I OSK 2263/11
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2012-03-22
Skład orzekający: Małgorzata Borowiec, Małgorzata Masternak-Kubiak, Roman Ciąglewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego przez osoby zajmujące go w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej, czy też powinno się ją prowadzić w trybie cywilnoprawnym?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie uchylił zaskarżone postanowienia, opierając się na nieprawidłowej wykładni przepisów dotyczących egzekucji administracyjnej oraz przepisów intertemporalnych. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił dopuszczalność egzekucji administracyjnej w kontekście obowiązku przekwaterowania, błędnie interpretując wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz przepisy nowelizujące ustawę o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła egzekucji administracyjnej obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego i przekwaterowania, nałożonego decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. B. J. wniosła zarzuty do tytułu wykonawczego, kwestionując istnienie obowiązku i dopuszczalność egzekucji. Organy administracyjne utrzymały w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów, uznając niedopuszczalność egzekucji administracyjnej w tego typu sprawach i odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając jego argumentację za błędną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie NSA Małgorzata Masternak-Kubiak del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1625/10 w sprawie ze skargi B. J. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym o charakterze niepieniężnym w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od B. J. na rzecz Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej kwotę 297 (dwieście dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1625/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi B. J. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie oddalenia zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym o charakterze niepieniężnym, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2010 r.
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.
Decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy, z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], B. J. została zobowiązana do opróżnienia lokalu mieszkalnego, położonego w L. przy ul. [...] i przekwaterowania się do lokalu zamiennego w L. przy ul. [...].
W dniu [...] września 2009 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego skierował do zobowiązanej upomnienie, wzywając do dobrowolnego wykonania decyzji z dnia [...] maja 2009 r.
W związku z niewykonaniem określonego wyżej obowiązku, Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w Bydgoszczy skierował do Wojewody Łódzkiego, jako właściwego organu egzekucyjnego, wniosek z dnia [...] grudnia 2009 r., w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dokonania przekwaterowania (wniosek egzekucyjny) oraz tytuł wykonawczy z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...].
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], Wojewoda Łódzki, działając na podstawie art. 143 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) oraz art. 123 K.p.a., wezwał B. J. do opróżnienia lokalu mieszkalnego, położonego w L. przy ul. [...] i przekwaterowania się do lokalu zamiennego w L. przy ul. [...], w terminie 14 dni, licząc od dnia doręczenia tego postanowienia, pod rygorem zastosowania środka egzekucyjnego w celu opróżnienia lokalu. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 20 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem egzekucyjnym świadczeń o charakterze niepieniężnym, wynikających z decyzji z zakresu administracji rządowej, wydanych przez państwowe jednostki organizacyjne, jest wojewoda. Stosownie do art. 26 § 1 powołanej ustawy, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Uznając zatem swoją właściwość, a także fakt, iż z wnioskiem zwrócił się uprawniony podmiot, Wojewoda Łódzki postanowił wszcząć postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie.
B. J., pismem z dnia [...] maja 2010 r., skierowanym do Wojewody Łódzkiego, wniosła zarzuty do tytułu wykonawczego, zarzucając "nieistnienie obowiązku objętego egzekucją administracyjną", z uwagi na wszczęcie egzekucji przed doręczeniem jej tytułu wykonawczego (art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Domagała się umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stwierdziła, że nie została jej doręczona prawidłowo decyzja o numerze [...] z dnia [...] maja 2009 r., ani też jakakolwiek inna decyzja w przedmiocie przekwaterowania do lokalu mieszkalnego położonego w L., przy [...]. Tym samym nie mogła ona uzyskać waloru ostateczności i podlegać wykonaniu. Z uwagi na niedoręczenie pozostała ona jedynie projektem decyzji. Nadto, nie sposób przyjąć, że lokal zajmowany jest bez tytułu prawnego, albowiem w obrocie pozostaje ostateczna decyzja o przydziale tego lokalu, m.in. skarżącej. Dodała, że stanowisko organu nie uwzględnia stanowiska Sądu Najwyższego zawartego w uchwale z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt III CZP 130/06, zgodnie z którym poprzez decyzję przydziałową pomiędzy osobą wskazana w decyzji przydziałowej jako uprawnioną, a Wojskową Agencją Mieszkaniową dochodzi do powstania stosunku najmu na podstawie umowy zawartej w sposób dorozumiany. Skarżąca zarzuciła, że nie uwzględniono art. 23 ust.1a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz.1203 ze zm.), zgodnie z którym, osoby zajmujące lokale mieszkalne przydzielone na podstawie decyzji wydanych przed 1 lipca 2004 r. mają prawo zamieszkiwać w nich nadal. Nadto, należy zdaniem skarżącej zauważyć, ze pobiera ona rentę rodzinna po zmarłym mężu żołnierzu zawodowym. Tym samym należy jej uprawnienia rozpatrywać w takim samym aspekcie jak uprawnienia emeryta wojskowego. Nie może także pozostać bez znaczenia fakt, że córka skarżącej nabyła prawo do zamieszkiwania w spornym lokalu.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w Bydgoszczy, w odpowiedzi na wezwanie Wojewody Łódzkiego o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonego zarzutu, oddalił zarzut wniesiony przez B. J. Powołał się na art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stwierdził, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z mocy tytułu wykonawczego nr [...], z dnia [...] listopada 2009 r. tytuł ten został wydany w związku z decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego WAM w Bydgoszczy z dnia [...] maja 2009 r., zobowiązującą B. J. do przekwaterowania. Wierzyciel podkreślił, że rozpatruje sprawę zgodnie z zakresem rzeczowym i właściwością określoną w art. 34 § 1 i 2 ustawy. W związku z treścią zarzutów zauważył, że sprowadzają się one do niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowania środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 6 ustawy). Wskazał, że decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], została doręczona zobowiązanej w trybie art. 44 K.p.a., w dniu [...] czerwca 2009 r. Wcześniej, w dniu [...] lipca 2006 r., zostało B. J. doręczone zawiadomienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przekwaterowania z lokalu mieszkalnego położonego w L. ul. [...] do lokalu zamiennego. Strona została wówczas pouczona o obowiązku powiadomienia organu administracji o każdej zmianie swego adresu. Decyzja o przekwaterowaniu stała się ostateczna z dniem [...] czerwca 2009 r. Zarzut oparty o art. 33 pkt 6 nie może być uznany za słuszny, gdyż obowiązek przekwaterowania jest prawem przewidziany, a zarzut niedopuszczalności egzekucji jest bezpodstawny.
W zażaleniu skarżąca powtórzyła wnioski i zarzuty zawarte w zarzutach wobec tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu przytoczyła te same twierdzenia i wywody co w uzasadnieniu zarzutów.
Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Stwierdził, że B. J. wniosła zarzuty oparte o art. 33 pkt 1 i 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. nieistnienie obowiązku i niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Przypomniał, że sporny lokal mieszkalny, od dnia 21 marca 2005 r., jest w rozumieniu art. 1a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP kwaterą przeznaczona wyłącznie na zakwaterowanie żołnierzy służby stałej. Z tego powodu decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] marca 2006 r. przyznającej B. J. prawo zamieszkiwania w lokalu. Została zatem rozstrzygnięta sprawa prawa do zamieszkiwania w lokalu. natomiast decyzja o przekwaterowaniu została wydana na podstawie art. 22 ust.2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz o zmianie niektórych ustaw. Wskazując na prawidłowe doręczenie stronie decyzji zobowiązującej do przekwaterowania, Prezes stwierdził bezpodstawność zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1). Ocenił, ze egzekucja jest dopuszczalna zarówno z uwagi na przesłanki podmiotowe, jak i przedmiotowe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. J. zarzuciła naruszenie prawa procesowego, poprzez niezastosowanie art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wszczęcie egzekucji przed prawidłowym doręczeniem zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego. Nadto skarżąca podniosła, że nie doręczono jej decyzji z dnia [...] maja 2009 r. i że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja o przydziale przedmiotowego lokalu. Ponowiła argumentację zawartą w zarzutach i w zażaleniu. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o oddalenie skargi. Przypomniał wywody zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę.
