I SA/Wa 310/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. , R. M., P. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. I. Stan faktyczny 1. Wnioskiem z dnia 23 grudnia 1988 r. L. M. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w G. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości P., powiat [...] woj. w. Analogiczny wniosek złożył w dniu 9 grudnia 2008 r. M. M. , R. M. , M. M. , M. A. , E. M, L. M., P. M. , a także w dniu 31 grudnia 2008 r. J. M. . 2. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr[...] , odmówił potwierdzenia na rzecz L. M. , J. M., M. M., R. M., M. M., P. M., M. A., J. M., A. M., S. M., M. M. oraz A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości P. powiat [...] woj. w. Organ uznał, że nie można uznać, że J. M. opuścił byłe terytorium byłej RP w związku z II Wojną Światową, co oznacza, że nie został spełniony konieczny warunek określony w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa o prawie do rekompensaty). Organ ustalił, że J. M. repatriował się na obecne terytorium RP w dniu [...] kwietnia 1958 r. wraz z żoną W. oraz synem L. na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Z zeznań świadków: S. M. z dnia [...] sierpnia 2010 r. oraz Z. L. z dnia [...] sierpnia 2010 r. wynika, że gospodarstwo J. M. zostało przejęte przez kołchoz. Główną zaś przyczyną repatriacji rodziny M. była "postępująca kolektywizacja i związane z tym represje władz sowieckich" oraz "bieda, (...) bo nie dość, że pozabierali ziemie do kołchozów, to gnali tam do pracy" (dowód: protokół przesłuchania w charakterze świadka S. M. z dnia [...] sierpnia 2010 r., k. 244 oraz protokół przesłuchania w charakterze świadka Z. L. z dnia [...] sierpnia 2010 r., k.245). 3. Od ww. decyzji Wojewody –P. M. , M. M. oraz R. M. (dalej powoływani jako skarżący) wnieśli odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. 4. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody[...] . W uzasadnieniu decyzji Minister w pierwszej kolejności przytoczył przesłanki konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensat wymagane przepisami ustawy o prawie do rekompensaty. Minister wskazał, że dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy należy wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za wspomniane w nim "zmuszanie". Trzeba zatem uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Stanowisko takie wyraził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1476/07. W przedmiotowej sprawie, wyjazd J. M. nie był następstwem zmuszenia rodziny M. do opuszczenia byłych terenów RP, o czym stanowi art. 1 ust. 2 powołanej ustawy. Trzeba bowiem wskazać, że z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż przyczyną późniejszego opuszczenia byłych terenów RP przez J. M. były trudności administracyjne ze strony ówczesnych władz radzieckich uniemożliwiające wyjazd na obecne terytorium RP, bieda oraz przejęcie na rzecz państwa gospodarstwa rolnego, którego był właścicielem. Taki przypadek, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, nie jest objęty zakresem art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto, w ocenie Ministra Skarbu Państwa nie można w przedmiotowej sprawie uznać spełnienia przez J. M. podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty tj. pozostawienia poza obecnym obszarem Państwa Polskiego mienia nieruchomego. Przed repatriacją rodziny M. w 1958 r. przedmiotowa nieruchomość w 1952 r. została znacjonalizowana przez władze radzieckie i przekazana na rzecz kołchozu. Podstawą tych ustaleń były zeznania świadków i stron oraz zaświadczenie Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Pracujących w W. powiatu O. z dnia [...] lutego 1958 r. W tej sytuacji nie można więc mówić o zaistnieniu podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy o rekompensatach. II. Zarzuty zawarte w skardze do sądu administracyjnego i stanowisko organu 1. Skarżący na powyższą decyzję wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucili naruszenie art. 1 i art. 2 powołanej ustawy o rekompensatach, ponieważ organ nie ustalił jednoznacznie, czy fakt późniejszego opuszczenia terytorium RP przez J. M. wynikał bezpośrednio, czy pośredni z wojny rozpoczętej w 1939 r. Zdaniem skarżących nie budzące wątpliwości okoliczności jak to, że opóźnienie wyjazdu było spowodowane utrudnieniami ze strony władz litewskich, wiekiem dzieci (od 2 do 12 lat) i odbywaniem obowiązkowej przymusowej służby wojskowej w okresie od 1955 r. do 1958 r., a J. M. z rodziną mieli status repatrianta. Przy tym nie sprzedał on nieruchomości we wsi P. lecz został zmuszony pod groźbą sankcji ze strony władz sowieckich wnieść swoją własność do kołchozu. Zdaniem skarżących repatriacja w przedmiotowej sprawie nastąpiła w związku z wojną. Ponadto skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. 2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., powoływana dalej jako "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. 2. Z analizy akt sprawy wynika, że J. M. powrócił do Polski dnia [...] kwietnia 1958 r. w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Radzieckiego mogły wywieźć należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. 3. W związku z tym, że umowa ta stwarzała formalnie repatriantom możliwość rozporządzenia mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie została ona objęta dyspozycją ani art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze późn. zm.), ani nie wymieniał jej przepis art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543, ze zm.), ani też nie wskazywał jej art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39), które to ustawy poprzednio regulowały problematykę tzw. mienia zabużańskiego. Z tego samego powodu umowa ta również nie została wymieniona w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o prawie do rekompensaty. Biorąc zatem pod uwagę, że umowa ta nie mieści się w katalogu umów i układów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie jedynie przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowiący o tym, że przepis art. 1 ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty. 4. Dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy należy wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za wspomniane w nim "zmuszanie". Trzeba zatem uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Z akt sprawy, w żaden sposób nie wynika aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że przyczyną repatriacji rodziny M. była "postępująca kolektywizacja i związane z tym represje władz sowieckich" oraz "bieda, (...) bo nie dość, że pozabierali ziemie do kołchozów, to gnali tam do pracy" (dowód: protokół przesłuchania w charakterze świadka S. M. z dnia [...] sierpnia 2010 r., k. 244 oraz protokół przesłuchania w charakterze świadka Z. L. z dnia [...] sierpnia 2010 r., k.245). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie fakt późniejszego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez J. M. w 1958 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Właśnie z tego powodu należało odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939r. Wobec powyższego, w ocenie Sądu włączenie mienia do kołchozu ma w przedmiotowej sprawie drugorzędne znaczenie, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka dopuszczalności przyznania rekompensaty. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 w zw. z 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi .