II GZ 404/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 274/11 w zakresie odmowy przyznania pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 274/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. M. od postanowienia referendarza sądowego WSA w W. z dnia 22 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 274/11, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanowił odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Ł. M. wniósł do WSA w W. skargę na podaną wyżej uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Wraz ze skargą złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowym. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze treść przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wezwał skarżącego do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący zastosował się do wezwania jedynie w części i przedstawił m.in. wyciąg z rachunku bankowego żony, natomiast nie poinformował Sądu, czy posiada własny rachunek bankowy, jakich operacji na nim dokonywał i jaka była wysokość salda na tym rachunku za okres ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. Łukasz Merchel wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Po rozpoznaniu sprzeciwu, postanowieniem z dnia 28 czerwca 2011 r. WSA w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ustalił, że z akt sprawy wynika, iż skarżący został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 10 akt sądowych), przez przedstawienie następujących dokumentów: zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego i jego małżonkę w 2010 r., ewentualnie informacji PIT-11, PIT-40A/11A, wyjaśnienie sytuacji finansowej – w przypadku podjęcia zatrudnienia - miesięcznego wynagrodzenia skarżącego (średnia z ostatnich trzech miesięcy), a w przypadku pozostawania bez pracy – przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu statusu bezrobotnego (wskazującego ewentualny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych), przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (na przykład: czynsz, opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon). W odpowiedzi skarżący uzupełnił wniosek przesyłając następujące dokumenty: pokwitowanie uiszczania czynszu na rzecz spółdzielni (obejmującego opłatę za wodę, gaz i ogrzewanie), informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy żony, zaświadczenie wystawione przez Powiatowy Urząd Pracy w G. dotyczące żony skarżącego, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 PIT-37, historię rachunku bankowego żony z ostatnich trzech miesięcy. Skarżący nie przedstawił wyciągów i wykazów rachunków bankowych, których jest posiadaczem. Biorąc pod uwagę informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i dokumenty przedstawione przez skarżącego Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania prawa pomocy. Problem w sprawie nie sprowadza się do wysokości kwot przelewanych z rachunku skarżącego na rachunek żony, gdyż poza sporem pozostaje, że nie były one wysokie. Polega natomiast na niezłożeniu przez skarżącego pełnego oświadczenia o osiąganych dochodach, do czego obliguje treść art. 255 p.p.s.a. Za okolicznością, że skarżący nie ujawnił wszystkich dochodów, przemawia fakt, iż za najem mieszkania w G. ponosi opłatę w wysokości 750 zł plus koszty eksploatacji lokalu (§ 4 umowy najmu lokalu mieszkalnego, k. 15 akt sądowych) od dnia [...] kwietnia 2010 r., a za wynajem domu w D. K. otrzymuje czynsz w wysokości 900 zł od dnia [...] kwietnia 2010 r. (§ 3 umowy najmu domu jednorodzinnego na czas określony, k. 13 akt sądowych). Ponadto, w tym samym okresie skarżący musiał uiścić opłatę z tytułu uczestnictwa w egzaminie adwokackim wynoszącą 75 % minimalnego wynagrodzenia za pracę, w myśl § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie wysokości opłat za udział w egzaminie adwokackim (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2069 ze zm.). Jednocześnie Sąd zauważył, że skarżący za 2009 r. wykazał dochód w wysokości 515,41 zł (k. 18 akt sądowych), podczas gdy w tym okresie zobowiązany był uiścić w zw. z § 1 rozporządzenia z dnia 6 grudnia 2005 r. opłatę roczną za aplikację adwokacką równą trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Mając na uwadze rodzaj żądanych dokumentów i dokumenty przedstawione, jak również wyjaśnienia skarżącego, Sąd uznał za usprawiedliwione zaniechanie kolejnego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego w trybie art. 255 p.p.s.a. Mimo ciążącego na skarżącym obowiązku dotychczas nie wykazał on, że spełnia wymagania przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażaleniem z 18 lipca 2011 r. (data wpływu do Sądu – 22 lipca 2011 r.) Ł. M. w całości zaskarżył powyższe postanowienie. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając zarzuty podniósł że : 1) załączonymi do wniosku dokumentami należycie uprawdopodobnił niemożliwość poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, 2) nie został pouczony przez Sąd w wezwaniu z dnia 1 marca 2011 r. o skutkach braku uzupełnienia wniosku o jeden z dokumentów wymienionych w tym wezwaniu, 3) żądanie złożenia dodatkowych dokumentów jest bezzasadne, 4) bezzasadne jest również żądanie przedstawienia wyciągu z osobistego rachunku bankowego. Uzasadniając te zarzuty skarżący stwierdził, że dokumenty, które przedłożył (w tym dokumenty urzędowe) dostatecznie uprawdopodabniają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie wniesione przez Ł. M. nie mogło zostać uwzględnione, ponieważ nie wykazał on należycie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu ustawy procesowej wynika, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, bowiem to strona ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona postępowania sądowoadministracyjnego ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając zażalenie skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje, że zarówno jego osobista sytuacja majątkowa, jak też sytuacja majątkowa jego rodziny wydaje się być trudna. O sytuacji tej świadczy już sama liczba różnego rodzaju dokumentów przedłożonych Sądowi, jako dowodów mających w założeniu przedkładającego wykazać, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowodadministracyjnego bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Należy wskazać, że skarżący powołując się w toku postępowania na treść licznych dokumentów zarówno urzędowych, jak i pozostałych dowiódł że dochody jego żony i małoletniej córki nie są wysokie (żona jest bezrobotna a córka otrzymuje świadczenie rodzinne). Skarżący mimo wezwań Sądu nie ujawnił natomiast w sposób przekonywujący źródeł swoich osobistych dochodów. Zwracał się o to już referendarz Sądu pierwszej instancji. Skarżący na to wezwanie nie odpowiedział. W aktach sprawy nie ma informacji na temat posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, ani też oświadczenia, że nie posiada takich rachunków. Jedyną informacją wskazującą na posiadanie przez skarżącego rachunku bankowego jest komputerowy wydruk "potwierdzenie przelewu" (k. 84 akt sądowych), z którego treści wynika, że skarżący bez wątpienia ma rachunek bankowy prowadzony przez Bank P. S.A. Tę, z punktu widzenia przyznania prawa pomocy istotną informację wnioskodawca całkowicie pominął we wszystkich pismach dotyczących jego sytuacji majątkowej. Co więcej, wnioskodawca wskazując na treść tego wydruku powołuje argument, że udzielono mu pożyczki w kwocie 5000 zł, więc przez sam fakt jej udzielenia znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Twierdzenie to nie może być zweryfikowane, ponieważ nie ujawnił on stanu swojego rachunku bankowego, o co zwracał się Sąd pierwszej instancji. Właśnie to zaniechanie skarżącego wpłynęło na odmowę przyznania wnioskowanego prawa pomocy, ponieważ sąd administracyjny w oparciu o przedłożone dokumenty nieodnoszące się bezpośrednio do indywidualnej sytuacji skarżącego nie mógł zweryfikować prawdziwości oświadczenia o całkowitym braku posiadania środków na uiszczenie wpisu od wniesionej skargi. Może budzić uzasadnione wątpliwości niemożność opłacenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł w sytuacji, gdy, jak wskazuje sam skarżący, na rachunku bankowym zgromadził kwotę 5000 zł. O ile nie ma znaczenia dla sprawy pochodzenie tych środków, to ma znaczenie ich przeznaczenie, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie może z nich pokryć wpisu sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w przypadku ubiegania się wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym istotne jest wykazanie dlaczego nie może on ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Owo "wykazanie" polega na należytym uzasadnieniu i uprawdopodobnieniu okoliczności podanych we wniosku. W okolicznościach sprawy skarżący, przedstawiając liczne dokumenty, należycie uzasadnił, że źródła dochodów jego żony i córki są na tyle nikłe, iż uiszczenie z nich wpisu sądowego może stanowić poważny uszczerbek w rodzinnym budżecie. Niemniej jednak z nieznanych przyczyn zaniechał przedstawienia własnych źródeł dochodów, w szczególności poprzez ujawnienie posiadania rachunku bankowego i obrotów na tym rachunku za okres wskazany przez Sąd pierwszej instancji. Dane te Sąd prawidłowo uznał za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ ich brak uniemożliwił całościową ocenę rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącego i jego rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko (zob. na przykład postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r. o sygn. akt II FZ 91/09), że nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, Ł. M. nienależycie uzasadnił wniosek i nie zastosował się w całości do wezwania Sądu. Nie ma znaczenia dla sprawy brak pouczenia skarżącego we wspomnianym wezwaniu o skutkach niezłożenia wymaganych dokumentów. Skutkiem tym jest odmowa przyznania prawa pomocy, co wydaje się oczywistą konsekwencją takiego wybiórczego zastosowania się do wezwania. Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę swoistą niechęć wnioskodawcy do ujawnienia osobistych źródeł dochodów należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi nie spowoduje nadmiernego uszczerbku w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Wspomniane wyżej "potwierdzenie przelewu" jednoznacznie wskazuje, że skarżący jest posiadaczem rachunku bankowego, na którym mogły znajdować się środki umożliwiające opłacenie wpisu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a.