II SA/Lu 93/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2011r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Starosty z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy S. R., działając w oparciu o wniosek H. P. przejął, w zamian za rentę, na własność Skarbu Państwa jej gospodarstwo rolne bez budynków, o powierzchni 1,19 ha położone w miejscowości S. M. i przydzielił jej do dożywotniego użytkowania działkę o powierzchni 0,30 ha. W dniu 18 listopada 2005r. do Starosty wpłynął wniosek S. K., spadkobierczyni H. P., o nieodpłatne przeniesienie na nią prawa własności działki gruntu nr 94/1 o powierzchni 0,35 ha. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że obecnie jest właścicielką znajdującego się na tej działce budynku i użytkuje działkę pod tym budynkiem, a która to działka została wyłączona z przekazanego Skarbowi Państwa gospodarstwa przez H. P. Starosta Powiatowy decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53 ) odmówił nieodpłatnego przekazania skarżącej wspomnianej nieruchomości, obecnie znajdującej się w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych. Organ wyjaśnił, że spadek po H. P. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] nabyli: brat J.S. w ½ części oraz zstępni siostry F. K. : W. K. w 1/8 części, S. T. w 1/8 części, W. M. K. w 1/8 części, M. T. w 1/16 części i T. H. w 1/16 części J.S. z żoną B. S. w roku 1989 przekazali swoje gospodarstwo rolne córce T. H. S. W przekazanym spadku nie ma ułamkowej części działki nr 94/1 ponieważ J. S. nie posiadał formalnego tytułu własności do przedmiotowej działki, był bowiem jedynie jej współwłaścicielem w ½ części. W 2004 r. po śmierci T. H. S. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] spadek nabywa S. K. W tym stanie sprawy organ I instancji uznał, że prawo do przedmiotowej działki nie przysługuje skarżącej ze względu na to, iż T. H. S. nie była właścicielką działki nr 94/1, a przepis art. 6 wspomnianej ustawy wyraźnie określa, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa, przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Po rozpoznaniu odwołania S. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temuż organowi. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta decyzją z dnia [...] ponownie odmówił skarżącej nieodpłatnego przekazania wspomnianej działki, argumentując jak w poprzedniej decyzji. Decyzja z dnia 15 [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze także tę decyzję uchyliło i sprawę przekazało do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolejną decyzją z dnia [...] Starosta jeszcze raz odmówił spełnienia żądania skarżącej, podnosząc, że wniosek w sprawie powinien być złożony przez wszystkie zainteresowane strony, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że analiza akt sprawy oraz przeprowadzone przezeń postępowanie wyjaśniające wskazują, iż w wyniku przeprowadzonych postępowań sądowych ustalony została następujący krąg spadkobierców po H. P.: skarżąca S. K. w ½ części spadku, W. K. - 1/8 części spadku, S.T. - 1/8 części spadku, W. M. K. - 1/8 części spadku, M. T. - 1/16 części spadku i T. H. 1/16 części spadku. W toku postępowania ustalono również, że W. M. K. zmarła w dniu 28 grudnia 1998 r. bezpotomnie, zaś po śmierci S. T. prawdopodobnym spadkobiercą jest jej syn J. T. Powołując się na treść art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin także ten organ uznał, że dla spełnienia przesłanek umożliwiających nieodpłatne przeniesienie prawa własności niezbędne jest złożenie wniosku przez wszystkich właścicieli bądź ich następców prawnych (w rozpoznawanej sprawie spadkobierców). Bezspornym jest natomiast, że w sprawie niniejszej wniosek złożyła jedynie skarżąca, co – w ocenie organu odwoławczego - przesądza o braku możliwości pozytywnego załatwienia jej wniosku z dnia 18 listopada 2005 r. Po rozpoznaniu skargi S. K. Po rozpoznaniu skargi S. