uwzględnienie wniosku skarżącej. Nie sposób przy tym uznać, aby brak odpowiedniej regulacji prawnej, która uwzględniałaby racje skarżącej, był wynikiem niedopatrzenia ze strony ustawodawcy. Tak nie jest. Zasadą jest bowiem, że wszelkie świadczenia z tytułu uczestnictwa w programach obejmują również współmałżonka rolnika wspólnie prowadzącego gospodarstwo rolne. Widoczne jest to w szczególności w kwestiach socjalnych. I tak, małżonkowie mogą otrzymać tylko jedną, wspólną rentę strukturalną z tytułu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (por. § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich; Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Co więcej, współmałżonek producenta rolnego, który jest adresatem decyzji w przedmiocie przyznania renty strukturalnej, obowiązany jest przekazać następcy posiadane gospodarstwo rolne (por. § 6 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia). Tym samym nie można zgodzić się z zarzutami skargi że organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 12 ust 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. ograniczając się tylko do wykładni językowej, bez uwzględnienia wykładni systemowej. Nadmienić trzeba, że w doktrynie prawa przyjęto, iż w celu ustalenia rzeczywistego znaczenia przepisu znane rodzaje wykładni (językowa, funkcjonalna, systemowa) powinny być wykorzystane łącznie, a przepis tłumaczony tak, żeby był najodpowiedniejszym środkiem do osiągnięcia celu danej normy prawa. Sąd uznał, że dokonana wykładnia uwzględnia zarówno brzmienie przepisu, funkcję, jak i jego kontekst – umieszczenie w systemie prawa publicznego, w związku z utworzeniem systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, w celu prawidłowego kontrolowania i zarządzania płatnościami kierowanymi przez Unię Europejską i Rzeczpospolitą Polską do beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej. Nie są również zasadne zarzuty o charakterze procesowym; ustalony w sprawie stan faktyczny oraz to, że organy nie kwestionowały prowadzenia przez małżonków osobno dwóch odrębnych gospodarstw rolnych, z których każde stanowiło samodzielną i zorganizowaną całość gospodarczą, były wystarczające do dokonania wykładni przepisu prawa materialnego i podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Zaskarżona decyzja nie narusza również przepisów Konstytucji RP, w szczególności wymienionego w skardze art. 32, którego to zarzutu strona nie uzasadniła. Jednolita wykładnia art. 12 ust. 4 nie narusza zasady równości wobec prawa, gwarantuje bowiem jednakowe potraktowanie osób będących w takiej samej sytuacji prawnej. Nie został również uzasadniony podniesiony w piśmie procesowym z dnia 31 marca 2011r. zarzut naruszenia przez zaskarżone orzeczenie zasady niedyskryminacji ze względu na płeć, co uniemożliwia szczegółowe ustosunkowanie się do tego zarzutu. W odpowiedzi można tylko wskazać, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż w przypadku gdyby o kolejny wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego wystąpił małżonek – mężczyzna, decyzja byłaby dla niego korzystna. Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym i brak jest takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub stanowić podstawę wznowienia postępowania, na podstawie art. 151 p.p.s.a sąd orzekł jak w sentencji.