Na wstępie rozważań odnotował, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt K 32/05 (OTK-A 2008/2/27) uznał, że opróżnianie lokali należących do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w trybie egzekucji administracyjnej nie zapewnia skutecznej ochrony lokatorom, którzy takie lokale zajmują bez tytułu prawnego. Tryb egzekucji administracyjnej może być dokonywany arbitralnie, ponieważ wierzyciel jest jednocześnie podmiotem samodzielnie wystawiającym tytuł egzekucyjny. W powyższym wyroku Trybunał stwierdził również, że zgodnie z zasadą pacta sunt servanda, należy zapewnić podmiotom stosunku cywilnoprawnego ochronę charakterystyczną dla tej gałęzi prawa. Oznacza to, że opróżnienie lokalu powinno nastąpić na podstawie prawomocnego wyroku sądowego, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Dzięki temu standard ochrony lokatorów zajmujących mieszkania WAM byłby wysoki.
Następnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.), właściwy dyrektor regionalnego oddziału Wojskowej Agencji Mieszkaniowej podejmuje decyzję o wykonaniu obowiązku opróżnienia lokalu przez osoby zajmujące lokal mieszkalny bez tytułu prawnego (art. 37a ust.1 i 2). Dyrektor zwraca się z wnioskiem do organu egzekucyjnego o przeprowadzenie czynności egzekucyjnych (art. 45 ust.1). W takim przypadku podstawą do przeprowadzenia egzekucji jest obowiązek opróżnienia lokalu.
W toku dalszej analizy Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał wyrok z dnia 23 maja 1994 r., o sygn. akt IV SA 791/93 (OSP 1996/7-8/130), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że egzekucji administracyjnej podlegają tylko obowiązki o charakterze publicznoprawnym, a obowiązki niemające takiego charakteru nie podlegają egzekucji, nawet jeżeli mieszczą się w zakresie działalności organów administracji publicznej i wynikają z decyzji organu administracji.
Sąd ocenił, że możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej nie wyklucza art. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Procedura ta jest dopuszczalna, gdy ustawy odrębne tak stanowią. Według Sądu pierwszej instancji, tak jest w omawianej sprawie. Ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP jest ustawą odrębną w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu (art. 45 ust. 1 tej ustawy). W związku z tym Sąd powziął wątpliwość, czy prawa lokatorów zajmujących lokale mieszkalne, będące w dyspozycji WAM, nie są mniej chronione, niż prawa najemców i innych lokatorów na podstawie ustawy o ochronie praw lokatorów i czy różnicowanie tych podmiotów dokonane przez ustawodawcę było właściwe. Sąd wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r. o sygn. akt K 37/04, OTK ZU nr 7/A/2006, poz. 79. Chociaż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt K 32/05, nie orzekł o niekonstytucyjności przepisów, dotyczących opróżniania lokali mieszkalnych WAM przez lokatorów zajmujących takie lokale bez tytułu prawnego, gdyż przepisy te nie były objęte przedmiotem jego rozpoznania, to jednak w ocenie Sądu pierwszej instancji, w sposób jednoznaczny wyraził swoje stanowisko, kwestionując stosowanie wobec tych osób trybu egzekucji administracyjnej, która powoduje nieproporcjonalne zróżnicowanie ich sytuacji względem sytuacji innych najemców, mogących korzystać z ochrony, jaką zapewniają im przepisy o ochronie praw lokatorów, zważywszy że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym dłużnik może jedynie zgłaszać zarzuty i wnieść skargę do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie organu nadzoru. Jednak zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie prowadzą do merytorycznego rozpoznania sprawy. W tym trybie jednostka jest pozbawiona ochrony, jaka przysługiwałaby jej, gdyby opróżnienie lokalu następowało w drodze cywilnoprawnej. Zdaniem Sądu, oznacza to, że podstawa prawna, dotycząca opróżniania lokali mieszkalnych WAM sama w sobie mogła prowadzić do wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jednakże z uwagi na niemożność egzekwowania takiej decyzji w trybie administracyjnym, właściwy wojskowy organ mieszkaniowy winien zrezygnować z podejmowania decyzji w tym zakresie na rzecz powództwa, z jakim może wystąpić do sądu powszechnego o nakazanie opróżnienia lokalu mieszkalnego. Doprowadziło to Wojewódzki Sąd Administracyjny do poglądu, według którego w rozpoznawanej sprawie organy egzekucyjne powinny odmówić stosowania trybu egzekucji administracyjnej, a wierzyciel winien uzyskać tytuł egzekucyjny w formie orzeczenia sądowego, na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Sąd pierwszej instancji stwierdził jeszcze, że do ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 ze zm.) z dniem 1 lipca 2010 r., na podstawie art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 28, poz. 143), wprowadzono art. 29b, który