II SA/Wa 2054/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skarg J. S., K. S. i E. S. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na rzecz J. S. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych), na rzecz E. S. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) oraz na rzecz K. S. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. oraz art. 13 ust. 7 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41 poz. 398 ze zm.), stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez J. S., E. S., P. S. i K. S. od decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (dalej WAM) podniósł, iż decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego [...] w [...] zobowiązał J. S., E. S., P. S. i K. S. do opróżnienia lokalu mieszkalnego, uiszczania opłaty za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłatę odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku nr [...] przy ul. [...] w [...], miesięcznie za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania począwszy od dnia, kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna do dnia opróżnienia tego lokalu. Przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona stronom w dniu 14 maja 2010 r. P. S., pismem z dnia 31 maja 2010 r. nadanym w Urzędzie Pocztowym [...], złożyła odwołanie od ww. decyzji. Od powyższej decyzji, pismem nadanym w dniu 2 czerwca 2010 r. odwołali się również J. S., E. S. i K. S. Prezes WAM wskazał, iż w świetle art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W tej sytuacji termin złożenia odwołania przez skarżących upłynął z dniem 28 maja 2010 r. Organ odwoławczy podniósł ponadto, że strony nie zostały prawidłowo pouczone przez organ wydający decyzję o przysługującym im prawie odwołania od decyzji. Brak pouczenia stron przez organ I instancji o przysługujących im środkach zaskarżenia stanowi wadliwość, która może stanowić podstawę do przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania, o ile strony wystąpiłyby z takim wnioskiem (wyrok NSA z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1454/07). Rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem ustawowego terminu, który nie został przywrócony stanowiłoby rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jeżeli strony składając odwołanie z uchybieniem terminu, nie zwróciły się o przywrócenie uchybionego terminu, to organ nie może przywrócić terminu z urzędu. W analizowanym przypadku strony wniosły odwołanie z uchybieniem 14-dniowego terminu (art. 129 § 2 k.p.a.) i organ nie miał innej możliwości, jak tylko stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, co wynika z przepisu art. 134 k.p.a. Postanowienie Prezesa WAM z dnia [...] lipca 2010 r. stało się przedmiotem skarg wniesionych przez J. S., E. S., K. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący reprezentowani przez pełnomocnika adw. [...] zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 134 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie organ nie miał innej możliwości, jak tylko stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, bowiem skarżący wnieśli odwołania po terminie, a ponadto nie złożyli wniosku o jego przywrócenie, 2) art. 107 § 1 k.p.a. poprzez: a) utrzymanie w mocy decyzji wadliwej, która wobec braku pouczenia o przysługującym stronom środku zaskarżenia winna zostać uchylona, b) nieuwzględnienie okoliczności, iż wobec braku w decyzji pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia, strony miały otwarty termin do wniesienia środka zaskarżenia i nie miały obowiązku złożenia wniosku o przywrócenie terminu, bowiem termin ten nie został naruszony, a nawet gdyby uznać, iż należałoby taki wniosek złożyć, to w istocie strony skarżące składając odwołanie wniosek o przywrócenie terminu złożyły, 3) art. 112 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zapis ten winien mieć zastosowanie w sprawie - brak pouczenia o środku zaskarżenia nie może szkodzić stronie (w literaturze i orzecznictwie wskazuje się, iż skoro błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, to tym bardziej negatywne konsekwencje nie mogą wynikać z faktu braku pouczenia strony o możliwości wniesienia środka zaskarżenia), 4) art. 9 k.p.a. poprzez: a) nieuwzględnienie przez organ II instancji niewywiązania się przez organ I instancji z obowiązku informowania stron, polegającego także na obowiązku pouczenia stron o możliwości wniesienia środka zaskarżenia oraz terminu jego wniesienia, b) niedopełnienie obowiązku w zakresie informowania stron poprzez niepoinformowanie stron działających bez pełnomocnika zawodowego o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania - w sytuacji uznania przez organ (chociaż bezzasadnie) o konieczności złożenia