III SA/Gd 84/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Inspektora Pracy z dnia 18 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wpisania do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Inspektora Pracy Inspektoratu Pracy z dnia 10 grudnia 2010 r. nr [...]. Decyzją z dnia 18 stycznia 2011 r. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy decyzję Inspektora pracy z dnia 10 grudnia 2010 r., umarzającą na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem R. R. o wpisanie go do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 11a ustawy z dnia z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy organy PIP są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Pracownikiem w rozumieniu ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jest natomiast w szczególności osoba pozostająca w stosunku pracy. Organ stwierdził, że z uwagi na rozwiązanie z dniem 30 listopada 2010 r. umowy o pracę między R. R. a "A" S.A. w S. G. wnioskodawca utracił status pracownika. Spowodowało to bezprzedmiotowość niniejszego postępowania , które w tej sytuacji należało umorzyć. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję R. R. podniósł, że utrata przez niego statusu pracownika nie może być argumentem przesądzającym o umorzeniu postępowania. Postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, gdyż nie ustały przesłanki przemawiające za dokonaniem oceny co do zasadności dokonania korekty wpisu, o którym mowa w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Wskazana sytuacja nie odnosi się do stanu po ustaniu stosunku pracy, lecz do okoliczności mających miejsce w okresie wcześniejszego zatrudnienia, tj. do listopada 2010 r., kiedy to skarżący był pracownikiem spółki. Ustalenie, czy pracodawca miał obowiązek w okresie zatrudnienia skarżącego umieścić go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma wpływ na jego dalsze uprawnienia emerytalne. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie wskazując dodatkowo, że rozwiązanie umowy o pracę powoduje obowiązek wydania pracownikowi świadectwa pracy, a w świadectwie pracy skarżącego umieszczono informację, że wykonywał on pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, a w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy ( art. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, Dz. U. Nr 89, poz.589 ze zm.). Do jej zadań należy - zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 9 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy - kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Organy PIP są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji (11 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych ( Dz.U. Nr 237, poz.1656 ze zm.) płatnik składek jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W przypadku nieumieszczenia w tej ewidencji pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy ( art. 41 ust. 6 w/w ustawy). Problemem w sprawie było, czy możliwe jest prowadzenie przez Państwową Inspekcję Pracy postępowania, dotyczącego nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze osoby, z którą rozwiązano stosunek pracy. Organy PIP stanęły na stanowisku, że z uwagi na utratę przez osobę składającą skargę przymiotu pracownika postępowanie jest bezprzedmiotowe. Zdaniem organów pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy, co wynika z definicji "pracownika", zawartej tak w kodeksie pracy, jak i w ustawie o emeryturach pomostowych. Z poglądem takim nie można się zgodzić. Ustawa o emeryturach pomostowych, zwana dalej "ustawą" określa m.in. warunki nabywania i utraty prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zwanych dalej "emeryturami pomostowymi" ( art. 1 ust. 1 pkt 1 ). Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy, użyte w ustawie określenie "pracownik" oznacza ubezpieczonego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1, 2a i ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegającego ubezpieczeniu emerytalnemu z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a także ubezpieczonego, który przed dniem wejścia w życie ustawy z tytułu takiej pracy podlegał ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu. Art. 4 ustawy stanowi z kolei, że prawo do emerytury pomostowej (...) przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.; 2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat; 3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn; 4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn; 5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; 6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3; 7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy. Z powyższego przepisu wynika, że ustawa nie utożsamia pojęcia "pracownik" z osobą aktualnie pozostającą w stosunku pracy, bowiem zgodnie z przywołanym art. 4 ustawy prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, z którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy ( pkt 7 ). Tak więc już tylko z tego względu pogląd organów, iż ustawa o emeryturach pomostowych zawiera definicję "pracownika" rozumianą w ten sposób, że pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy , jest chybiony. Podobnie ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz.94 ze zm.), choć stanowi w art. 2 , że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, w postanowieniach innych przepisów utożsamia "pracownika" także z pracownikiem, którego zatrudnienie ustało - np. w art. 45 § 1 - jeśli umowa uległa rozwiązaniu, sąd pracy orzeka o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu, w art. 45 § 3 - jeżeli uwzględnienie żądania pracownika przywrócenia do pracy jest niemożliwe (...), w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu. Tak więc i Kodeks pracy używa pojęcia "pracownik" na określenie osoby, która nie pozostaje wprost w stosunku zatrudnienia, lecz posiada uprawnienia związane ze stosunkiem pracy, który ustał. W ocenie Sądu niedopuszczalne jest uzależnianie możliwości dokonania przez organy PIP kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na skutek skargi pracownika od pozostawania przez niego w stosunku pracy. Zgodnie z art. 24 ustawy, postępowanie w sprawie emerytury pomostowej wszczyna się na wniosek pracownika zgłoszony bezpośrednio lub za pośrednictwem płatnika składek w organie rentowym. W zakresie postępowania w sprawach emerytury pomostowej stosuje się odpowiednio przepisy art. 114 i art. 116-128 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 28 ust. 1). Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz.1227 ze zm.) przewiduje m.in. w art. 116 ust. 5, że do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości (...). W tej sytuacji w interesie pracownika – także po ustaniu stosunku pracy - leży, by figurował w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, bowiem jest to jeden z elementów niezbędnych do wykazania, że przysługuje mu prawo do emerytury pomostowej. Wskazać w tym miejscu należy, że informacja zawarta w świadectwie pracy skarżącego, iż wykonywał on pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w okresie od 1.10.1998 r. do 30.11.2010r. , na którą powoływały się organy, jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącego na rozprawie ( k.17- 18) nie dotyczyła pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Choć od decyzji ZUS w sprawie emerytury pomostowej przysługuje odwołanie do sądu, nieprawidłowe byłoby rozumowanie, że w przypadku ustania stosunku pracy przed zbadaniem na skutek skargi pracownika przez organy PIP rzetelności prowadzonej ewidencji pracowników nie jest możliwe dokonanie już takiej kontroli, i przerzucenie ciężaru wykazania wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na etap postępowania przed sądem. Stawiałoby to pracownika w niekorzystnej sytuacji , a ponadto podmioty zobowiązane do prowadzenia przedmiotowej ewidencji mogłyby uniknąć kontroli wszczętej na skutek skargi pracownika przez rozwiązanie z nim stosunku pracy. Prowadziłoby to do rezultatu rażąco sprzecznego z celami realizowanymi przez Państwową Inspekcję Pracy. W ocenie Sądu z powyższych względów nie było podstaw do uznania, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe i do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe wskazania.