II OSK 1945/11

Dnia 14 lutego 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak /spr./ sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawie ze skargi kasacyjnej J. P. działającej jako przedstawiciel ustawowy małoletniego F. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2194/10 w sprawie ze skargi J. P. działającej jako przedstawiciel ustawowy małoletniego F. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2194/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. działającej jako przedstawiciela ustawowego małoletniego F. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Wojewoda Kujawsko - Pomorski orzekł o unieważnieniu paszportu serii EA nr [...] (ważnego do 11 sierpnia 2014 r.) małoletniego F. P. Podstawą do podjęcia tego typu rozstrzygnięcia było postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] maja 2010 r., na mocy którego ww. sąd zwrócił się do organu paszportowego o unieważnienie paszportu wydanego małoletniemu F. P. Sąd Okręgowy w Toruniu uzasadnił przedmiotowy wniosek trwającym postępowaniem o rozwód pomiędzy rodzicami małoletniego. Dnia 13 sierpnia 2010 r. do Wojewody Kujawsko - Pomorskiego wpłynęło odwołanie od powyższej decyzji sporządzone przez J. P. matkę małoletniego F. P.. Odwołująca się wskazała, że wobec braku zgody ojca na wydanie paszportu dziecku, zgodę tę zastąpiło w 2009 r. orzeczenie sądu rodzinnego, a paszport został wydany w celu umożliwienia dziecku podróży do rodziny w USA, która miała miejsce we wrześniu 2009 r. Odwołując się podkreśliła, że nie zamierza wywieźć dziecka z kraju, osiedlając się nielegalnie w Stanach Zjednoczonych, a paszport dla jej syna jest niezbędny, aby mógł on odwiedzać rodzinę zamieszkałą poza granicami kraju. Ponadto J. P. podniosła, że organ paszportowy nie powiadomił jej o możliwości wniesienia jakichkolwiek dowodów do sprawy, które miałyby wpływ na tok postępowania, a nadto że przed wydaniem decyzji o unieważnieniu paszportu organ paszportowy nie zapoznał się z aktami sprawy rozwodowej oraz sprawy karnej przeciwko Krzysztofowi Polakowi i jego matce, a jedynie wykonał polecenie sądu, który zwrócił się o unieważnienie paszportu. Unieważnienie paszportu wydanego synowi stanowi pogwałcenie jego praw, jako obywatela polskiego, bowiem zgodnie z art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu. Wobec powyższego J. P. zażądała zmiany zaskarżonej decyzji w części dotyczącej unieważnienia paszportu serii EA nr [...] oraz jego zwrotu do organu paszportowego. W dniu 3 września 2010 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynęło pismo J. P., w którym uzupełniła argumentację zawartą w odwołaniu, wskazując że w unieważnionym paszporcie dziecka znajduje się ważna dziesięcioletnia nieimigracyjna wiza amerykańska wydana przez Ambasadę USA w Warszawie z terminem ważności do 20 sierpnia 2019 r., wobec czego organ paszportowy nie może unieważnić ważnej wizy. Ponadto jak ustaliła J. P. w Ambasadzie USA w Warszawie w okresie ważności dotychczas posiadanej wizy nie jest możliwe uzyskanie kolejnej wizy, natomiast w przypadku, gdy paszport do którego wklejona jest wiza z jakichkolwiek powodów straci ważność, podróż winna obywać się na podstawie dwóch dokumentów - kolejnego ważnego paszportu i dokumentu, w którym znajduje się wiza. Wobec powyższego skarżąca wnosi o odstąpienie od konieczności zwrotu dokumentu do organu paszportowego i umożliwienie tym samym korzystania z zamieszczonej w tym dokumencie wizy. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 42 ust 3 oraz art. 38 ust 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. z 2006 r., Nr 143, poz. 1027 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. P. przedstawicielki ustawowej małoletniego F. P. od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego nr WSOC[...] z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie unieważnienia paszportu serii EA nr [...] małoletniego F. P., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując odwołanie, wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych na wniosek sądu prowadzącego postępowanie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej unieważnia się dokument paszportowy małoletniego, w stosunku do którego ma zostać wydane orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji organ paszportowy I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego do powołanego wyżej przepisu. Podstawę do podjęcia przez organ paszportowy takiego rozstrzygnięcia stanowiło postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu I Wydział Cywilny, akt [...] z dnia [...] maja 2010 r., na mocy którego ww. sąd zwrócił się do organu paszportowego o unieważnienie paszportu wydanego małoletniemu F. P. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na adnotację sędziego prowadzącego sprawę, z której wprost wynika, że wskazane postanowienie, w części dotyczącej wniosku o unieważnienie paszportu, jest skuteczne z dniem jego wydania, co oznacza, że sąd nadał postanowieniu rygor natychmiastowej wykonalności. Wobec powyższego organ paszportowy postąpił prawidłowo, realizując wniosek sądu. Odnosząc się do zarzutów J. P., że nie została poinformowana przez organ paszportowy o możliwości wniesienia jakichkolwiek dowodów do sprawy, które miałyby wpływ na tok postępowania, oraz że organ nie zapoznał się przed wydaniem decyzji o unieważnieniu paszportu z aktami sprawy rozwodowej oraz sprawy karnej przeciwko K. P. i jego matce, Minister wyjaśnił, że skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie unieważnienia paszportu jej syna F. P. Ponadto organ paszportowy nie prowadził w sprawie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a jego rola ograniczała się jedynie do wykonania postanowienia sądu, który decyduje o celowości skierowania wniosku o unieważnienie paszportu na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi w istocie powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu, opisując przede wszystkim konflikt pomiędzy małżonkami. Jeszcze raz podkreśliła, że nigdy nie miała zamiaru wyjechać z dzieckiem z Polski na stałe, a dzięki posiadanemu przez dziecko paszportowi mogła odwiedzać wraz z nim rodzinę w USA. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W motywach wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowił art. 38 ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych, zgodnie z którym na wniosek sądu prowadzącego postępowanie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej, unieważnia się dokument paszportowy małoletniego, w stosunku do którego ma zostać wydane orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej. W ocenie Sądu pierwszej instancji z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki z art. 38 ust. 3, od których uzależnione jest wydanie decyzji o unieważnieniu paszportu, co skutkowało obligatoryjnym unieważnieniem przez organ administracji publicznej paszportu małoletniego F. P. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. P. wnosząc o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości, 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa radowskiego wg norm przepisanych, 3) rozpoznanie skargi również pod nieobecność skarżącej, 4) przyznanie, na zasadzie art. 224 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawa pomocy skarżącej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie częściowym- opłaty od skargi. Na podstawie art. 174 P.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 38 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. nr 143, poz. 1027 z późn. zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie unieważnienia paszportu podstawie nieprawomocnego wniosku Sądu Okręgowego w Torunie, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego prawa do swobodnego podróżowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podnosi, że w świetle treści art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych, "Każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu. Pozbawienie lub ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie w przypadkach przewidzianych w ustawie". Jednym z przypadków pozbawienia wzmiankowanego prawa jest sytuacja opisana w art. 38 ust. 3 w/w ustawy, tym niemniej, organy powinny zweryfikować kwestię prawomocności tak daleko idącego w swych skutkach wystąpienia Sądu i ustalić czy uprawniony wykorzystał możliwość wniesienia środka zaskarżenia. Niestety, w przedmiotowej sprawie to nie nastąpiło. W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. P. wniósł o jej oddalenie. Uczestnik postępowania podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów, sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej. Skargę kasacyjną – jak wynika z treści art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. – można oprzeć na dwóch podstawach: naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania, o ile uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 38 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. nr 143, poz. 1027 ze zm.). W przypadku podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię