II SA/Łd 289/11

Dnia 15 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot - Szustowska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...]r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania S. G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]r., nr [...] o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Jak wynika z dokumentów, załączonych do akt administracyjnych, wnioskiem z dnia 26.listopada 2009r. S. G. zwrócił się do organu I instancji o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych od 2005 roku córce – A. G. zaliczek alimentacyjnych. Decyzją z dnia [...]roku organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku. Od decyzji tej S. G. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., które ze względu na uchybienia proceduralne (brak niezbędnych ustaleń w przedmiocie sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy) zaskarżoną decyzję uchyliło w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W toku ponownego rozpoznawania sprawy przez organ l instancji S. G. w dniu 4 października 2010 roku złożył kolejny wniosek o umorzenie zadłużenia w wysokości 3.287,62 zł z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego córki. Organ I instancji decyzją z dnia [...]roku odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji – powołując się na regulację art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – stwierdził, że wnioskodawca dokonywał wpłat do komornika z tytułu alimentów, jednak wpłaty te nie zawsze były równe bądź wyższe od zasadzonej wysokości alimentów. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy, co oznacza, że umorzenie należności również w części nie jest obligatoryjne nawet w przypadku spełniania przez niego przesłanek warunkujących udzielenie tej formy pomocy. Według organu I instancji, sytuacja ekonomiczna i zawodowa dłużnika alimentacyjnego jest trudna, Wnioskodawca pracuje lecz jego żona poszukuje pracy. W ocenie organu I instancji, zastosowanie więc wobec S. G. instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie wpłynie faktycznie na jego sytuację dochodową, gdyż komornik utrzyma zajęcia egzekucyjne wynagrodzenia, aby zaspokoić roszczenia z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz wierzycieli z tytułu zaległych alimentów. Nadto, umorzenie należności alimentacyjnej byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego obarczenia obowiązkiem spłaty osobistego długu strony przez wszystkich obywateli. W odwołaniu S. G. wskazał, że stwierdzenie organu I instancji, iż nie wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych jest krzywdzące. Nigdy nie uchylał się od płacenia alimentów na swoje dziecko, a w chwilach trudnych dla niego, kiedy nie miał pracy i nie było go stać na zaspokojenie swoich potrzeb wpłacał tyle ile mógł. W toku ponownie prowadzonego postępowania toczyło się równolegle postępowanie sądowe o podwyższenie alimentów, z powództwa byłej żony. Sąd rejonowy uznał, że jego sytuacja finansowa jest trudna i nie podwyższył alimentów. Wobec tego niezrozumiałym jest dla odwołującego się stwierdzenie organu I instancji, iż nie jest on w ciężkiej sytuacji. W dalszej kolejności odwołujący się wskazał, że jest żona jest poważnie chora. Rodzina odwołującego się zmuszona jest do korzystania z zasiłków z pomocy społecznej. W związku z tym, że żona odwołującego się jest w ciąży, sytuacja rodzinna uległa zmianie. W konkluzji odwołujący się zwrócił również uwagę na okoliczność, że od siedmiu lat, a więc od kiedy się rozstał z byłą żoną na utrzymanie dziecka łoży tylko on bowiem matka dziecka nie podjęła żadnej pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że co do zasady, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Obowiązek ten na dłużnika alimentacyjnego ustawodawca nałożył zarówno przepisami ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) obowiązującej do dnia 30.września 2008r., jak i przepisem art. 27 ustawy z dnia 7.września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.), obowiązującej od dnia 1.października 2008r. Zgodnie z regulacją art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Jednakże umorzenie tych należności może nastąpić po spełnieniu przez dłużnika alimentacyjnego warunków określonych tym przepisem. l tak organ może umorzyć należności w łącznej wysokości: 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów, 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów, 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że organ ten uznał, iż odwołujący się nie zawsze dokonywał wpłat do komornika na rzecz alimentów w wysokości równej bądź wyższej od zasądzonych alimentów. Tym niemniej, zdaniem organu odwoławczego, okoliczność ta ma drugorzędne znaczenie dla meritum sprawy, gdyż kwota należności powstałej z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych na rzecz córki odwołującego się została rozliczona po utracie mocy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Według posiadanych przez organ dokumentów, biorąc pod uwagę zapis art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – odwołujący się najwcześniej o umorzenie należności w wysokości 30% będzie się mógł ubiegać w styczniu 2012 roku pod warunkiem systematycznego wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów. Decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ właściwy dłużnika ma prawo a nie obowiązek uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego. W odwołaniu od decyzji S.G. powołał się na krytyczną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny. W ocenie organu, okoliczność ta nie może być brana pod uwagę w odniesieniu do umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej zaliczek alimentacyjnych. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dopuszcza bowiem rozważenie – przez organ wierzyciela – możliwości umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty – z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej – należności dłużnika alimentacyjnego wyłącznie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze do sądu administracyjnego S. G., wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W szczególności skarżący wskazał na naruszenie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji gdy zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do zaliczek alimentacyjnych stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Nadto, zdaniem skarżącego w sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organ w sposób niewłaściwy wskazał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia zapisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów, podniesionych w jej treści. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza normy prawa materialnego, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Zgodnie z treścią z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7.września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2)50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W świetle zarzutów skargi, należy odnieść się do prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego, zwłaszcza w kontekście zagadnień intertemporalnych. Skarżący podważył bowiem zastosowaną przez organ ustawę z 2007r., której treść była podstawą do odmowy umorzenia zaległości (zaliczek) alimentacyjnych. Zdaniem skarżącego, organ powinien był zastosować art. 41 obowiązującej ustawy z 2007 r., który nakazuje rozważyć wniosek skarżącego w oparciu o dotychczasowe przepisy, w szczególności art. 16 ustawy z 2005 r. Ustosunkowując się do powyższego stanowiska należy stwierdzić, że zaległości alimentacyjne wnioskodawcy pochodzą z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w trybie ustawy z dnia 22.kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wniosek o umorzenie został złożony w dniu 4.paździrnika 2010 r. a zatem już pod rządami nowej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1.października 2008 r. Nowa ustawa, kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uregulowała inaczej niż dotychczasowa ustawa o zaliczce. Nowa ustawa zawiera jednak przepisy przejściowe wyraźnie regulujące granice stosowania przepisów dotychczasowych. Obejmują one sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1). Już to wyodrębnienie poszczególnych kategorii spraw w kolejnych trzech artykułach wskazuje wyraźnie, że pod pojęciem spraw o zaliczki alimentacyjne, użytym w art. 41 ustawy o pomocy, nie mieszczą się wszystkie sprawy uregulowane w rozdziale trzecim ustawy o zaliczce, lecz wyłącznie stricte sprawy o zaliczki alimentacyjne, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Nie można zatem podzielić poglądu według którego, art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obejmuje również sprawy o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, których poprzednio dotyczył przepis art. 16 ustawy o zaliczce. Ponadto art. 41 ustawy o pomocy nie uzależnia stosowania przepisów dotychczasowych od chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz od chwili powstania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ prawo to nie mogło powstać po wejściu w życie ustawy o pomocy, nie przewidującej już tego rodzaju świadczenia, to art. 30 ust. 1 tej ustawy nie miałby nigdy zastosowania do należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Byłoby to sprzeczne z treścią owego art. 30 ust. 1, który właśnie wymienia należności, o których mowa m.in. w art. 28 ust. 1 pkt 2. Powyższe oznacza, że jednoznaczne uzasadnienie w nowej ustawie problematyki międzyczasowej nie stanowi podstaw do odwoływania się do reguł interpretacyjnych, pozwalających na wybór prawa w przypadku braku w nowym akcie prawa tego rodzaju przepisów przejściowych. Nieprawidłowe jest wszakże stanowisko organu odwoławczego, iż w niniejszej sprawie, w świetle brzmienia art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zastosowanie znaleźć może wyłącznie regulacja, zawarta w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego", nie oznacza możliwości umorzenia w tym trybie jedynie należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po pierwsze bowiem fundusz alimentacyjny i świadczenia z niego wypłacane istniały również pod rządami ustawy z dnia 18.lipca 174r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jednolity Dz.U. nr 45 z 1991r., poz. 200 ze zm.). Literalne zatem odczytywanie przepisu art. 30 ust.2, musiałoby prowadzić do wniosku, że możliwość umorzenia należności, dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obecnego i dawnego z pominięciem zaliczek alimentacyjnych. Tego rodzaju interpretacja w sposób nieuzasadniony dyskryminowałaby natomiast jedną kategorię dłużników alimentacyjnych. Po wtóre: stosowanie, jak w niniejszej sprawie, przepisów nowego prawa do należności powstałych pod rządami przepisów obowiązujących poprzednio, wymaga konsekwentnego uznania, iż regulacja wspomniana obejmuje określone stany faktyczne w swym całokształcie. Z powołanych wyżej przyczyn nie można zatem podzielić stanowiska, wyrażonego w, przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8.października 2009r., sygn.akt II SA/Lu 292/09, zasadzającego się na literalnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nieporadność legislacyjna rodzimego ustawodawcy, nie może bowiem uzasadniać stosowania prawa w sposób sprzeczny z jego celem. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie ulega wątpliwości, że hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 cytowanej ustawy objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. (podobnie: np. tenże Wojewódzki Sąd Alimentacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 25.listopada 2010r., w sprawie o sygn.akt II SA/Lu 559/10 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18.marca 2011r., sygn.akt I OSK 2064/10 i w postanowieniu z dnia 22.grudnia 2009r., sygn.akt I OW 173/09, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Z uwagi natomiast na charakter uchylonej decyzji (niepodlegającej wykonaniu i nienadającej się do wykonania) za bezprzedmiotowe uznano orzekanie w sprawie jej wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku w trybie art. 152 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy winien rozpoznać sprawę, oceniając również podstawy do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. ar