II GSK 1996/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 20/11 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 8 kwietnia 2011 r. oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W dniu 25 września 2010 r. J. S. przystąpił do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Praca egzaminacyjna skarżącego oceniona została na 57 punktów. Uchwałą z [...] września 2010 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna ds. aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., zgodnie z art. 71j § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r., nr 189, poz. 1158 ze zm., dalej p.n.) stwierdziła, że J. S. uzyskał z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną wynik negatywny. Od powyższej uchwały skarżący wniósł odwołanie, wnosząc o ponowne przeprowadzenie egzaminu w stosunku do jego osoby. Podał, że z uwagi na jego stan zdrowia (pierwsza grupa inwalidzka z tytułu utraty wzroku) egzamin wstępny powinien dla niego zostać zorganizowany tak, by stworzone dla niego były optymalne warunki. Wskazał, że już w trakcie egzaminu wnioskował o przedłużenie czasu na rozwiązanie testu. W ocenie skarżącego przepisy regulujące kwestię naboru na aplikacje prawnicze są "zaporowe dla osób niepełnosprawnych", które z racji swych ograniczeń zdrowotnych, nigdy nie będą w stanie podołać ograniczeniom czasowym tych egzaminów. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2010 r. Minister Sprawiedliwości (w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 3 p.n.) utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. z [...] września 2010 r. Po ponownym przeanalizowaniu pytań testowych Minister Sprawiedliwości stwierdził, że wszystkie, poza pytaniem nr 113, zostały sformułowane prawidłowo. Wobec tego organ odwoławczy wskazał, że skarżący otrzymał z egzaminu wstępnego 58, a nie 57 punktów, co nie spowodowało jednak zmiany jego wyniku na pozytywny. Minister wskazał, że art. 71j § 3 p.n. w sposób jednoznaczny stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. o jej zmianę lub uchylenie oraz o ponowne przeprowadzenie egzaminu wstępnego w stosunku do jego osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 8 kwietnia 2011 r. oddalił skargę. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 71b § 5 p.n. egzamin wstępny na aplikację notarialną przeprowadza się raz w roku w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości i mimo że § 6 tego przepisu przewiduje możliwość wyznaczenia dodatkowego terminu przeprowadzenia egzaminu wstępnego, jest to możliwe tylko wówczas, gdy zaistnieją przeszkody uniemożliwiające Komisji przeprowadzenie takiego egzaminu. Zatem skoro termin egzaminu został wyznaczony przez Ministra, a następnie egzamin się odbył, to nie było możliwości wyznaczenia terminu dodatkowego, zgodnie z wnioskiem skarżącego. Fakt niepełnosprawności skarżącego z pewnością nie mógł być uznany za przesłankę warunkującą wyznaczenie dodatkowego terminu, o której mowa w art. 71b § 6 p.n. Przepis ten dotyczy bowiem ewentualnych przeszkód po stronie Komisji w przeprowadzeniu egzaminu, a nie indywidualnych przeszkód leżących po stronie zdającego. Odnosząc się natomiast do kwestii czasu trwania egzaminu wstępnego, Sąd wskazał, że czas jego trwania określa § 11 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego i notarialnego (Dz. U. z 2009 r., nr 84, poz. 708, dalej: Rozporządzenie). Czas ten, zgodne z tym przepisem, oznaczony został na 150 minut liczonych od wskazanego przez przewodniczącego komisji lub jego zastępcę momentu przystąpienia do rozwiązywania zestawu pytań testowych. Po przeanalizowaniu akt sprawy, Sąd stwierdził, że o czasie trwania egzaminu uczestnicy byli informowani ustnie przez Przewodniczącą Komisji oraz pisemnie w treści pouczenia na 1 stronie testu (pkt 9 pouczenia). W związku z powyższym, ponieważ przepis prawa przewiduje czas trwania egzaminu wstępnego, to w żadnym przypadku Przewodnicząca Komisji nie mogła przedłużyć czasu jego trwania. Sąd badając niniejszą sprawę stwierdził, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo, w sposób wszechstronny zbadał test skarżącego (w związku czym oznaczył nowy wynik na poziomie 58 punktów) oraz przebieg egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Sąd wskazał, że organ zobowiązany był jedynie do zsumowania punktów uzyskanych przez skarżącego i w sytuacji stwierdzenia, że nie uzyskał on ustawowego minimum 100 punktów, musiał utrzymać w mocy uchwałę Komisji, o negatywnym wyniku z egzaminu wstępnego. W związku z powyższym, Sąd nie dopatrzył się w kontrolowanym postępowaniu naruszeń prawa, które mogły mieć jakikolwiek istotny w pływ na wynik sprawy. Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną J. S., zarzucając mu naruszenie: I. przepisów postępowania tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przepisów postępowania przez ogany administracji, 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu stanowiska, co do zarzutów strony skarżącej w przedmiocie naruszenia przepisów Konstytucji, co w konsekwencji spowodowało, iż kontrola legalności decyzji administracyjnej przeprowadzona przez Sąd, została ograniczona, jedynie do wybranych elementów skargi. I. przepisów prawa materialnego: 1) przez niewłaściwe zastosowanie § 8 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego i notarialnego w zw. z art. 32 Konstytucji poprzez niedostosowanie formy egzaminu tak, by odpowiadało to potrzebom kandydata na egzamin wstępny na aplikację notarialną w dniu 25 września 2010 r., wynikającej z jego niesprawności, podczas gdy ww. przepisy Rozporządzenia pozwalają na dokonanie pewnych ułatwień dla osób niepełnosprawnych, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia powoływanych przepisów, a w szczególności, iż skarżący, jako niepełnosprawny, nie mógł ukończyć egzaminu w ustawowym terminie, uzyskując tym samym wynik negatywny. W oparciu o powyższe zarzuty J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, w każdym przypadku o zasądzenie od organu kosztów postępowania na jego rzecz, według norm przepisanych. Minister Sprawiedliwości skorzystał z przysługującego mu prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną, w której wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz organu, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz.270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art.174 pkt.1 i pkt.2 p.p.s.a. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt.2 p.p.s.a. należy stwierdzić, iż autor skargi kasacyjnej zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art.141 § 4 p.p.s.a. uzasadnił postawienie tego zarzutu brakami w zakresie odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. do wszystkich zarzutów stawianych zaskarżonej decyzji. Zasadność tak postawionego zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art.141§ 4 p.p.s.a. musi podlegać ocenie przy uwzględnieniu tego na ile były trafne podnoszone przez skarżącego zarzuty i czy miałyby one istotny wpływ na wynik sprawy. Pamiętać bowiem należy o tym, że stosownie do treści art.174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunku tego nie spełnia zarzut postawiony przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Poza sporem winna pozostawać okoliczność, że dla uznania, iż doszło do naruszenia omawianego przepisu prawa nie jest wystarczające samo twierdzenie autora skargi kasacyjnej wskazujące na to, że Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutu związanego z naruszeniem Konstytucji RP, w sytuacji gdy w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wykazano, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy podkreślić, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art.141 § 4 p.p.s.a. W tym miejscu należy przypomnieć, że art.141 § 4 p.p.s.a. wymienia określone elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ podatkowy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jako samodzielna podstawa kasacyjna może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (vide uchwała NSA z 15.02. 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 nr 3, poz. 39, wyrok NSA z 20.08. 2009 r., II FSK 568/08, niepublikowany). Opisanych wyżej uchybień nie zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Niewątpliwie Sąd I instancji przedstawił opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed prowadzącymi je organami oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku wskazując, z jakich przyczyn prawnych skarga została oddalona. Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej opartych na podstawie kasacyjnej określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. należy przypomnieć, że w orzecznictwie NSA podkreśla się, iż podstawa zaskarżenia z tego przepisu prawa może polegać na błędnej wykładni przepisu prawa materialnego lub jego niewłaściwym zastosowaniu. Błędna wykładnia oznacza niepoprawne odczytanie przez sąd treści przepisu. Wynik podjętych w sprawie zabiegów interpretacyjnych może być uznany zatem za błędny tylko wówczas, gdy w efekcie przeprowadzonej wykładni treść określonej normy ustalona została wadliwie, a także wtedy, gdy z wyjaśnianego przepisu wyprowadzono treści w nim nie zawarte (vide wyrok NSA z 9.06. 2009 I FSK 503/09 niepublikowany). Natomiast niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego to dokonanie wadliwej jego subsumcji do już ustalonego stanu faktycznego. Błąd w subsumcji, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 października 2001 r., sygn. I CKN 102/99 "wyraża się tym, iż stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej". W skardze kasacyjnej został podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego to jest § 8 ust.2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2009 roku w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego notarialnego w związku z art.32 Konstytucji RP poprzez niedostosowanie formy egzaminu do potrzeb kandydata na aplikację notarialną wynikających z jego niepełnosprawności. Z treści skargi kasacyjnej nie wynika aby jej autor zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego w sposób wyżej opisany, a wynikający z treści przywołanego przepisu art.174 pkt 1 p.p.s.a. Pamiętać bowiem należy, że w obu przedstawionych wyżej przypadkach naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej wykazać powinien w uzasadnieniu skargi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. W odniesieniu do opisanego zarzutu naruszenia prawa materialnego strona wnosząca skargę kasacyjną nie spełniła wskazanych wyżej wymogów. Przypomnieć więc należy, że przepis § 8 ust.2 w/w rozporządzenia stanowi, że przewodniczący komisji kwalifikacyjnej lub jego zastępca podczas egzaminu wstępnego mogą wydawać zarządzenia o charakterze porządkowym lub organizacyjnym. Wskazane w tym przepisie uprawnienia dotyczą sytuacji, w której trwa egzamin wstępny, a koniecznym jest wydanie w trakcie tego egzaminu zarządzeń porządkowych czy organizacyjnych, które nie mogą odnosić się do oczekiwań skarżącego w zakresie drukowania pytań testowych innym drukiem niż dla pozostałych uczestników tego egzaminu. Opisane czynności nie mogą być wykonywane w trakcie trwania egzaminu. Przed przystąpieniem do egzaminu skarżący wnosił o wydłużenie czasu trwania egzaminu z uwagi na niepełnosprawność. Obowiązująca regulacja prawna wyklucza możliwość wydłużania bądź skracania czasu trwania egzaminu wstępnego i egzaminu notarialnego. Przepis § 11 ust.1 w/w rozporządzenia stanowi jednoznacznie, że egzamin wstępny trwa 150 minut. Określony czas trwania egzaminu jest jednakowy dla wszystkich kandydatów na aplikację notarialną i ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych wyjątków. Z opisanych wyżej powodów brak jest podstaw do przyjęcia, że zasadnym jest także zarzut dotyczący naruszenia art.32 Konstytucji RP oraz art.151 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.ps.a. oraz art.207 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.