II SA/Gl 1269/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A.I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu. 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. przyznaje M.K. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] w tym [...] z tytułu podatku od towarów i usług. We wniosku z dnia [...] r. L.K. wniósł o wymeldowanie A.I. z pobytu stałego z mieszkania w T. przy ul. [...] . Uzasadniając to żądanie podał, że w dniu [...] stał się współwłaścicielem tego mieszkania w następstwie umowy sprzedaży zawartej z poprzednim właścicielem R.I.. Mieszkanie zostało przekazane przez sprzedającego jako puste i niezamieszkałe. Jest w nim zameldowany syn poprzedniego właściciela A.I., który prawdopodobnie przebywa w Zakładzie Karnym w J.. Zawiadomiony o wszczęciu postępowania A.I. sprzeciwił się wnioskowi podając, że sprzeciwiał się sprzedaży mieszkania przez ojca, który nie zapewnił mu innego lokalu mieszkalnego. W mieszkaniu mieszkał do czasu aresztowania w dniu [...] r. Nigdy nie opuścił go na stałe, ma tam swoje rzeczy, stanowiło ono jego centrum życiowe, posiada od mieszkania klucze. Po rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą lub ustawą o ewidencji ludności) orzekł o wymeldowaniu A.I. z pobytu stałego w T. przy ul. [...] . W uzasadnieniu decyzji powołując się na wyniki przeprowadzonych w dniu [...] r. oględzin mieszkania oraz treść zeznań świadków na rozprawie administracyjnej w dniu [...] r. stwierdził, że A.I. w objętym postępowaniem mieszkaniu nie zamieszkuje od chwili swojego aresztowania, mieszkanie jest puste, przeprowadzany jest w nim remont przez obecnych współwłaścicieli A i. L. małżonków K.. Zostało ono im przekazane przez poprzedniego właściciela R.I. jako puste, niezamieszkałe, bez jakichkolwiek rzeczy należących do A.I.. Trudno wymagać od nowych współwłaścicieli aby zezwolili na dalsze zamieszkanie w lokalu zameldowanemu w nim A.I. i to również biorąc pod uwagę, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności jego pobyt w zakładzie karnym ma charakter czasowy. W okolicznościach sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że A.I. ma możliwość powrotu do tego mieszkania po odbyciu kary pozbawienia wolności. Obecni właściciele to dla niego osoby obce. W odwołaniu od tej decyzji A.I. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy sprzeciwiając się jego wymeldowaniu. Zarzucił, że mieszkania nie opuścił dobrowolnie i trwale i dlatego nie ma podstaw do jego wymeldowania. Był przekonany, że po uzyskaniu wolności powróci do tego mieszkania, w którym koncentrowały się wcześniej jego sprawy życiowe, w którym mieszkał do czasu aresztowania i ponosił świadczenia związane z korzystaniem z mieszkania. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Prezydenta Miasta T. oraz ich ocenę prawną. Podkreślił, że w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w przedmiotowym mieszkaniu nie koncentrują się interesy odwołującego się, nie stanowi ono jego centrum życiowego. Tym samym nie można przyjąć, że w tym lokalu zamieszkuje. Zdaniem Wojewody nie ma w sprawie znaczenia czy A.I. opuścił mieszkanie dobrowolnie w sytuacji, gdy do opuszczenia tego doszło w następstwie jego zawinionego zachowania się. Fizycznej nieobecności w lokalu na użytek obowiązku meldunkowego nie może zastępować ewentualne pozostawienie w mieszkaniu sprzętów lub rzeczy osobistego użytku, na co powołuje się strona. Biorąc pod uwagę ewidencyjny charakter zameldowania, decyduje o nim rzeczywiste zamieszkiwanie danej osoby pod wskazanym adresem, które w przypadku odwołującego się nie ma miejsca. Uzasadnia to jego wymeldowanie. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] A.I. stwierdził, że w spornym mieszkaniu przebywał do chwili aresztowania go, tj. do dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w ogólnym zarysie dotychczasowe stanowisko i jego uzasadnienie. Na rozprawie sądowej w dniu [...] r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu adwokat M.K. podtrzymał skargę powołując się na okoliczności przytoczone w odwołaniu. Wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego podając, że nie zostało ono uiszczone przez skarżącego nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności decyzję o wymeldowaniu danej osoby wydaje się gdy opuściła ona miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy niewątpliwie przyjąć, że mieszkanie przy ul. [...] w T. stanowiło dla skarżącego miejsce pobytu stałego. Tam bowiem koncentrowały się przed aresztowaniem jego sprawy życiowe, tu mieszkał, przechowywał i posiadał rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania. Spornym w sprawie pozostaje czy opuścił on to mieszkanie w rozumieniu tego przepisu. Przesłanka ta (opuszczenie) jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Chodzi zatem o sytuację, w której dana osoba nie przebywa w lokalu mieszkalnym stanowiącym wcześniej jej centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem jej woli (zamiaru). Właśnie ta wola (zamiar) ma istotne znacznie dla oceny, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Dla tej oceny (przyjęcia) istotne znaczenie mają m. in. okoliczności w jakich doszło do opuszczenia