w ustępie 2 stanowi, że opróżnienie lokalu mieszkalnego WAM następuje w trybie powództwa cywilnego. Sąd zauważył, iż wprawdzie art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej wskazuje, że do spraw wszczętych i niezakończonych ostatecznymi decyzjami administracyjnymi lub zawarciem umowy przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe, ale przepis ten dotyczy "spraw wszczętych i niezakończonych ostatecznymi decyzjami administracyjnymi", a więc odnosi się do postępowań jurysdykcyjnych, prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, czyli dotyczy spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, nie zaś w drodze postanowień, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, podejmowanych w trybie ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W podsumowaniu Sąd stwierdził, że zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego obu podjętych w sprawie postanowień, zważywszy na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 marca 2008 r. o sygn. akt K 32/05. Nadto, z uwagi na fakt, iż wszelka korespondencja w toku postępowania administracyjnego była doręczana skarżącej w trybie art. 44 K.p.a. (doręczenia zastępczego) i pomimo zarządzenia Sądu z dnia 24 marca 2011 r. (k-34 akt sądowych), zobowiązującego organ do wykazania prawidłowości doręczeń, dowodów na tę okoliczność organ nie przedstawił. Przedłożone przez organ zawiadomienie skarżącej o wszczęciu postępowania, z dnia [...] czerwca 2006 r., dotyczyło postępowania w innej sprawie administracyjnej, tj. w sprawie "przekwaterowania z lokalu mieszkalnego", a nie w przedmiocie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w przedmiocie opróżnienia lokalu i przekwaterowania. Sąd dodał, iż powyższe, różne przedmiotowo, postępowania były prowadzone przez różne podmioty. Postępowanie w sprawie przekwaterowania było prowadzone przez organy WAM, zaś postępowanie egzekucyjne przez Wojewodę Łódzkiego.
Reasumując Sąd wskazał, ze rozpoznając zarzuty w przedmiotowej sprawie, dokonując całościowej oceny legalności postępowania w zakresie opróżnienia lokalu mieszkalnego, przekwaterowania i postępowania egzekucyjnego, dopatrzył się istotnych wad w doręczeniach, w trybie art. 44 K.p.a., które mogły mieć wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia. Orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.
Skargę kasacyjną wniósł Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1625/10 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,
a ewentualnie, w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione:
2) uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1625/10 w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie skargi.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 P.p.s.a. poprzez wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niewykonalnej sentencji wskazującej na uchylenie postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2010 r., podczas gdy żadne postanowienie w tej dacie dotyczące B. J. nie zostało przez organ I instancji wydane;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy, jako że skarga winna podlegać oddaleniu, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wskazał żadnych przepisów prawa materialnego, które rzekomo zostały naruszone przez organy obu instancji;
3) naruszenie przepisów postępowania, która miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy, jako że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wskazał ani jednego przepisu postępowania, jaki rzekomo naruszyły organy obu instancji;
4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jakie konkretnie przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie są w jego ocenie sprzeczne z Konstytucją RP, jakie konkretnie przepisy prawa materialnego i procesowego naruszyły organy obu instancji oraz w jaki sposób i na jakiej podstawie prawnej organy winny dalej prowadzić postępowanie, mając na uwadze ostateczną decyzję administracyjną orzekającą o obowiązku opróżnienia lokalu i przekwaterowania do lokalu zamiennego;
5) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i całkowicie bezpodstawne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania nr [...], z dnia [...] czerwca 2006 r., wysłane i skutecznie doręczone osobiście skarżącej przez organ I instancji, dotyczyło innego postępowania, niż zakończonego wydaniem decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy nr [...], z dnia [...] maja 2009 r. orzekającej o obowiązku opróżnienia lokalu i przekwaterowania do lokalu zamiennego;
6) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że wszelka korespondencja w toku postępowania administracyjnego była doręczana skarżącej w trybie art. 44 K.p.a, jako że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, przesłanych przez Prezesa WAM na wezwanie Sądu za pismem nr [...], z dnia [...] czerwca 2011 r., jednoznacznie wynika, iż przykładowo pisma: nr [...], z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], z dnia [...] marca 2009 r. oraz nr [...], z dnia [...] kwietnia 2009 r., będące pismami Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy wysłanymi w toku sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji nr [...], z dniem [...] maja 2009 r., były doręczane osobiście skarżącej i wysyłane pod ten sam adres co wskazana wyżej decyzja – doręczona w trybie art. 44 K.p.a.;
7) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez wykroczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poza granice rozpoznawanej sprawy zaskarżonego postanowienia Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] i uchylenie wskazanego postanowienia z przyczyn dotyczących rzekomych wadliwości w doręczaniu skarżącej pism w odrębnej sprawie administracyjnej zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy nr [...], z dnia [...] maja 2009 r.;
8) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wskazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wytycznych skutkujących odrzuceniem pozwu przez sąd powszechny z uwagi na res iudicata, tj. polecenia "organom wojskowym" wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem o eksmisję, w sytuacji, gdy ostateczna decyzja administracyjna już orzeka o obowiązku opróżnienia lokalu i przekwaterowania do lokalu zamiennego;
9) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 188 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie, a zatem bezzasadne uznanie przez nieuprawniony do tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż nieokreślone bliżej przepisy ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 ze zm.), dotyczące opróżnienia lokalu mieszkalnego przez osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego, są niezgodne z Konstytucją RP;
10) naruszenie prawa materialnego, a to art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 28, poz. 143) poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, iż przepis ten nie ma zastosowania do postępowań egzekucyjnych i spraw niezakończonych wydaniem ostatecznych postanowień;
11) naruszenie prawa materialnego, a to art. 1 pkt 29 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 28, poz. 143), wprowadzającego art. 29 b, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne uznanie, iż przepis ten ma zastosowanie do spraw zakończonych wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej orzekającej o obowiązku opróżnienia lokalu i przekwaterowania do lokalu zamiennego oraz do spraw egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego przepisu;
12) naruszenie prawa materialnego, a to art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie bez wskazania wyraźnej podstawy prawnej, że w ustalonym stanie faktycznym brak podstaw do stosowania egzekucji administracyjnej;
13) naruszenie prawa materialnego, a to art. 3 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie bez wskazania wyraźnej podstawy prawnej, że w ustalonym stanie faktycznym brak podstaw do stosowania egzekucji administracyjnej;
14) naruszenie prawa materialnego, a to art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w postępowanie egzekucyjnym w administracji niewystarczające jest wysłanie przez wierzyciela upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, a konieczne jest jeszcze wysłanie odrębnego "zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego";
15) naruszenie prawa materialnego, a to art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że organy egzekucyjne obu instancji były uprawnione do badania zasadności i wymagalności (a tym bardziej zgodności z Konstytucją RP) ostatecznej decyzji orzekającej o obowiązku opróżnienia lokalu i przekwaterowania do lokalu zamiennego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania.
Przedmiotem postępowania sądowego była kontrola postanowienia stanowiącego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.). Podstawy kasacji dotyczą różnych aspektów zagadnienia nieistnienia obowiązku i niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Na tych dwóch kwestiach należy zatem skoncentrować analizę stanowiska Sądu pierwszej instancji.
Najpierw zatem stwierdzić należy, że stanowisko wierzyciela nie naruszało przepisu art. 33 § 1 pkt 1 tej ustawy. Dłużnik nie wykazał nieistnienia obowiązku przekwaterowania. Obowiązek ten wynika z ostatecznej, istniejącej w obrocie prawnym w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, decyzji o przekwaterowaniu. Zachodziły przesłanki wystawienia tytułu wykonawczego. Przed wszczęciem egzekucji wierzyciel przesłał dłużnikowi pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku (art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Upomnienie to zostało doręczone dłużnikowi.
