I SA/Kr 53/11

Sygn. akt I SA/Kr 53/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011 r., sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 22 listopada 2010 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala - Postanowieniem z dnia 27 września 2010r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego działając na zasadzie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) umorzył postępowanie egzekucyjne wobec K. B.. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunków bankowych w bankach: "P". w S, "B" S.A., "M" w W., "I" S.A. w K. oraz "m" S.A. w Ł. Zastosowany środek egzekucyjny okazał się nieskuteczny. W dniu 25 czerwca 2009r. organ dokonał także zajęcia innych wierzytelności, a to nadpłaty w podatku dochodowym. Kwota uzyskana z tego zajęcia była niewielka i nie wystarczyła nawet na pokrycie w całości kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucyjnym postępowaniu. W celu wyegzekwowania zaległości dokonano również zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z wynagrodzenia za pracę u pracodawców, a to: "H" Sp. z o.o. w K., "G" Sp. z o.o. w K., oraz "U" Sp. z o.o. w K.. Zastosowany środek egzekucyjny w przypadku firmy "H" Sp. z o.o. w K. był skuteczny, jednak z uwagi na to, że zobowiązany w tym zakładzie pracy otrzymywał najniższe wynagrodzenie, dłużnik zajętej wierzytelności nie dokonywał potrąceń na poczet zaległości. W przypadku pozostałych pracodawców zastosowany środek egzekucyjny był nieskuteczny. Dalej wskazano, że w toku dalszego prowadzonego postępowania egzekucyjnego tytuły wykonawcze wystawione na zobowiązanego systematycznie przydzielano do służby poborcom skarbowym. W dniu 18 maja 2009r. poborca skarbowy spisał ze zobowiązanym protokół o stanie majątkowym, który oświadczył, że jest zatrudniony w przedsiębiorstwie "H" w K., gdzie otrzymuje najniższe wynagrodzenie krajowe. Mieszkanie pod adresem wskazanym przez wierzyciela stanowi własność teściów zobowiązanego, przy czym brak jest w nim majątku ruchomego należącego do zobowiązanego. Kolejne próby dotarcia do zobowiązanego nie przynosiły spodziewanego rezultatu ponieważ mieszkanie pod wskazanym adresem pozostawało zamknięte pomimo tego, że czynności egzekucyjne podejmowane były o różnych porach dnia. W poszukiwaniu majątku zobowiązanego, a także w celu zweryfikowania informacji o dłużniku skierowano wszelkiego rodzaju wnioski o udostępnienie danych. W odpowiedzi na powyższe zapytania Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że zobowiązany jest oznaczony w ewidencji płatników składek i ubezpieczonych jako osoba zatrudniona przez "H" Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie. W wyniku zapytania skierowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości Departament Informacji i Rejestrów Sądowych w W. uzyskano informacje, że zobowiązany nie figuruje w Rejestrze Ksiąg Wieczystych. Z kolei z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców w W. uzyskano odpowiedź, że zobowiązany nie posiada majątku ruchomego (pojazdów), z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Organ egzekucyjny podkreślił, iż nie posiadał żadnej innej wiedzy o majątku zobowiązanego, z którego możliwe byłoby dalsze, skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W związku z tym z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania zaległości pomimo wyczerpania wszelkich możliwych środków związanych z prowadzoną egzekucją postanowiono umorzyć postępowanie egzekucyjne. W zażaleniu na to postanowienie ZUS zwrócił uwagę, iż istnieje możliwość egzekucji z pieniędzy, gdyż w protokole o stanie majątkowym z dnia 18 maja 2009r., zobowiązany oświadczył, że jego miesięczny dochód wynosi 1.600,00 zł netto. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego brak jest zatem przesłanek do stwierdzenia niemożliwości zaspokojenia należności przez zobowiązanego K.B., a umarzanie postępowania egzekucyjnego na tym etapie jest działaniem na szkodę wierzyciela. Ponadto wytknięto organowi egzekucyjnemu, iż ten powołując się na art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zaniechał w zupełności rozpatrywania kwestii umorzenia postępowania w kontekście poniesionych wydatków. W treści uzasadnienia nie podano nawet przybliżonej kwoty wydatków, która by uzasadniała zastosowanie cytowanego przepisu. Bezskuteczność egzekucji - brak majątku zobowiązanego czy nieściągalność, wskazana w postanowieniu nie jest natomiast pojęciem zdefiniowanym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego wierzyciel wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i kontynuowanie przez organ egzekucyjny, w zakresie przysługujących mu na mocy stosownych ustaw kompetencji, działań zmierzających do wyegzekwowania całości dochodzonego zobowiązania. