II SA/Ol 279/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi K.P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania stypendium socjalnego; 2. orzeka, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w uchylonej części. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 11 stycznia 2011r. K. P. wystąpił o przyznanie mu stypendium socjalnego na rok akademicki 2010/2011. Decyzją zaś z dnia 25 stycznia 2011r. Uczelniana Komisja Stypendialna "A" odmówiła stronie przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci stypendium socjalnego, uzasadniając to nie złożeniem przez nią wymaganych dokumentów. Organ wskazał, że podstawą prawną jego rozstrzygnięcia jest ustawa z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Regulamin przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów "A". Odwołanie od ww. decyzji wniósł K. P., wnosząc o jej uchylenie oraz przyznanie mu stypendium socjalnego. Odwołujący wskazał, że załączył wszystkie wymagane i brakujące dokumenty niezbędne do rozpoznania jego wniosku. Następnie Odwoławcza Komisja Stypendialna "A" decyzją z dnia 25 lutego 2011r. przyznała K. P. zapomogę z powodu choroby syna w wysokości 700 zł oraz podtrzymała decyzję organu I instancji o odmowie przyznania stypendium socjalnego z powodu przekroczenia limitu dochodu w rodzinie studenta, uprawniającego do uzyskania takiego świadczenia. Organ wskazał, że podstawą prawną jego rozstrzygnięcia jest ustawa z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Regulamin przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów "A". Skargę na powyższą decyzję wywiódł K. P., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2010r. i 2011r. Skarżący podniósł, że z powodu nie przyznania mu stypendium nie mógł dokonać opłaty za studia, przez co został skreślony w dniu 24 lutego 2011r. z listy studentów "A". Ponadto strona skarżąca wskazała, że organ nie wziął pod uwagę w swoim rozstrzygnięciu takiej przesłanki losowej, która go dotknęła, jaką jest bezrobocie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W jego ocenie skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżoną decyzję wydano po przeprowadzeniu postępowania w sprawie przyznania stypendium socjalnego w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa materialnego i po ustaleniu, że dochód na członka rodziny studenta został wyliczony zgodnie z § 8 i 9 Regulaminu oraz z § 2 ust. 1 Zarządzenia Rektora "A" z dnia 12 listopada 2010r., Nr "[...]", przekraczając kwotę dochodu 602 zł na członka rodziny, uprawniającej do uzyskania stypendium socjalnego. Ponadto według organu skarżący myli w skardze przesłanki warunkujące przyznanie zapomogi z przesłankami uprawniającymi do uzyskania stypendium socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim zasadnym jest wskazać, że zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005r., Nr 164, poz. 1365) m.in. do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Kpa (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. Tym samym na gruncie przedmiotowej sprawy organy rozstrzygając w przedmiocie przyznania studentowi stypendium socjalnego czy też zapomogi zobligowane były do stosowania regulacji prawnych zawartych w Kpa. Organ II instancji zobowiązany był zatem do podjęcia rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 138 Kpa. Organ odwoławczy może zgodnie z przywołanym przepisem utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji albo uchylić tę decyzję i bądź merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, bądź wydać jedno z dwóch rozstrzygnięć procesowych – umorzyć postępowanie pierwszej instancji lub przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Z treści decyzji organu II instancji nie wynika aby podjął on jedno ze wskazanych wyżej rozstrzygnięć. Redakcja decyzji sugeruje, że organ rozpatrywał sprawę, tak jakby odbywało się to na etapie I instancji. Przede wszystkim jednak dostrzec trzeba, że decyzja organu powinna zawierać wszystkie niezbędne elementy przewidziane w art. 107 Kpa, ze szczególnym uwzględnieniem uzasadnienia. Uzasadnienie zaś składa się z dwóch części: uzasadnienia faktycznego i uzasadnienia prawnego. W uzasadnieniu należy najpierw podać fakty, które organ administracji uznał za udowodnione, a dopiero później dokonać oceny stanu faktycznego w świetle konkretnych przepisów prawa. Tak więc obowiązkiem organu jest dokładne uzasadnienie przyjęcia konkretnego przepisu jako podstawy rozstrzygnięcia. Organ nie może się przy tym ograniczyć do powołania artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinien w uzasadnieniu zawrzeć umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazać, jaki związek zachodzi między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Piotr Przybysz, Wydanie 7, LexisNexis, str. 288). Uzasadnienia zarówno zaskarżonej decyzji, a także decyzji zapadłej w I instancji, nie czynią zadość przywołanym wymogom prawnym. Organ odwoławczy jedynie bardzo lakonicznie stwierdził, że nie przyznaje stronie stypendium socjalnego z powodu przekroczenia dochodu w rodzinie studenta, wskazując przy tym ogólnie podstawę prawną w postaci ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów "A". Organ nie przywołał jednak konkretnych przepisów prawnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie i nie wyjaśnił w jaki sposób dokonał ich subsumcji w stosunku do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, przy czym zaznaczyć należy, że próba wyjaśnień w tym zakresie zawarta w odpowiedzi na skargę nie może zastąpić prawidłowego uzasadnienia decyzji. W niej zaś organ nie wykazał w jaki sposób ustalił wysokość dochodu skarżącego na osobę w jego rodzinie, ani tego co wchodzi w skład tego dochodu, a co ewentualnie podlega odliczeniu od niego. Tymczasem zgodnie z art. 179 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym to wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta stanowi kryterium przyznania stypendium socjalnego. Kryterium to jest ustalane z uwzględnieniem zasad przewidzianych w art. 179 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Natomiast do obliczenia wysokości dochodu studenta uprawniającego go do ubiegania się o stypendium socjalne stosuje się przepisy art. 179 ust. 4 – 7 wspomnianej ustawy. W związku z tym w § 8 ust. 2 Regulaminu przyznawania i ustalania wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów "A" uregulowano, że miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie studenta ustala się na podstawie m.in. oświadczenia studenta zawartego we wniosku stypendialnym o liczbie członków rodziny, zaświadczeń o dochodzie studenta i każdego członka rodziny podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, wydanych przez właściwy urząd skarbowy, a także innych dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do stypendium - w tym prawomocnego wyroku sądu rodzinnego orzekającego alimenty lub ugody sądowej w sprawie wysokości alimentów. Organ zobowiązany jest zatem, stosując przywołane regulacje prawne, przedstawić w swojej decyzji, w jaki sposób dokonał obliczenia średniego miesięcznego dochodu na jedną osobę w rodzinie skarżącego. Bez precyzyjnego wykazania tych obliczeń, niemożliwe jest bowiem dokonanie rzetelnej oceny decyzji organu przez sąd administracyjny. Organ musi mieć bowiem na względzie, że uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów jego rozstrzygnięcia. Tak skonstruowane uzasadnienie pomaga również w realizacji zasady przekonywania strony o prawidłowości rozstrzygnięcia, wynikającej z art. 11 kpa. Organ odwoławczy nie może również zapominać, że w postępowaniu odwoławczym dokonuje także weryfikacji decyzji zapadłej w I instancji. Na gruncie przedmiotowej sprawy Odwoławcza Komisja Stypendialna nie odniosła się do rozstrzygnięcia organu I instancji, który odmówił skarżącemu przyznania stypendium socjalnego z powodu nie przedłożenia wymaganych dokumentów. Organ odwoławczy dokonując kontroli tej decyzji nie dostrzegł § 6 ust. 4 Regulaminu przyznawania i ustalania wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów "A", który stanowi, że jeśli wniosek o przyznanie stypendium jest niekompletny lub niepoprawnie wypełniony pracownik Działu do Spraw Studiów i Studentów informuje studenta o konieczności uzupełnienia wniosku o brakujące dokumenty w terminie 7 dni od otrzymania informacji. Dopiero nie uzupełnienie wniosku w wyznaczonym terminie skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Tymczasem na gruncie przedmiotowej sprawy Uczelniana Komisja Stypendialna od razu bez zachowania wspomnianej procedury odmówiła skarżącemu przyznania stypendium socjalnego, z powodu nie przedłożenia wymaganych dokumentów. Odnośnie zaś przyznanej zapomogi skarżącemu, Sąd mając na uwadze treść art. 134 § 2 ppsa i wynikającej z niego zasady reformationis in peius (sąd nie może wydać wyroku na niekorzyść skarżącego) uchylił jedynie zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania stypendium socjalnego. Uchylenie bowiem decyzji w całości spowodowałoby także konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego tej jej części, którą przyznano skarżącemu zapomogę w kwocie 700 zł, co niewątpliwie pogorszyłoby sytuację skarżącego. Organ rozpatrując sprawę ponownie, zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku. Stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało w pkt 1 uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania stypendium socjalnego - stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt 2, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.