Nie ma żadnych podstaw do kwestionowania, na tym etapie postępowania, a więc w trakcie postępowania egzekucyjnego, zasadności tytułu wykonawczego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest, w myśl art. 190 ust.4 Konstytucji RP oraz art. 145a § 1 K.p.a., okolicznością stanowiącą podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie tryb wznowieniowy nie został uruchomiony, a decyzja o przekwaterowaniu nie została uchylona. Niezależnie od tego skonstatować można, że wyrok TK z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt K 32/05, nie dotyczył przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygania. Nadto, cały wywód Sądu pierwszej instancji oparty został na błędnym przyjęciu, że postępowanie administracyjne dotyczyło obowiązku opróżnienia lokalu zajmowanego bez tytułu prawnego. Wnioski oparte na tym założeniu, abstrahując od ich trafności w zakresie postępowania egzekucyjnego, nie odnoszą się do niniejszej sprawy. Skarżąca miała tytuł prawny do lokalu i z tego powodu była stroną postępowania o przekwaterowanie do lokalu zamiennego. Postawę orzeczenia obowiązku przekwaterowania stanowił przepis art. 22 ust.2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz.1203).
Obowiązek ten, orzeczony ostateczną decyzją o przekwaterowaniu, nie został uchylony w wyniku noweli ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP dokonanej ustawą z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 28, poz.143). Zmiana stanu prawnego nie skutkowała bezprzedmiotowością decyzji w rozumieniu art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. Bezprzedmiotowość może być spowodowana zmianą stanu prawnego. Dotyczy to jednak tylko takich przypadków, gdy znowelizowane przepisy przewidują taki skutek (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 4 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 660/98, niepublikowanego, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 44589). Na istnienie i skuteczność stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów odmiennie regulujących daną materię, nowe unormowania mają wpływ tylko wtedy, gdy obowiązują z mocą wsteczną. Zatem, jeśli nowa regulacja prawna nie zawiera odmiennych postanowień co do losu decyzji wydanych przed jej wejściem w życie, decyzje te będą wiążące nadal, mimo że przestała istnieć lub zmieniła się podstawa prawna, która uzasadniała ich wydanie (patrz: Tadeusz Woś "Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej jako bezprzedmiotowej", Państwo i Prawo 1992/7/53; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 maja 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2389/04, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 166902). Przepis art. 18 ust.1 noweli z dnia 22 stycznia 2010 r. stanowi zaś, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy ostatecznymi decyzjami administracyjnymi lub zawarciem stosownej umowy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art.1 w brzmieniu dotychczasowym. Tym bardziej więc, do spraw zakończonych przed dniem wejścia w życie noweli stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym. Powołana norma intertemporalna odnosi się także do postępowań egzekucyjnych, które nie zostały wyłączone z hipotezy tej normy. Warto zaś przypomnieć, że odpowiedni przepis międzyczasowy zawarty w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz.1203), stanowił o wyłączeniu postępowań egzekucyjnych. W związku z tym, w odniesieniu do sprawy o przekwaterowanie, zakończonej decyzją ostateczną przed dniem 1 lipca 2010 r., stosować należy przepis art. 45 ust.1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, "w brzmieniu dotychczasowym" w rozumieniu art. 18 ust.1 noweli z dnia 22 stycznia 2010 r., a więc obowiązującym do dnia 30 czerwca 2010 r. Przepis art. 45 ust.1 stanowił, że przymusowego przekwaterowania lub wykwaterowania z lokali mieszkalnych pozostających w zasobach Agencji dokonuje organ egzekucyjny na wniosek dyrektora oddziału regionalnego Agencji, w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Analiza ta wskazuje nie tylko na istnienie obowiązku. Nadto, wynika z niej, że wbrew zarzutowi dłużnika, istnieje podstawa skutkująca dopuszczalnością egzekucji administracyjnej, o której mowa w art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc nie zachodzi pierwsza hipoteza z art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Skonstatować jeszcze koniecznie trzeba, że egzekucja administracyjna obowiązków opróżnienia lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji Agencji nie została całkowicie wyłączona po wejściu w życie noweli z dnia 22 stycznia 2010 r., nawet w odniesieniu do stanów faktycznych zaistniałych po wejściu w życie noweli i nieobjętych hipotezą art. 18 ust.1 noweli. W dalszym ciągu, w myśl art. 45 ust.1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, opróżnienie lokalu mieszkalnego, miejsca w internacie