takiego wniosku, c) bezzasadne uznanie, iż skarżący byli zobowiązany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy niepoinformowanie stron w decyzji o środku zaskarżenia oraz terminie jego wniesienia powodowało, iż nie można mówić w niniejszej sprawie o jakimkolwiek terminie, a zatem brak jest podstaw do jego przywracania. Z podanych powodów pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniesionych skarg pełnomocnik skarżących podniósł m.in., że nie można zgodzić się z poglądem organu, iż skarżący zobowiązani byli do złożenia wniosku o przywróceniu terminu. Niespełniona została żadna z podstaw opisanych w przepisach postępowania administracyjnego dla skuteczności i celowości złożenia takiego wniosku. Nie można bowiem mówić o naruszeniu terminu, który wobec braku pouczenia w decyzji nie został wyznaczony, a ponadto wobec braku pouczenia termin wniesienia środka zaskarżenia jest terminem otwartym. Inaczej, czego nie zauważa organ, kształtowałaby się sytuacja proceduralna skarżących, gdyby decyzja zawierała pouczenie o wniesieniu odwołania ale np. błędnie określony byłby termin jego wniesienia. W odpowiedzi na skargę Prezes WAM wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Nie budzi wątpliwości, iż Dyrektor Oddziału Regionalnego [...] WAM w [...] w swej decyzji z dnia [...] maja 2010 r. nakazującej skarżącym opróżnienie zajmowanego lokalu mieszkalnego, uiszczanie opłaty za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłatę odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat, nie zawarł pouczenia o prawie wniesienia od powyższej decyzji odwołania. Z treści art. 107 § 1 k.p.a. wynika, że pouczenie strony o prawie wniesienia odwołania jest koniecznym elementem każdej decyzji administracyjnej. Również art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ administracyjny do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy też mają czuwać, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. W piśmiennictwie przyjmuje się, iż w przypadku, gdy organ administracji publicznej błędnie pouczył stronę, że od decyzji nie służy odwołanie i strona nie wniosła odwołania, może skutecznie dopełnić aktu wniesienia odwołania w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do dopełnienia tej czynności w myśl wyraźnego przepisu prawa (analogicznie w sytuacji braku pouczenia – dopisek własny). W przypadku zaś, gdy strona wnosi odwołanie w terminie podanym w decyzji, wnosi je skutecznie, jeżeli nawet uchybiła terminowi. Strona, która wskutek błędnego pouczenia wniosła odwołanie w terminie, lecz do niewłaściwego organu, wniosła odwołanie skutecznie ze względu na przepis art. 65 § 1 k.p.a. – patrz Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz bieżący do art.112 kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2010. Nie można zatem twierdzić, jak to przyjął Prezes WAM, iż strony, które otrzymały decyzję i wniosły odwołanie z przekroczeniem 14 dni od jej doręczenia, uchybiły terminowi, skoro organ wydający decyzję nie pouczył o prawie i terminie do wniesienia odwołania. Postanowienia art. 112 k.p.a. chronią interes strony, stanowiąc, że nie może ona ponieść szkody z powodu zastosowania się do błędnego pouczenia zawartego w decyzji. Strona tym bardziej nie może ponosić szkody z powodu braku pouczenia o możliwości wniesienia środka zaskarżenia. W takiej sytuacji należy przyjąć, iż strona może skutecznie dopełnić aktu wniesienia odwołania w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do dopełnienia tej czynności, albowiem organ nie zakreślił terminu, do którego należało wnieść odwołanie. W wyroku z dnia 20 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 840/10 (publik. Gazeta Prawna 2010/8/160) NSA wyraził pogląd, iż strona składająca odwołanie w terminie podanym przez organ w decyzji wnosi je skutecznie niezależnie od tego, czy w danym przypadku zgodnie z przepisami uchybiła terminowi. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, analogicznie należy postąpić w sytuacji, gdy strona wnosi odwołanie, choć organ nie określi jej terminu do wniesienia odwołania. Wówczas należy przyjąć, iż odwołanie wniesione zostało skutecznie i nie zachodzi konieczność przywracania terminu do dokonania tej czynności. Reasumując, w świetle powyższych regulacji prawnych przerzucenie na strony skarżące odpowiedzialności za skutki naruszenia przez organ wspomnianych obowiązków i nałożenie na nie, przy braku jakiejkolwiek informacji ze strony organu, obowiązku dokonania czynności w postaci wniosku o przywrócenie terminu zawitego jest bezpodstawne. Potwierdza to treść art. 112 k.p.a., albowiem błędnym pouczeniem jest również brak pouczenia o środkach odwoławczych. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.