I FZ 212/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 257/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące 2004 r. i 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 257/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 10 grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące lat 2004-2005. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, podając, że jest w stanie uiścić jedynie 5000 zł z 17600 zł wymaganego wpisu. Wskazała na złą kondycję finansową firmy, która wprawdzie w 2010 r. wypracowała zysk, to jednak był on finansowany kredytem obrotowym, który podlega spłacie. Podniosła także, że wraz z dziećmi zamieszkuje w domu męża, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Na jej utrzymaniu pozostaje córka i dwaj dorośli synowie, którzy wprawdzie prowadzą własną działalność gospodarczą, jednak nie osiągnęli dochodów umożliwiających samodzielne utrzymanie. Ponadto nie posiadają środków trwałych o wartości przekraczającej kwotę 5000 zł. Skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie podatkowe własne i męża za lata 2009-2010, kartę informacyjną leczenia szpitalnego męża z 2009 r., zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej synów oraz wydruk z centralnej bazy danych ksiąg wieczystych mający potwierdzać zajęcie nieruchomości skarżącej przez Urząd Skarbowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, z której uzyskuje znaczne dochody, co pozwalało na zabezpieczenie środków niezbędnych do uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca posiada płynność finansową. Korzysta również z ustalonego w wysokości 200000 zł limitu kredytu. Ponadto wpływ środków finansowych na rachunek bieżący skarżącej kształtujący się na poziomie od kilkunastu do kilkudziesięciu tys. zł w żaden sposób nie potwierdza zdaniem WSA, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, iż ustanowiona między małżonkami rozdzielność majątkowa nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie, ponownie zakreśliła swoją sytuację i nie zgodziła się z tym, że WSA uwzględnił przychody jej i jej męża, a nie ich dochody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, iż skarżąca nie spełniła warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez takiego uszczerbku. Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione przez Sąd pierwszej instancji. Zwłaszcza należy podkreślić, że kluczowym argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się na wskazane w zeznaniach podatkowych niskie dochody (w stosunku do wysokich przychodów). Bilans przychodów i kosztów tworzony jest bowiem na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie dochody skarżącej i jej męża, należałoby stwierdzić, że ich działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzą skrajnie nierentowną działalność. Niewątpliwie rację ma również Sąd pierwszej instancji, że trudno odnieść twierdzenia skarżącej o jej sytuacji finansowej powoływane w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich do faktu przyznanego jej kredytu znacznej wysokości. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżąca winna była uprzednio wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Do tego konieczne jest zaś wykazanie m.in. że rentowność prowadzonej działalności gospodarczej zabezpiecza zobowiązania kredytowe w określonej wysokości. Nie sposób też pominąć faktu, że na rachunku bankowym skarżącej, z którego wyciąg znajduje się w aktach sprawy, dokonywane są transakcje (uznania i obciążenia) na znaczne kwoty. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Sama konieczność wspólnego utrzymania przez małżonków kilkuosobowej rodziny nie świadczy zaś o ubóstwie uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.