albo kwaterze internatowej zamieszkiwanych przez żołnierza wspólnie z innymi osobami, dokonuje organ egzekucyjny, na wniosek dyrektora oddziału regionalnego, w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z zastrzeżeniem ust.3 (zastrzeżenia te nie mają w niniejszym wywodzie znaczenia – polegają na szczególnej ochronie niektórych osób, jak np. kobiety w ciąży). Natomiast zauważyć można, że znacznie rozszerzono, w art. 29b ust.1 i 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2010 r., tryb cywilnoprawny opróżniania lokali mieszkalnych przez osoby inne, niż żołnierz zawodowy, które zamieszkują kwatery albo inne lokale mieszkalne. Regulacja ta, jak wyżej wskazano, nie dotyczy niniejszej sprawy. Dodać jednak warto, że unormowanie art. 22 ust.2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. przewidywało przekwaterowanie do lokalu zamiennego, zaś przepis art. 29b ust.3 przewiduje jedynie możliwość wskazania przez dyrektora oddziału regionalnego innego lokalu mieszkalnego lub pomieszczenia tymczasowego, a co do zasady osobie przysługuje jedynie prawo do lokalu socjalnego (o ile zaś gmina nie wykona wyroku sądowego w zakresie dostarczenia lokalu socjalnego osobie uprawnionej, Agencji przysługuje roszczenie o odszkodowanie od gminy). Odwołująca się do konstytucyjnego standardu ochrony praw lokatorów kontrola sądowa, akcentowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zmierzałaby zatem w przypadku osoby, o której mowa w art. 22 ust.2 noweli z dnia 16 kwietnia 2004 r., w kierunku poprawy sytuacji prawnej i faktycznej.
W kontekście konstytucyjnym (kwestii tej nie obejmowały podstawy kasacji) odnieść się należy także do powołania się przez Sąd pierwszej instancji na przepisy art. 37a ust.1 i 2 ustawy, uchylone z dniem 1 lipca 2010 r. Przepis art. 37a ust.2 nie stanowił podstawy rozstrzygania w niniejszej sprawie. Procedura przekwaterowania oparta była o art. 22 ust.2 noweli i nie dotyczyła osób zajmujących lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, o których mowa w art. 37a ust.1 i 2 ustawy.
Wobec przedstawionego systemu norm materialnych i procesowych, za słuszne należy uznać zarzuty kasacji naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wskazania, jakie konkretnie przepisy, z uwzględnieniem obowiązywania w konkretnej sprawie z uwagi na przepisy intertemporalne, rzeczywiście stanowiące podstawę rozstrzygania, są sprzeczne z Konstytucją RP. Wyraźnie zaznaczyć należy, że wskazanie niezgodności z Konstytucją przepisu ustawy stanowiącego podstawę rozstrzygania musi mieścić się w ramach kompetencji sądu administracyjnego. Regułą jest, że w razie wątpliwości co do zgodności stosowanego przepisu ustawy z Konstytucją RP, sądowi administracyjnemu przysługuje prawo przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego (art. 193 Konstytucji RP). Wyjątki od reguły obejmują przypadki tzw. wtórnej niekonstytucyjności oraz sytuacje oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z Konstytucją RP (patrz: Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", LexisNexis 2010, s. 28; wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 509708; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt OPS 4/05, ONSA i wsa 2006/2/39; wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2000 r., sygn. akt V SA 2800/99, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 51243). Odmowa zastosowania przez sąd administracyjny przepisu ustawy powinna zatem polegać na wskazaniu tego przepisu, stwierdzeniu z jakim przepisem Konstytucji RP przepis ten jest sprzeczny oraz wykazaniu, czy zachodziła podstawa do przeprowadzenia przez sąd administracyjny kontroli konstytucyjnej. Bez takiego wywodu twierdzenie o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w niniejszej sprawie, przypominając o przedmiocie orzekania TK w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt K 32/05, było pozbawione podstaw. W związku z odwoływaniem się Sądu pierwszej instancji do poglądów, według których egzekucji administracyjnej podlegają tylko obowiązki o charakterze publicznoprawnym (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 1994 r., sygn. akt IV SA 791/93, OSP 1996/7-8/130), stwierdzić należy najpierw, że regulacja art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polega właśnie na odmiennościach w stosunku do modelu egzekucji administracyjnej (patrz: Roman Hauser, Zbigniew Leoński [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", red. R. Hauser, A. Skoczylas, C. H. Beck 2011, s. 31-32). Po drugie zaś, przekwaterowanie do lokalu zamiennego, na podstawie art. 22 ust.2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. , jest obowiązkiem o charakterze publicznoprawnym. Odnosi się do osób zajmujących lokale mieszkalne w zasobie WAM. Ich tytuł do lokalu nie ma charakteru cywilnoprawnego. Nie jest to sytuacja odpowiadająca najmowi lokalu lub zajmowaniu lokalu bez tytułu prawnego.
