II SA/Gl 1353/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Starosta C. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Gminy Z. prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej w Z., stanowiącej działkę oznaczoną jako pgr [a], o pow. 0.3504, stanowiącej dotychczas współwłasność M. G.-R. w 1/8 części, J. G. w 1/8 części, A.M. w 1/8 części, E.M. w 2/8 części, J. M. w 1/8 części, H. M. w 1/8 części i B. P. w 1/8 części - z przeznaczeniem na realizację celu publicznego - budowę przyszkolnego boiska do piłki nożnej. Jednocześnie organ orzekający przyznał skarżącym odszkodowanie za wywłaszczaną nieruchomość w łącznej kwocie 135.050,00 zł odpowiednio do posiadanych udziałów we współwłasności. Organ zobowiązał też Wójta Gminy Z. do wypłaty odszkodowania jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja podlegać będzie wykonaniu. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano przepisy art. 112, art. 113 ust. 1, art. 119, art. 121 ust. 1, art. 123 ust. 1, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 130, art. 132, art. 134 i art. 135 ust. 7 w zw. z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), zwanej dalej: u.g.n. Powyższa decyzja została doręczona M. G.-R. i J. G. w dniu 26 lipca 2010 r., E. M. i J.M. w dniu 28 lipca 2010 r., a A. M. w dniu 2 sierpnia 2010 r. W aktach sprawy brak jest dowodów doręczenia tej decyzji pozostałym adresatom. Odwołania od powyższej decyzji wnieśli wszyscy jej adresaci z tym, że J. M. i A. M. w odrębnych pismach, zaś E. M., M. G.-R., J. G., H. M. i B. P.w jednym wspólnym piśmie. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. M., M. G.-R. i J. G., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Odrębna skarga na to postanowienie stała się przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1351/10. Następnie zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...] r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania H. M., B. P., J. M. i A. M., Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ dokonał oceny decyzji pierwszoinstancyjnej oraz sporządzonego na potrzeby postępowania operatu szacunkowego, stwierdzając, że są one prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zaskarżona decyzja została doręczona H. M., B. P., J. M., A. M. i Gminie Z. Nie została natomiast doręczona pozostałym stronom postępowania. Skargę na powyższą decyzję wniósł J. M. Zakwestionował przebieg postępowania wywłaszczeniowego. Zarzucił brak wykazania niezbędności wywłaszczonej nieruchomości na cele zamierzonej inwestycji, wskazał na możliwość realizacji inwestycji w innym miejscu oraz odwołał się do niezgodności zakresu wywłaszczenia z bliżej nieokreślonymi zaleceniami Sądu Rejonowego w C. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z odmiennych przyczyn aniżeli te, które zostały w niej podniesione. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest w ocenie składu orzekającego zgodna z prawem, albowiem wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W świetle tego przepisu nie może budzić wątpliwości, że w postępowaniu wywłaszczeniowym stroną ze względu na swój interes prawny są wszyscy współwłaściciele wywłaszczanej nieruchomości. Przymiot strony rozciąga się zarówno na postępowanie przed organem pierwszej instancji, jak i na postępowanie przed organem odwoławczym. Nie pozbawia przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym okoliczność, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione z uchybieniem terminu. Okoliczność taka powoduje jedynie, że nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie spóźnionego odwołania. W sytuacji jednak, gdy w sprawie bierze udział kilka stron, a odwołanie chociażby jednej z nich zostało rozpatrzone merytorycznie, to brak jest jakichkolwiek podstaw, aby w postępowaniu odwoławczym pominąć pozostałe strony. Wszak tym pozostałym stronom nadal przysługuje status strony postępowania. Przysługuje im także legitymacja skargowa, o której mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a. Tymczasem w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja nie została skierowana ani też doręczona E. M., M. G.-R. i J. G., którym niewątpliwie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Decyzja dotyczy bowiem wprost ich interesu prawnego. Zauważyć przy tym przyjdzie, iż w postępowaniu wywłaszczeniowym nie jest możliwe wydanie decyzji w stosunku do udziału jednego bądź też kilku współwłaścicieli. Wywłaszczenie dotyczy bowiem całej nieruchomości. Jak już wyżej wskazano, nie pozbawia przymiotu strony tych osób okoliczność stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia przez nie odwołania. Zresztą postanowienie w tym przedmiocie, na skutek wniesionej przez te osoby skargi zostało uchylone wyrokiem tut. Sądu w sprawie II SA/Gl 1351/10. Pozbawienie strony udziału w postępowaniu bez jej winy stanowi przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Jakkolwiek w postępowaniu administracyjnym przesłanka ta jest badana wyłącznie na wniosek strony (art. 147 kpa), to w postępowaniu sądowoadministracyjnym brak jest przeszkód do badania tej przesłanki przez sąd z urzędu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). Konieczność jej badania w niniejszej sprawie jest tym bardziej jaskrawa, że pominięte w postępowaniu odwoławczym strony przejawiają wolę kwestionowania zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, czemu dały dostateczny wyraz wnosząc skargę na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Niezależnie od powyższego zauważyć przyjdzie, że pozbawienie udziału strony w postępowaniu poprzez nie doręczenie jej decyzji organu odwoławczego prowadzi do znacznego ograniczenia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Strona taka nie zostaje bowiem pouczona o możliwości zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, nie mogła się ostać i podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku oparto na przepisie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania nie orzeczono, a to wobec braku stosownego wniosku w tym przedmiocie, pomimo prawidłowego pouczenia skarżącego o możliwości jego złożenia (art. 210 § 1 p.p.s.a.). Z uwagi na powody uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd nie odniósł się do merytorycznych zarzutów skargi. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy w pierwszej kolejności zbada terminowość wniesionych odwołań i to zarówno w świetle wyroku tut. Sądu z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 1351/10, jak i wobec okoliczności braku potwierdzenia odbioru decyzji organu pierwszej instancji przez H. M. oraz B. P. Następnie ponownie przeprowadzi postępowanie odwoławcze z udziałem wszystkich stron i merytorycznie rozpozna wniesione w terminie odwołania, a wydane rozstrzygnięcia doręczy wszystkim stronom postępowania. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że w aktach sprawy brak jest postanowienia, o którym mowa w art. 9 u.g.n. Postanowienie takie winno zostać wydane z urzędu przez organ odwoławczy. Jeżeli postanowienie takie zostało wydane, to winno zostać dołączone do akt administracyjnych i przesłane do sądu wraz ze skargą. Uchybienie to jakkolwiek pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, to jest jednak o tyle istotne, że ewentualny brak takiego postanowienia może zniweczyć dochodzenie przez stronę swoich praw w postępowaniu wywłaszczeniowym.