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2010r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zakwestionowane postanowienie. W uzasadnieniu przypomniano, że z mocy art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tymczasem jak wykazano w zaskarżonym postanowieniu organ pierwszej instancji podejmował próby poszukiwania majątku zobowiązanego, z którego możliwa byłaby egzekucja administracyjna. Zastosowane środki egzekucyjne okazywały się nieskuteczne, tak że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło nawet do pokrycia całości kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym zasadnie postanowiono o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W postanowieniu tym nie było obowiązku podawania kwoty kosztów egzekucyjnych, gdyż kwota ta została podana w postanowieniu o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Odnosząc się do kwestii dochodu osiąganego przez zobowiązanego przypomniano, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę, przy czym z odpowiedzi pracodawcy z dnia 29 października 2009r. jednoznacznie wynikało, że wynagrodzenie zobowiązanego wahało się w granicach od 1.160,00 zł do 1.276,00 zł miesięcznie brutto. Odpowiedź dłużnika zajętej wierzytelności jest wiążącym dokumentem dla organu egzekucyjnego pozwalającym ocenić wysokość dochodów zobowiązanego. Jednakże, w związku z zażaleniem wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego ponownie zwrócił się do pracodawcy o pisemne wyjaśnienie różnicy miedzy kwotą wynagrodzenia podaną przez zobowiązanego, a kwotą podaną przez pracodawcę. Pismem z dnia 19 października 2010r. pracodawca przekazał wyjaśnienie wraz z karta zarobkową zobowiązanego z ostatnich miesięcy. W piśmie tym wyjaśniono ponownie, iż zobowiązany otrzymuje minimalne wynagrodzenie za pracę oraz diety z tytułu wyjazdów w delegację w kwocie zgodnej z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 listopada 2006r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz. U. Nr 227 poz. 1661). Zgodnie z art. 8 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kwoty otrzymywane na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów nie podlegają jednak egzekucji administracyjnej. Organ wyjaśnił również, że wskazana w zażaleniu egzekucja z pieniędzy nie jest tożsama z egzekucją z wynagrodzenia. Ponadto przypomniano, że zgodnie z dyspozycją art. 61 w/w ustawy umorzone postępowanie egzekucyjne może być ponownie wszczęte gdy zostanie ujawniony majątek zobowiązanego. Jeżeli zatem wierzyciel posiada informację o majątku zobowiązanego lub ją zdobędzie, winien poinformować o tym organ egzekucyjny celem podjęcia ponownie egzekucji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ZUS zarzucił Dyrektorowi Izby Skarbowej naruszenie: - art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyrażające się w bezzasadnym przyjęciu iż w postępowaniu egzekucyjnym nie nastąpi wyegzekwowanie kwoty przewyższającej wartość wydatków egzekucyjnych; - art. 7 Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności sytuacji finansowej i majątkowej zobowiązanego oraz możliwości prowadzenia działań egzekucyjnych. W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi wskazano, że ZUS nie kwestionował, iż egzekucja z pieniędzy nie jest tożsama z egzekucją z wynagrodzenia, natomiast nie zmienia to jego zdaniem faktu, iż zobowiązany w tej sprawie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia dokonując wpłat bezpośrednio poborcy skarbowemu, gdyż jak stanowi art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednym ze środków egzekucyjnych, który może być zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych jest egzekucja z pieniędzy. Jednocześnie artykuł 19 § 1 i 4 tej ustawy, określając uprawnienia organów egzekucyjnych wskazuje, że dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, gdy natomiast naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. W konsekwencji stwierdzono, że brak jest uzasadnionej podstawy do umorzenia na tym etapie postępowania egzekucyjnego wskutek nieściągalności, gdyż w świetle przytoczonych przepisów Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny nie posiada uprawnień do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w tej sprawie. Wypowiadając się w kwestii określenia kosztów egzekucyjnych przypomniano, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 27 września 2010r. wierzyciel otrzymał w dniu 4 października 2010r., na które w dniu 7 października 2010r. wniósł zażalenie, natomiast dopiero w dniu 11 października 2010r. wpłynęło doń postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w tej sprawie. Ponadto, wskutek zaskarżenia również tamtego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 22 listopada 2010r. uchylił w całości rozstrzygniecie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W konsekwencji do dnia wniesienia skargi wierzycielowi nie jest znana ostateczna kwota kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji, postanowień i innych aktów z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji bądź postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy). Nie każde więc naruszenie prawa stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia ale tylko takie, które jest na tyle istotne, że mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, albowiem wbrew podniesionym w skardze zarzutom, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa (wskazanych w skargach przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania). Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 listopada 2010r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 września 2010r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną wydania przedmiotowego postanowienia stanowił art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Stosownie do tych przepisów, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadku, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 59 § 1 i 2 regulujący przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przepisem prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2009r., sygn. akt II FSK 1906/07). Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygniecie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jedną z przyczyn umożliwiającą organowi egzekucyjnemu umorzenie postępowania jest ustalenie, że w postępowaniu dotyczącym wyegzekwowania należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 tej ustawy). Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organ egzekucyjny przeprowadził postępowania w sposób wyczerpujący i kompleksowy. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone (wobec K.B.) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przekazanych do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 5 marca 2007r. Organ egzekucyjny przez ponad 3 lata podejmował szereg działań i czynności zmierzających do wyegzekwowania zaległych należności ZUS objętych wystawionymi tytułami wykonawczymi. Stosował wobec zobowiązanego różne, przewidziane przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środki egzekucyjne takie jak; egzekucja z rachunków bankowych, egzekucja z innych wierzytelności, egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Egzekucja w tym zakresie okazała się w nieskuteczna z przyczyn szczegółowo wyłuszczonych w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień organów egzekucyjnych obu instancji. Poborca skarbowy podjął też próbę przeprowadzenia egzekucji z ruchomości o czym świadczą spisane w miejscu zamieszkania zobowiązanego w dniu 9 maja 2007r. oraz w dniu 18 maja 2009r. protokoły o stanie majątkowym, z których wynikało, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku podlegającego egzekucji administracyjnej. W świetle dowodów zgromadzonych w aktach i okoliczności przytoczonych w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów egzekucyjnych zarzut skargi, co do naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności sytuacji finansowej i majątkowej zobowiązanego oraz możliwości prowadzenia działań egzekucyjnych należy uznać za bezzasadny. Organ egzekucyjne dołożyły – w ocenie Sądu – należytej staranności w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej zobowiązanego. Znajduje to m.in. potwierdzenie w działaniach podjętych w celu wyjaśnienia sygnalizowanej w toku postępowania zażaleniowego kwestii wysokości osiąganego przez zobowiązanego miesięcznego dochodu (do protokołu o stanie majątkowym z dnia 18 maja 2008r. wskazał dochód netto w kwocie 1.600,00 zł). Postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić ponad wszelką wątpliwość bezpodstawność podnoszonych na etapie postępowania administracyjnego w tym zakresie zarzutów wierzyciela. Zobowiązany otrzymywał z tytułu zatrudnienia w firmie "H" Sp. z o.o. w K. najniższe wynagrodzenie za pracę niepodlegające egzekucji, jak również należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych (diety) w kwotach określonych w odrębnych przepisach, które także nie podlegają egzekucji administracyjnej. Według skarżącego wierzyciela argumentem przemawiającym za kontynuowaniem postępowania egzekucyjnego jest szerszy zakres uprawnień naczelnika urzędu skarbowego – w stosunku do dyrektora ZUS – jako organu egzekucyjnego upoważnionego do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie egzekucyjnej dla egzekucji należności pieniężnych w tym także do egzekucji z pieniędzy. Jednakże w ocenie Sądu z samego faktu, że skarbowy organ egzekucyjny dysponuje niewątpliwie większą gamą możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych nie można wywodzić, że egzekucja powinna być prowadzona pomimo, że zastosowane w stosunku do zobowiązanego wszelkie możliwie środki egzekucyjne nie przyniosły wymiernego efektu. Organ egzekucyjny drugiej instancji zasadnie wskazał, że poborca skarbowy dwukrotnie "odwiedzał" zobowiązanego w jego miejscu zamieszkania w celu pobrania zaległych należności. Z czynności tych zostały spisane protokoły o stanie majątkowym, z których wynikało, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku w tym także środków pieniężnych, które mogłyby być zajęte na poczet zaległych należności ZUS. Nie może być uznany za skuteczny zarzut naruszenia art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niepodanie w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego kwoty wydatków egzekucyjnych. Skoro jak wykazały organy egzekucyjne, prowadzona egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna, co oznacza, że de facto nie uzyskano żadnych środków pieniężnych, to oczywistym jest, że spełniona została przesłanka określona w tym przepisie pozwalająca organowi na umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne i nie zachodziła w konsekwencji konieczność podawania w tym postanowieniu kwoty poniesionych wydatków egzekucyjnych. Jak wskazał organ drugiej instancji wysokość kosztów egzekucyjnych została określona odrębnym postanowieniem. Na koniec należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu zakończenie tego postępowania, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wyegzekwowanie należności od dłużnika jest niemożliwe. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, ani też nie można mu nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne, które umorzono z przyczyn określonych w art. 59 § 2 cytowanej ustawy można ponownie wszcząć, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych, o czym stanowi art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.