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 18 marca 2008r. (sygn. akt II SA/Lu 29/08 ) uchylił zarówno decyzję Kolegium jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Dokonując analizy przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) sąd doszedł do wniosku, podobnie jak organy administracji, że nieodpłatne przeniesienie własności działki, na której posadowione są budynki w trybie art. 6 wspomnianej ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy stosowny wniosek złożą wszystkie uprawnione strony. Brak wniosków oznacza, że organ żądania zgłoszonego tylko przez jedną ze stron nie może uwzględnić. Jednakże zdaniem sądu nie ustalono wszystkich spadkobierców i nie wyjaśniono, czy pozostali spadkobiercy przyłączyli się do wniosku, co oznacza konieczność uchylenie wspomnianych decyzji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta ustalił spadkobierców H. P. i po uzyskaniu ich stanowiska decyzją z dnia [...] przeniósł nieodpłatnie na współwłasność zabudowaną działkę nr 94/4 o powierzchni 0.0500 ha położoną w S. K. M. z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnej na rzecz S. K. w 6/12 części, W. K. w 2/12 części, J. T. w 2/12 części, M. T. w 1/12 części i T. H. w 1/12 części. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że stosownie do art.6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U Nr 10, poz. 53) właścicielom budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. Z takim wnioskiem zdaniem Kolegium mogli wystąpić także następcy prawni właściciela gospodarstwa rolnego. W rozpoznawanej sprawie ustalono spadkobierców, którzy przyłączyli się do wniosku S.K. o przeniesienie własności nieruchomości. Zdaniem Kolegium właściwie przyznano własność nieruchomości wszystkim spadkobiercom, a nie tylko S. K. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S.K. zarzuciła decyzji Kolegium, iż nie wzięło pod uwagę obojętność pozostałych uczestników wobec jej wniosku. Konsekwentnie bowiem oświadczali, że nie są zainteresowani nieruchomością , mieszkają w innych miejscowościach i działka ta nie przedstawia dla nich żadnej wartości. Zdaniem skarżącej zbagatelizowano obowiązek przeprowadzenia dowodów mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, ale z przyczyn innych niż wskazane w skardze, a które sąd jest zobowiązany uwzględnić, nie będąc na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że organy rozstrzygające sprawę nie dość wnikliwie zbadały, jakie jest właściwie żądanie skarżącej. We wniosku z dnia 18 listopada 2005r. skarżąca domagała się bowiem przekazania na jej rzecz nieodpłatnie działki gruntu nr 94/1 o powierzchni 0,35ha, która to działka została przekazana przez H. P. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę na mocy decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...]. Z treści tej decyzji wynika jednak, że powierzchnia przekazanego Państwu gospodarstwa rolnego wynosiła 1,19 ha, natomiast powierzchnię 0,30 ha. miała działka przydzielona przenoszącej własność gospodarstwa rolnego do dożywotniego użytkowania. Skarżąca wskazała ponadto, że stała się właścicielką budynku znajdującego się na działce nr 94/1, którą bezspornie użytkuje. Wobec tak sformułowanego wniosku powstaje istotna wątpliwość, czy skarżąca domagała się nieodpłatnego przeniesienia na swoją własność działki gruntu, na której budynki zostały wzniesione, czy też przyznania, równie nieodpłatnego, prawa własności działki do której przysługiwało jej prawo użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, jako spadkobierczyni H. P. czy też chodzi o wszystkie te rozwiązania. Ustalenie powyższe ma istotne znaczenie dla sprawy, jako, że kwestie te są regulowane zupełnie odmiennie. Przypomnieć należy, że na mocy przepisów ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U Nr 32, poz.40), które to przepisy stanowiły podstawę decyzji z dnia [...] rolnik mógł wyłączyć z przekazanego gospodarstwa budynku lub niektóre z nich zatrzymując ich prawo własności bądź przekazując nieruchomość wraz z budynkiem zachować prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich oraz użytkowania działki gruntu. Ustawa stanowiła, że w razie wyłączenia budynków stanowiły one odrębny od gruntu przedmiot własności. Ustawa ta nie przewidywała jednak możliwości uzyskania przez rolnika własności działki pod budynkami stanowiącymi odrębną własność, ani też nie było