II SA/Bd 195/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E. B. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy Wandy Kłosowskiej na decyzję SKO w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr SKO-[...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...]listopada 2010 r. [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 195/11 Uzasadnienie Działający z upoważnienia Burmistrza [...] Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił E. M. B. świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na R. I. B. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...] października 2010 r. E. B. złożyła w Miejsko - Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zacytował treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że w dniu [...] października 2010 r. wyrejestrowała się ona z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] (gdzie była zarejestrowana jako poszukująca pracy i nie było dla niej ofert pracy) z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym mężem R. B. Organ uznał, że spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Pozostawanie w związku małżeńskim z niepełnosprawnym stoi na przeszkodzie w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego przez żonę opiekującą się mężem lub odwrotnie. Powołano się także na wyjaśnienie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w Warszawie z dnia 9 lipca 2010 r. Podniesiono, że mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis nadal obowiązuje, nie został uchylony i nie wymaga interpretacji, gdyż w sposób jednoznaczny określa, że osobom nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobami pozostającymi w związku małżeńskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania E. B., decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, że spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie SKO dokonano nieprawidłowej wykładni tego przepisu. Powołano się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w których wskazano, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), ale również z treści art. 23 i art. 27 K.r.o., w świetle których małżonkowie są obowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono także, że skarżąca nigdy nie pracowała, nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych i nie była ubezpieczona w KRUS oraz że zrezygnowała z poszukiwania pracy i wyrejestrowana się w PUP w M. w celu sprawowania opieki nad mężem. Wnioskodawczyni była zarejestrowana z PUP w [...] jako bezrobotna od [...] grudnia 2001 r. do [...] marca 2003 r., od [...] sierpnia 2003 r. do [...] września 2004 r., od [...] września 2006 r. do [...] października 2006 r., od [...] lutego 2007 r. do [...] stycznia 2008 i [...] 25 lipca 2008 r. do [...] października 2001 r. oraz w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] lipca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oceniło, że okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę nad małżonkiem, a nie własnym dzieckiem nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże strona nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. B. Powołano się na pogląd sądów administracyjnych, iż zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych; świadczenie materialne przysługuje bowiem wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucania zamiaru zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego zatrudnienia) co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. E. B. złożyła skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) polegającą na stwierdzeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że osoba bezrobotna zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w ww. ustawie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że katalog przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 przedmiotowej ustawy nie może być interpretowany rozszerzająco. Wystarczającą przesłanką przyznania świadczenia jest ustalenie, że osoba sprawująca opiekę nie podjęła w okresie, za jaki domaga się świadczenia zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej właśnie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad wskazanymi w ustawie osobami. Powołano się na orzecznictwo sądów administracyjnych w którym dominuje pogląd, że osoba zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie podejmująca jednak zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 wym., ustawy spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna nie oznacza, że taka osoba rzeczywiście podejmie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a tylko te okoliczności wyłączałyby możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Przeciwko stanowisku zajętemu przez SKO przemawia także treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu, bezrobotny oznacza osobę, która - przy spełnieniu innych warunków - nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Unormowanie to stanowi wsparcie dla twierdzenia, iż ocena spełnienia bądź nie, przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Brzmienie art. 17 ust. 5 tej ustawy nie stwarza podstaw do przyjęcia, że osoba pozostająca w ewidencji bezrobotnych nie może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Przyznanie takie osobie prawa do świadczenia rodzi skutki w sferze stosunków zatrudnienia i bezrobocia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie zauważyło, że decyzja organu pierwszej instancji, w części, w której odmawia się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej tylko z tego powodu, że jest żoną osoby niepełnosprawnej – męża, narusza prokonstytucyjną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 w związku z ust. 5 punkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Tą ocenę Sąd w pełni podziela. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 (OTK-A 6/08/109) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. n ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko członkiem rodziny, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tą obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526 ze zm.). Przydatne są także rozważania zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r. sygn. P 23/05 (OTK-A 10/06/151), w którym TK orzekł, że art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 29 listopada 1990 r. pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. Konstytucji. Wraz z wejściem w życie ustawy oświadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku stałego po 1 maja 2004 r. zostało przekształcone w uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa na sądach, jak i na organach administracji publicznej (K. Gonera, E. Łętowska: Wieloaspektowość następstw stwierdzenia niekonstytucyjności, Państwo i Prawo z 2008 r. nr 5 str. 23). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując mimo tego zaskarżoną odmowną decyzję w mocy, powołało się na inną przesłankę. Uznało bowiem, że skarżąca nie była zatrudniona i w związku z tym nie można uznać, że zrezygnowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tej przesłanki nie podniósł organ pierwszej instancji i w jego ocenie ta przesłanka nie zachodziła. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera kilka przesłanek, których spełnienie jest wymagane, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. wtedy, jeżeli wskazane osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi wskazaniami. Pierwszą część art. 17 ust. 1 należy odczytać jako tytuł świadczenia: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dalej ustawa wymienia podmioty, którym to świadczenie przysługuje oraz w dalszej kolejności określa warunki jakie muszą zaistnieć, aby można było przyznać to świadczenie. Warunkami tymi są: - nie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pierwszym warunku mieści sytuacja, będąca przedmiotem rozpoznania. Skarżąca była gotowa do świadczenia pracy o czym świadczy jest rejestracja w Urzędzie Pracy. Rezygnację z gotowości świadczenia pracy należy rozumieć jako rezygnacje z podjęcia zatrudnienia. Będąc zarejestrowaną w Urzędzie Pracy skarżąca w każdej chwili mogła pracę podjąć. W przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określenia "nie podjęcia zatrudnienia" i "rezygnacja z zatrudnienia" są równoznaczne. Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za kwestionowany przez nią okres, narusza zatem przepis art. 17 ust. 1 ustawy. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wobec naruszenia przepisów prawa materialnego także przez organ pierwszej instancji (co trafnie zauważyło SKO), Sąd uchylił również decyzję tego organu, uznając, że jest to konieczne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).