ważne jest, aby autor skargi kasacyjnej wykazał po pierwsze, na czym polegał błędny charakter wykładni dokonanej przez sąd pierwszej instancji, w szczególności czy dotyczył on przebiegu procesu wykładni (kolejności odwołania się do jej reguł) czy sposobu wykorzystania poszczególnych dyrektyw i argumentów wykładni czy też samego rezultatu wykładni (treści zrekonstruowanej normy) oraz po drugie, jak w ocenie autora skargi kasacyjnej, w kontekście wykazanych uchybień, powinna wyglądać wykładnia prawidłowa. Natomiast w przypadku związania naruszenia prawa materialnego z niewłaściwym zastosowaniem przepisu istotne jest wykazanie, czy idzie o niezastosowanie czy o nieprawidłowe zastosowanie, a także, w przypadku wskazania na nieprawidłowe zastosowanie, czy wiąże się ono z niewłaściwą sądową kontrolą podstawy orzekania przez organ czy też z zaakceptowaniem w toku kontroli sądowej błędnej kwalifikacji faktów lub ustalenia jej konsekwencji przez organ administracji (błąd subsumcji) lub z błędem sądu, co do kwalifikacji kontrolowanej decyzji administracji z punktu widzenia treści zrekonstruowanej normy prawnej. Towarzyszyć temu powinna argumentacja wskazująca na sposób, w jaki przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy lub, w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, wyjaśnienie, dlaczego wskazany w skardze kasacyjnej przepis powinien być zastosowany. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca kasacyjnie nie wskazała przekonujących argumentów wskazujących na błędną subsumcję art. 38 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych. Zgodnie z art. 38 ust. 3 ww. ustawy, na wniosek sądu prowadzącego postępowanie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej, unieważnia się dokument paszportowy małoletniego, w stosunku do którego ma zostać wydane orzeczenie w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej. Istota rygoru natychmiastowej wykonalności polega na tym, że decyzja nieostateczna staje się natychmiast wykonalna i stanowi tytuł wykonawczy (art. 26 i 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji- Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, z późn. zm.). Oznacza to odstępstwo od ustanowionej w kodeksie zasady, że przed upływem terminu wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu i że wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji (art. 130 § 1 i 2 K.p.a.). W świetle postanowień art. 38 ust. 3 ww. ustawy brak jest miejsca na jakąkolwiek uznaniowość ze strony organu paszportowego, natomiast przed wydaniem decyzji o unieważnieniu paszportu, organ paszportowy zobowiązany jest wyłącznie do zbadania przesłanek od których uzależnione jest wydanie decyzji o unieważnieniu paszportu. Ustawa o dokumentach paszportowych stanowi, że zasadniczo każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu (art. 3 ustawy). Przypadki pozbawienia prawa podmiotowego do otrzymania paszportu muszą mieć wyraźną ustawową podstawę. Ustawa o dokumentach paszportowych wymaga, aby wniosek o unieważnienie ważnego dokumentu paszportowego został sporządzony przez właściwy sąd, w sprawie toczącej się przed tym sądem, a dotyczącej kwestii wykonywania władzy rodzicielskiej małoletniego (art. 38 ust. 3 ustawy). Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w świetle treści art. 38 ust.3 ustawy o dokumentach paszportowych oraz prawomocnego ww. postanowienia Sądu Okręgowego w Toruniu I Wydział Cywilny, orzekający w sprawie Wojewoda Kujawsko - Pomorski zobligowany był wyłącznie do wydania decyzji w przedmiocie unieważnienia dokumentu paszportowego. Jak wynika z adnotacji sędziego Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 17 maja 2010 r., wskazane postanowienie w części dotyczącej wniosku o unieważnienie paszportu jest skuteczne z dniem jego wydania, co oznacza, że sąd nadał powyższemu postanowieniu rygor natychmiastowej wykonalności. Wobec powyższego organ paszportowy prawidłowo postąpił, realizując wniosek sądu. Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że w sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki, które obligowały organ do wydania decyzji o cofnięciu paszportu. W związku z powyższym, podniesiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, argumentacja, że matka małoletniego złożyła zażalenie na omawiane rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia [...] maja 2010 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, nie znajduje podstaw prawnych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.