możliwości po śmierci rolnika żądanie przez jego następców prawnych przeniesienia na ich rzecz własności działki, na której znajdowały się także budynki. Zasada ta została podtrzymana przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U Nr 40, poz. 268). Zmianę wprowadziła dopiero ustawa z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Według tej ustawy rolnik przekazujący gospodarstwo rolne mógł zachować nie tylko własność budynków jako odrębny przedmiot własności, ale mógł zachować na własność działkę na której budynek był wzniesiony. Ustawa wprowadziła także rozwiązanie przejściowe, dotyczące działek znajdujących się pod budynkami, które nie zostały przekazane Państwu. Na mocy art.6 ustawy właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługiwała nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 13 marca 1990r. (II SA 77/90 Legalis) powyższe uprawnienie odnosiło się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne jak i do ich następców prawnych będących właścicielami budynków. Inaczej natomiast należy ocenić żądanie przeniesienia własności działki pozostawionej w dożywotnim użytkowaniu przez osobę przekazującą gospodarstwo rolne. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ze zm.) wprowadziła art. 118 ust. 1 który stanowi, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek, przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z kolei ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280) dodano ust. 2a do art. 118, na podstawie którego prawo to rozszerzone zostało na zstępnych osoby uprawnionej, którzy po jej śmierci faktycznie władają daną nieruchomością. Sformułowanie "w myśl dotychczasowych przepisów’’ oznacza także przekazanie gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977r. Z konsekwentnych wyjaśnień składanych przez skarżącą wynika, że chodziło jej o przyznanie działki o powierzchni 0,30 ha, trudno zatem uznać, aby była to działka pod budynkami, skoro sam organ powierzchnię działki, tym razem opisaną jako 94/4, określił na 0.05ha. Oczywiście była to działka wydzielona tylko pod budynkami, ale określenie jej w tej właśnie wysokości było wynikiem zastosowania art.6 wspomnianej ustawy. Podkreślenia także wymaga, że jako przesłankę przyznania jej działki 94/1 skarżąca powoływała faktyczne użytkowanie budynków i działki, opłacanie podatków i obsiewanie pola. Uzasadnione jest w tej sytuacji przekonanie, że jej wniosek nie mógł dotyczyć tylko działki pod budynkami. W świetle art.118 ust.1 wspomnianej ustawy nie budzi wątpliwości, że uprawnienie o jakim mowa w tym przepisie przysługuje wyłącznie tym zstępnym ubiegającym się o przyznanie prawa własności działki, którzy faktycznie władają daną nieruchomością. Oznacza to, że zstępni właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, mogą po jego śmierci ubiegać się o przyznanie im tej działki na własność, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają. Nie spełnia zatem tego warunku zstępny, który nie korzysta z gruntu działki, a na tę właśnie okoliczność powoływała się skarżąca, dowodząc braku zainteresowania działką pozostałych spadkobierców. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy organy winny zatem najpierw ustalić przedmiot postępowania. W tym celu należało wezwać skarżącą do sprecyzowania wniosku i dopiero o tak ustalone żądanie rozpoznać sprawę. Odmienne postępowanie organu, który od początku uznał konieczność zastosowania art.6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, narusza zasadę zaufania obywatela do organów państwa, co ma istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że stanowisko sądu nie pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 marca 2008r., który oceniał jedynie poprawność zastosowania art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Ocena ta będzie oczywiście wiążąca w razie ustalenia, iż skarżąca poszukiwała rozstrzygnięcia wniosku w oparciu o ten przepis. Z tego względu na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. c) i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152, natomiast o kosztach na podstawie art. 205 § 1 w związku z art. 200 wspomnianej ustawy.