I OZ 526/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 557/11 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 557/11 w sprawie ze skargi A.Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 557/11 oddalił skargę A.Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 17 grudnia 2011 r. pełnomocnik A.Ż., adwokat T.F. ustanowiony z urzędu złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w której zawarł wniosek przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Organ samorządu adwokackiego wyznaczonył go w tej sprawie pełnomocnikiem w dniu 15 listopada 2011 r., o czym skarżąca oraz jej pełnomocnik dowiedzieli się w dniu 23 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 lutego 2012 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r. I SA/Wa 557/11. Na skutek złożonego przez A.Ż. zażalenia sprawę rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 272/12 uchylił zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r. I SA/Wa 557/11. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) stwierdził, że w przypadku ustanowienia adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez stronę o fakcie jego ustanowienia (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 569/06). Sąd pierwszej instancji uznał, że w tej sprawie dniem w którym pełnomocnik skarżącej miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień w którym zapoznał się z aktami sprawy tj. 1 grudnia 2011 r. A zatem siedmiodniowy termin do złożenia przez niego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął, w dniu 8 grudnia 2011 r. Tymczasem skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia nadał w urzędzie pocztowym dopiero w dniu 19 grudnia 2011 r. Ponadto wyjaśnił, że termin trzydziestodniowy nie jest terminem na wniesienie skargi kasacyjnej po ustaniu przyczyny uchybienia terminu do jej wniesienia, a jedynie terminem instrukcyjnym w jakim najpóźniej (licząc od dnia, w którym pełnomocnik dowiedział się o jego ustanowieniu) powinna nastąpić czynność złożenia środka odwoławczego i w trakcie którego pełnomocnik z urzędu powinien zapoznać się z aktami sprawy. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia A.Ż. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w warunkach, o których mowa w art. 190 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. W myśl art. 190 zd. 1 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (art. 197 § 2 tej ustawy). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OZ 272/12 odwołując się do treści art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. stwierdził, że błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu, w którym pełnomocnik z urzędu wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie dowiedział się o fakcie jego ustanowienia, tj. w dniu 23 listopada 2011 r. i w związku z tym przyjął, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 30 listopada 2011 r. Wskazał, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia tego środka odwoławczego, a nie w dniu dowiedzenia się przez niego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem, nie później jednak niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia doręczenia mu zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielenie stanowiska Sądu pierwszej instancji w praktyce uniemożliwia pełnomocnikowi z urzędu dochowanie terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a. i prawidłowe przygotowanie się i sporządzenie skargi kasacyjnej. Sąd drugiej instancji uznał, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając przedmiotowy wniosek, nie ustalił, kiedy dokładnie ustała przyczyna uniemożliwiająca pełnomocnikowi skarżącej wniesienie skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należało przyjąć, że miało to miejsce, wówczas gdy pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu zapoznał się z aktami sprawy, jej stanowiskiem co do zakresu skargi kasacyjnej oraz przy uwzględnieniu faktu, że czynności te powinny być dokonane bez nieuzasadnionej zwłoki, lecz z należytą starannością i dbałością o interes skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uznał, że dniem w którym jej pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień w którym zapoznał się z aktami sprawy tj. 1 grudnia 2011 r. W konsekwencji stwierdził, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął, w dniu 8 grudnia 2011 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji pominął wskazane w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OZ 272/12 okoliczności związane z koniecznością zapoznania się przez pełnomocnika skarżącej z jej stanowiskiem co do zakresu skargi kasacyjnej oraz nie uwzględnił, że czynności te powinny być dokonane bez nieuzasadnionej zwłoki, ale także z należytą starannością i dbałością o jej interes. Oznacza to, że naruszył art. 190 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie odmiennej wykładni art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 tej ustawy. Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego (na tle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego) wskazuje się, że skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżania charakteryzującym się wysokim stopniem sformalizowania. Sporządzenie skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego musi poprzedzać zapoznanie się z aktami sprawy oraz ze stanowiskiem strony co do zakresu skargi, a jej wniesienie - uprzedniego sporządzenia. Czynności te powinny być wykonane bez nieuzasadnionej zwłoki, ale także z należytą starannością i dbałością o interes reprezentowanej strony. Możliwość uniknięcia niekorzystnych skutków procesowych przez stronę, która z przyczyn przez siebie niezawinionych (np. przedłużającej się z powodów leżących po stronie sądu procedury ustanowienia adwokata lub radcy prawnego) nie mogła dochować ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, należy rozumieć jako możliwość dopełnienia opóźnionej czynności ze skutecznością potencjalnie nie mniejszą niż wtedy, gdy dokonuje jej bez opóźnienia. Znaczne skrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w istotny sposób ogranicza, a w sytuacjach skrajnych uniemożliwia osiągnięcie takiego skutku (por. uchwała SN z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt III CZP 117/08, OSNC 2009/7-8/91). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że oczekiwanie, aby w terminie siedmiu dni od uzyskania informacji o ustanowieniu pełnomocnika strona skontaktowała się z nim, a ten zapoznawszy się ze sprawą sporządził i wniósł skargę kasacyjną, jest zbyt rygorystyczne i może powodować, że przyznane prawo pomocy okaże się iluzoryczne. Prowadzi to do bezzasadnego różnicowania stron, którym przyznano prawo pomocy po oddaleniu ich skargi i pozostałych stron, które mają aż 30 dni na podjęcie niezbędnych kroków w sprawie. W wypadku ustanowienia adwokata w trybie art. 246 P.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez stronę o fakcie jego ustanowienia (por. postanowienie NSA z 12 października 2006 r., sygn. akt I FZ 371/06 i z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I FZ 569/06; postanowienie SN z 29 czerwca 2000 r., sygn. akt I CZ 62/00, publ. OSNC 2001/1/7 i z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II UZ 72/04, publ. OSNP 2005/20/325). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że pełnomocnik skarżącej z urzędu został wyznaczony przez organ samorządu adwokackiego w dniu 15 listopada 2011 r., o czym skarżąca oraz pełnomocnik dowiedzieli się w dniu 23 listopada 2011 r. Następnie w dniu 1 grudnia 2011 r. zapoznał się on z aktami sprawy, zaś skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia wniósł w dniu 19 grudnia 2011 r. (data stempla pocztowego). Oznacza to, że powyższy wniosek został złożony nie później niż dniu, w którym upłynęło 30 dni od dowiedzenia się przez skarżącą, i jej pełnomocnika z urzędu o wyznaczeniu go przez organ samorządu adwokackiego, a także zapoznaniu się przez niego z aktami sprawy. W tej sytuacji złożenie wniosku o przywrócenie terminu, które stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a. powinno nastąpić równocześnie z dokonaniem czynności, której strona nie dokonała w terminie (w tym wypadku skargi kasacyjnej) może być uznane za dokonane bez nieuzasadnionej zwłoki. Okresu jaki upłynął między zapoznaniem z aktami sprawy (1 grudnia 2011 r.), a wniesieniem skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywróceniem terminu do jej wniesienia (19 grudnia 2012 r.), nie można uznać za nieodpowiedni do efektywnego wykorzystania udzielonego prawa pomocy. W tym okresie pełnomocnik skarżącej zobowiązany był zapoznać się ze stanowiskiem A.Ż. co do zakresu środka odwoławczego, a następnie sporządzić skargę kasacyjną z należytą starannością i dbałością o jej interes. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.