II GZ 399/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 121/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenie wysokości opłaty eksploatacyjnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 14 lipca 2011 r., sygn. akt. III SA/Gd 121/11, odmówił K. P. (dalej skarżący) przyznania prawa pomocy. Sąd orzekł w następującym stanie sprawy: Pismem 7 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o całkowite zwolnienie K. P. od kosztów postępowania z powodu niemożności ich poniesienia. Ze złożonego w załączeniu pisma oświadczenia na urzędowym druku PPF wynikało, że skarżący nie posiada majątku ani dochodów oraz źródła utrzymania. Wnioskodawca podał, że otrzymuje pomoc ze strony rodziny tj, żywność, ubrania oraz nocleg. Przewodniczący Wydziału III WSA w G. zarządzeniem z 13.04.2011 r. przesłał pełnomocnikowi skarżącego urzędowy formularz PPF, celem wypełnienia i nadesłania Sądowi w terminie 7 dni. Wniosek o przyznanie prawa pomocy PPF wpłynął do Sądu 30.04.2011 r. Skarżący podał dane tak jak w przesłanym wcześniej druku PPF dodając w uzasadnieniu, iż nie posiada żadnych zarobków, oszczędności ani majątku a ponadto ma 64 lata. Zarządzeniem z 6 maja 2011 r. K. P. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni po rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wezwano go do udzielenia informacji o obrazujących wysokościach przychodu za 2010 r oraz w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2011r. Ponadto przedłożenia: wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, oświadczenia, iż nadal jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, oświadczenia czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej oraz oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych. Postanowieniem z 6 czerwca 2011 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący nie uczynił zadość powyższemu wezwaniu. Ponadto wyjaśniono, że wezwanie do przedłożenia dokumentów zostało nadane do pełnomocnika skarżącego, który pomimo powtórnego awizowania nie odebrał korespondencji w terminie. Sprzeciw od niniejszego postanowienia wniósł pełnomocnik skarżącego, zaskarżając je w całości, zarzucił obrazę przepisów konstytucji oraz Europejskiej Konwencji Ochrony Praw Człowieka. W uzasadnieniu wskazał, iż odmówiono skarżącemu prawa do sądu. Ponadto wyjaśnił, iż nie poinformował o fakcie wyjazdu zagranicznego, gdyż wiedział, że K. P. dołożył należytej staranności w zakresie ubiegania się o prawo pomocy do sądu. Wyjaśnił, iż oczekiwał wraz ze skarżącym na wyznaczenie rozprawy administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 14 lipca 2011 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, iż w interesie skarżącego było wykazanie faktycznej sytuacji materialnej, czego skarżący nie uczynił. W ocenie WSA samo oświadczenie złożone w treści druku PPF nie wystarcza do uwzględnienia wniosku. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył pełnomocnik K. P. Wniósł o uchylenie lub zmianę w całości przedmiotowego postanowienia i orzeczenie co do meritum lub przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik skarżącego ponadto podnosi, iż Sąd uniemożliwił stronie merytoryczne rozpoznanie skargi na decyzję organów administracji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że K. P., nie uzasadnił prawidłowo swojej ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej. Pełnomocnik skarżącego mógł pomimo nieodebrania wezwania o uzupełnienie wniosku złożyć stosowną dokumentację dołączając ją, chociażby do sprzeciwu od postanowienia referendarza sadowego. NSA podziela pogląd Sądu I instancji, iż w interesie pełnomocnika strony było zapewnienie prawidłowego funkcjonowania swojej kancelarii w okresie pobytu poza granicami kraju. Nadto pełnomocnik nie może podnosić, iż skarżący dołożył należytej staranności w zakresie ubiegania się o prawo pomocy i w związku z czy oczekiwał wraz z nim na wyznaczenie terminu rozprawy administracyjnej. NSA podniósł, iż to nie pełnomocnik ocenia wniosek o udzielenie prawa pomocy i idąc za poglądem Sądu I instancji, NSA uważa, iż tylko Sąd jest uprawniony do kontrolowania wiarogodność twierdzeń zawartych we wniosku o udzielenie prawa pomocy i jego oceny. W związku z powyższym pełnomocnik powinien brać pod uwagę ewentualność, że skarżący może zostać wezwany do uzupełnienia wniosku. W treści zażalenia pełnomocnik skarżącego wywodzi, iż w toku postępowania WSA w G. zastosował szereg "trików prawnych", które miały celowo uniemożliwić stronie merytoryczne rozpoznanie skargi. Wskazuje iż postawa tego Sądu jest amoralna a sąd zwrócił się o uzupełnienie wniosku o udzielenie prawa pomocy we wskazanym terminie, gdyż wiedział, że wówczas pełnomocnik będzie przebywał na wyjeździe zagranicznym. NSA reasumując powyższe stwierdził, iż twierdzenia pełnomocnika nie odnoszą się do merytorycznej części sprawy a ponadto są bezpodstawne. WSA w G. badając sprawę postąpił w zgodzie z art. 45 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997r. Nr 78, poz. 483 ze zm.), która deklaruje prawo każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ranga tego przepisu świadczy o tym, że bezstronny sąd jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Zgodnie bowiem z doktryną demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) jedynie sąd może być organem ostatecznie decydującym o wolnościach, prawach i obowiązkach jednostki. Zdaniem NSA Sąd I instancji działał bezstronnie i prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, że sytuacja materialna K. P. uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny stanu majątkowego, stanu rodzinnego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dlatego WSA w G. słusznie wezwał pełnomocnika skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dodatkowych, szczegółowo oznaczonych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną K. P. Pełnomocnik skarżącego nie wykonał zobowiązań Sądu I instancji sformułowanych w wystosowanym wezwaniu. W niniejszej sprawie, brak wykonania wezwania z 6 maja 2011 r. uniemożliwił przeprowadzenie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i rodzinnej oraz możliwości płatniczych K. P., co w świetle przedstawionych zasad korzystania z instytucji prawa pomocy uzasadniało oddalenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.