lokalu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania (zamieszkiwania) w danym lokalu jako miejsca stałego pobytu (zameldowania), powody i charakter przebywania (pobytu) w innym miejscu (por. m. in. wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123, wyrok NSA z 7.12.2005 r., sygn. akt II OSK 30205, LEX nr 190969). Okoliczności te nie zostały zdaniem Sądu w odniesieniu do skarżącego rozważone należycie przed wydaniem zaskarżonej decyzji, które to uchybienie proceduralne polegające na naruszeniu treści art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Wobec niedostatecznego rozważenia tej kwestii należało też przyjąć, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Ustalenie, że opuszczenie przez skarżącego objętego postępowaniem mieszkania ma charakter trwały oparł Wojewoda na tym, że obecni właściciele mieszkania nie mają obowiązku zapewnienia skarżącemu lokalu do zamieszkiwania, jako osoby wobec niego obce. Tymczasem w świetle treści art. 15 ust. 1 i 2 ustawy okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia. O trwałości opuszczenia mieszkania decyduje bowiem również wola osoby w nim zameldowanej. Taka zaś niewątpliwie po stronie skarżącego nie istniała w sytuacji gdy fakt jego nieprzebywania (zaprzestania przebywania) w tym lokalu jest związany z jego aresztowaniem. W konsekwencji należało przyjąć, że obecny pobyt skarżącego poza przedmiotowym mieszkaniem tj. w zakładzie karnym ma charakter tymczasowy, co wynika wprost z treści art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy. Należy mieć bowiem dodatkowo na uwadze, że z uwagi na przymusowy charakter pozbawienia wolności skarżący nie ma ani prawnej ani fizycznej możliwości zamieszkiwania (powrotu do zamieszkania) w przedmiotowym mieszkaniu w okresie odbywania kary pozbawienia wolności. Jakkolwiek zgodzić się trzeba co do zasady, ze stanowiskiem Wojewody, że przymiot dobrowolności opuszczenia lokalu nie może mieć decydującego znaczenia gdy opuszczenie to jest następstwem nagannego zachowania się zameldowanego, to taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu nie zachodzi, Nie doszło w niej bowiem w ogóle zdaniem Sądu do opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy. Okoliczność fizycznego pozostawiania skarżącego poza tym mieszkaniem nie jest bowiem następstwem jego opuszczenia lecz obiektywnej okoliczności w postaci aresztowania. Inne podejście do tej kwestii jest zdaniem Sądu ewentualnie możliwe jedynie w przypadku pozbawienia wolności na tak długi okres, który daje podstawę do przyjęcia, że pobyt w warunkach pozbawienia wolności ma faktycznie charakter trwały. Taka też sytuacja miała miejsce w sprawie w której zapadł powoływany przez Wojewodę wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06. W niniejszej sprawie nie zostało zaś ustalone i nie wynika ta okoliczność ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na jak długą karę pozbawienia wolności skarżący został skazany. Tym samym nie zostało dostatecznie podważone zdaniem Sądu, że pobyt skarżącego w zakładzie karnym ma charakter jedynie tymczasowy i dlatego nie daje podstaw do jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Nadto przeciwko ustaleniu, że skarżący opuścił przedmiotowe mieszkanie w sposób trwały i dobrowolny może świadczyć również okoliczność, że pozostawił w nim swoje rzeczy, które jak wynika to z zeznań jego ojca (k. 53 akt adm.) znajdują się w piwnicy przynależnej do tego mieszkania, która to okoliczność nie była przedmiotem rozważań przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Za wymeldowaniem skarżącego nie mogła też przemawiać sama przez się treść art. 9 ust. 2b ustawy w sytuacji gdy jednocześnie dana osoba może przebywać i być zameldowana na pobyt czasowy pod innym adresem niż adres zameldowania na pobyt stały. Z przepisu tego wynika natomiast, że sam fakt utraty przez skarżącego uprawnień do mieszkania, co podkreślały organy obu instancji, nie daje podstaw do jego wymeldowania. Nie oznacza to jednak, że uczestnicy nie mają możliwości doprowadzenia do wymeldowania skarżącego, zgodnie z prawem. Mogą bowiem wystąpić w procesie cywilnym o eksmisję skarżącego z ich mieszkania. Wykonanie takiej eksmisji lub jej bezprzedmiotowość będzie dawała w konsekwencji podstawę do odmiennej oceny przesłanki zamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu. Z akt wynika, iż uczestnicy byli świadomi kupując mieszkanie, że jest w nim zameldowany skarżący, który odbywa karę pozbawienia wolności, a przed aresztowaniem w lokalu tym mieszkał. Z powyższych względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy p.p.s.a. W przedmiocie jej wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu odwołania dokona Wojewoda ustaleń co do opuszczenia przez skarżącego objętego postępowaniem mieszkania przy uwzględnieniu przedstawionych wyżej rozważań Sądu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205, art. 209 i art. 211 ustawy p.p.s.a., zaś o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego z urzędu wynagrodzenia na podstawie § 19 pkt 1, § 18 ust. 1 pkt c w zw. z § 20 i § 2 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ... (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). SW