I OZ 383/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2011 r., II SA/Wa 8/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) lipca 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2011 r., II SA/Wa 8/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) lipca 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 13 sierpnia 2009 r. M. C. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) lipca 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1553/09 M. C. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi, w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 21 października 2009 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 30 listopada 2009 r., skarżąca zwróciła się do WSA w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1553/09 odmówiono M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 15 lutego 2010 r. wymieniona złożyła sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 24 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1553/09 odmówił Marzenie Czai przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż poniesienie przez nią (przy wsparciu prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe rodziny) kosztów wpisu od skargi może stworzyć realne zagrożenie dla jej ekonomicznej egzystencji oraz ekonomicznej egzystencji pozostałych członków rodziny. Postanowieniem z dnia 07 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 502/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. C. wniesione na przedmiotowe postanowienie. Zarządzeniem z dnia 09 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1553/09 M. C. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 22 września 2009 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis przedmiotowego zarządzenia skarżąca otrzymała w dniu 01 września 2010 r., a w dniu 08 września 2010 r., tj. w terminie zakreślonym przez Sąd do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 22 września 2009 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca, pismem z dnia 08 września 2010 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 14 października 2010 r., złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wnioskodawczyni podała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji na skutek pozbawienia jej syna Kamila szkoły bez decyzji. Oświadczyła, że oprócz mieszkania lokatorskiego o powierzchni 64 m2 nie posiada żadnego majątku. Wskazała, że zawiesiła działalność gospodarczą, a na dochód rodziny składa się kwota 500 zł z tytułu prac dorywczych podejmowanych przez męża K. oraz kwota 1500 zł, którą otrzymuje córka E. z tytułu umowy o dzieło. Pismem referendarza sądowego z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1553/09 wnioskodawczyni została wezwana do przedstawienia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, dokumentów niezbędnych do dokonania rzeczywistej oceny jej możliwości płatniczych, tj. zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu wnioskodawczyni, męża K., córki E. i syna K. C. za rok podatkowy 2009 r. oraz wyciągów z rachunków i kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie M. C. przesłała do Sądu, przy piśmie z dnia 23 listopada 2010 r., kserokopię szóstej strony wyciągu z rachunku bankowego z 28 października 2010 r., na którym widnieje saldo ujemne w wysokości 982,02 zł oraz kserokopię zaświadczenia o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Winogrady: z dnia 07 października 2010 r., z którego wynika, że E. C. w roku podatkowym 2009 osiągnęła dochód brutto w wysokości 12 897 zł; z dnia 08 października 2010 r., wskazującego, że M. C. w roku podatkowym 2009 nie osiągnęła żadnego dochodu; z dnia 07 października 2010 r., z którego wynika, że Krzysztof Czaja w roku podatkowym 2009 osiągnął dochód w wysokości 3 244, 75 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła jednocześnie, że K. C. nie mieszka z nią, przebywa za granicą, gdzie dorywczo pracuje i nie rozlicza się z urzędem skarbowym w Polsce oraz że poza córką E. rodzina nie ma konta bankowego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1553/09 odmówiono M. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła należycie (poprzez nadesłanie wybiórczej dokumentacji) sytuacji majątkowej pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym członków rodziny. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżąca otrzymała w dniu 10 stycznia 2011 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki w aktach sprawy). Pismem z dnia 17 stycznia 2011 r. (data stempla pocztowego - 17 stycznia 2011 r.), wnioskodawczyni złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2010 r. W treści przedmiotowego pisma wskazała, że córka E. posiada drugie konto, ale "debetowe" (debet na koncie w wysokości 600 zł), obciążona jest ona kredytem w wysokości 3000 zł. Dodała, że córka pomaga w utrzymaniu domu, a jej zarobki są niższe niż średnia krajowa. M. C. wskazała, że od wielu lat nie osiąga dochodu, zaś jej mąż wykonuje prace dorywcze. Dodała, że nie jest w stanie uiszczać podstawowych opłat, a rodzinie nie wystarcza na poniesienie opłat licznych spraw sądowych. Do przedmiotowego pisma wnioskodawczyni dołączyła kserokopię zestawienia transakcji dla karty kredytowej posiadanej przez córkę E. z 14 grudnia 2010 r., z którego wynika saldo ujemne w wysokości - 2 959, 61 zł. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż analiza dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię pozwala stwierdzić, że dochód gospodarstwa wynosi 2000 zł, co oznacza że w porównaniu z dochodem wskazanym przez wnioskodawczynię w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy (3700 zł) uległ on zmniejszeniu. Skarżąca nie podała jednak wystarczających danych do oceny stanu majątkowego córki E., która jest jedynym członkiem rodziny osiągającym stałe dochody z tytułu umowy o dzieło. Skarżąca nie załączyła żadnego dokumentu (wyciągu z rachunku i konta bankowego z ostatnich trzech miesięcy), z którego wynika wysokość dochodów córki, a złożona kserokopia wyciągu z rachunku bankowego za okres od dnia 27 października 2010 r. do 28 października 2010 r. zawiera jedynie operacje dokonywane na koncie w dniach 27 i 28 października 2010 r. na drobne kwoty, natomiast oznaczona na niej "suma z przeniesienia" wynosi 6 495, 67 zł, wskazana jest również jako saldo końcowe w rubryce "winien" kwota 7 253, 23 zł, a w rubryce "ma" kwota 6 216 zł, zaś w rubryce "saldo" kwota - 982,02 zł. Natomiast z dołączonej do pisma wnioskodawczyni z dnia 17 stycznia 2011 r. kserokopii zestawienia transakcji dla karty kredytowej posiadanej przez córkęE. z 14 grudnia 2010 r., wynika saldo ujemne w wysokości - 2 959, 61 zł. Powyższe pozwala uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. C. wskazała, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Na skutek wydania wadliwych decyzji oraz naruszenia prawa w związku z niewydaniem decyzji o skreśleniu z listy uczniów syna, poniosła dotkliwe straty, a dodatkowo została obciążona bezpodstawnymi zarzutami. Jej zdaniem nie sposób oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto jej córka nie jest zobowiązana do partycypowania w kosztach prowadzonych postępowań sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, iż postanowieniem z dnia 24 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania M. C. prawa pomocy, a zażalenie wniesione na to postanowienie oddalone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 07 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 502/10, co oznacza, iż ewentualne jego uchylenie lub zmiana może nastąpić jedynie w wyniku zmiany okoliczności sprawy, co wynika z art. 165 P.p.s.a. W związku z powyższym ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę wcześniej wydanego postanowienia w tym przedmiocie. W niniejszej sprawie brak jest jednak podstaw do takiej zmiany, albowiem skarżąca nie podała danych umożliwiających ocenę jej stanu majątkowego. Z konstrukcji art. 255 i art. 252 P.p.s.a. wynika, że to na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodów. Ona zatem zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś dane zawarte we wniosku nie pozwalają na pełną ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości finansowych, strona na wezwanie Sądu zobowiązana jest uprawdopodobnić swe twierdzenia poprzez przedstawienie wnioskowanych dokumentów. Podkreślić przy tym należy, że ocena zdolności płatniczych strony nie może sprowadzać się jedynie do stwierdzenia, czy uzyskuje ona dochody lub czy dysponuje stosownym majątkiem, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dodatkowo, w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Pomimo bowiem wezwania Sądu pierwszej instancji z dnia 26 października 2010 r. do przedstawienia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, dokumentów niezbędnych do dokonania rzeczywistej oceny jej możliwości płatniczych, tj. zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu wnioskodawczyni, męża K., córki E. i syna K. C. za rok podatkowy 2009 r. oraz wyciągów z rachunków i kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżąca oprócz kopii zaświadczeń członków rodziny o dochodach zgłoszonych do urzędu skarbowego przesłała jedynie 6 stronę wyciągu z konta bankowego córki obejmującym okres od 27 do 28 października 2010 r., czyli jednego dnia. Powyższe działanie skarżącej nie mogło zostać uznane za prawidłowe wypełnienie wezwania Sądu pierwszej instancji oraz uniemożliwiało ocenę sytuacji majątkowej jej rodziny. Również w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 20 grudnia 2010 r. skarżąca nie uzupełniła powyższego braku dołączając jedynie zestawienie z transakcji karty kredytowej córki. Należy także podzielić argumentację Sądu pierwszej instancji, iż ze znajdującego się w aktach sprawy oryginału rachunku bankowego córki skarżącej, nadesłanego w toku wcześniejszych postępowań o przyznanie prawa pomocy wynika bezspornie, iż posiada ona także inne konta bankowe, z których dokonuje przelewów między posiadanymi rachunkami. Powyższy fakt nasuwa uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości oświadczeń składanych przez skarżącą w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżąca spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co pozwalałoby obciążyć budżet państwa kosztami sądowymi niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.