Trafny jest także, jak wynika z powyższych uwag, zarzut naruszenia art. 18 ust.1 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 28, poz.143) poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie. Błąd polega nie tylko na tym, że działanie dyspozycji tego przepisu Sąd ograniczył do "postępowań jurysdykcyjnych". Nadto Sąd argumentował, że art. 18 ust.1 nie dotyczy spraw rozstrzyganych w drodze postanowień, podejmowanych w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tymczasem przecież przepis art. 18 ust.1 odnosił się do norm materialnych i proceduralnych ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP i rzeczą organów stosujących prawo oraz sądów administracyjnych było odczytanie tego przepisu, jako wskazówki dla ustalenia systemu obowiązujących w sprawie norm ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Omawiany przepis międzyczasowy w ogóle nie dotyczył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż przepisów tych nie dotyczyła nowela (z wyjątkiem art. 2 noweli, nadającego nowe brzmienie przepisowi art. 19 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – przy czym regulacja ta nie dotyczy podstaw prawnych niniejszej sprawy).
Sąd pierwszej instancji naruszył także przepis art. 29b ust.2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, w obecnym brzmieniu, poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w niniejszej sprawie. Również zatem z tego przepisu nie można było wyciągać wniosku o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.
Z naruszeniem art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Sąd pierwszej instancji oceniał skuteczność doręczeń dokonywanych w trakcie postępowania administracyjnego. Okoliczności te mogły być wzruszane w ewentualnym postępowaniu o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.) lub w postępowaniu ze skargi na decyzję o przekwaterowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). W postępowaniu ze skargi na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela są to okoliczności niemieszczące się w granicach sprawy, a zatem kontrolowanie ich narusza zakaz, o którym mowa w art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. Roman Hauser, Zbigniew Leoński, op. cit. s. 193-194). Niezależnie od tego odnotować trzeba, iż Sąd pierwszej instancji nie wykazał na czym polegała wadliwość doręczeń dokonywanych w postępowaniu administracyjnym, skoro nie budzi wątpliwości fakt doręczenia skarżącej osobiście zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie przekwaterowania i dokonywania osobiście innych doręczeń, a doręczenia decyzji na zasadzie art. 44 K.p.a.
Podzielić należy również zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt lit. a i c oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez niewskazanie naruszeń przepisów materialnych i procesowych mających zastosowanie w sprawie. Obowiązku precyzyjnego określenia przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej orzekania i analizy zgodności zaskarżonego postanowienia z tak ustalonym systemem norm prawnych, tj. przedstawienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, nie zastępuje błędna teza o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skonstatować trzeba, iż Sąd pierwszej instancji nie powołał się na naruszenie, zaskarżonym postanowieniem, tego przepisu. Omawiając zagadnienie doręczania dłużniczce zawiadomień, przeciwstawił zawiadomieniu o wszczęciu postępowania (administracyjnego), zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Z kontekstu nie wynika jasno, czy rzeczywiście Sąd pierwszej instancji przyjął, iż istnieje wymóg doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Abstrahując od zasadności zarzutu można jedynie przypomnieć, że kwestie te regulują przepisy art. 26 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. Ocena prawna wyrażona dotychczas jest błędna. Wskazania co do dalszego postępowania sprowadzające się do odmowy stosowania trybu egzekucji administracyjnej są zaś konsekwencją tej błędnej oceny prawnej.
Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 138 P.p.s.a. Podanie błędnej daty wydania postanowienia organu pierwszej instancji jest uchybieniem nadającym się do sprostowania, a nie naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto o art. 203 pkt 2 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło