III SA/Lu 444/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdanie),, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Referent stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M. B. i Z. B. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zezwolenia na spełnienie obowiązku szkolnego poza szkołą 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Zespołu Szkół z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]; 2. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] września 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 1 pkt 5b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), Kurator Oświaty utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zespołu Szkół [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. w sprawie odmowy zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą przez J. B., uczennicę klasy pierwszej Publicznego Gimnazjum w Zespole Szkół. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kurator podał, że wnioskiem z dnia 12 lutego 2009 r. M. i Z. B. zwrócili się do Dyrektora Zespołu Szkół o wydanie - w trybie art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - zezwolenia na spełnianie przez ich córkę J. B. obowiązku szkolnego poza szkołą. W toku prowadzonego w tej sprawie postępowania zmianie uległy przepisy dotyczące udzielania zezwolenia na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkołą. W dniu 22 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 56, poz. 458). Ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw nie zawierała przepisów przejściowych, co oznaczało, że do postępowań wszczętych i niezakończonych w dniu wejścia nowelizacji w życie należało stosować nowe przepisy. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 16 ust. 10 ustawy o systemie oświaty, do wniosku o zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą należy dołączyć opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia oraz zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych. Kurator wskazał, że pomimo wyznaczonego przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną terminu badania J. B. na dzień 14 kwietnia 2009 r., a następnie na dzień 25 maja 2009 r., badanie nie odbyło się z powodu niestawienia się uczennicy. Z uwagi więc na brak wymaganej opinii poradni psychologiczno– pedagogicznej, która jest wymogiem koniecznym do wydania zezwolenia zgodnie z art. 16 ust. 8 i 10 pkt. 2a ustawy o systemie oświaty, Dyrektor Zespołu Szkół w dniu . sierpnia 2009 r. wydał ponowną decyzję (wcześniejsza odmowna decyzja Nr . z dnia . lutego 2009 r. została uchylona w toku kontroli instancyjnej decyzją Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...]) i nie zezwolił na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą w II półroczu roku szkolnego 2008/2009 przez J. B.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. i Z. B. zarzucili, że stan zdrowia ich córki J. uzasadniał wydanie - w trybie art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty - decyzji zezwalającej na realizację obowiązku szkolnego poza szkołą. W ich ocenie organ powinien był zastosować ten przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie, kiedy złożyli wniosek. Zarzucili Dyrektorowi Zespołu Szkół dyskryminowanie ich rodziny oraz naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka, a także bezprawną ingerencję w sprawy rodziny. Wyrokiem z dnia 11 marca 2010 r. (sygn. akt III SA/Lu 517/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. i Z. B. na decyzję Kuratora Oświaty w przedmiocie odmowy zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. W uzasadnieniu sąd wskazał, że zmiana przepisów regulujących przedmiotową kwestię nastąpiła w toku postępowania administracyjnego, po uchyleniu pierwszej decyzji Dyrektora Zespołu Szkół z dnia [...] lutego 2009 r. Nowe brzmienie art. 16 ust. 10 spowodowało, że samo złożenie wniosku jest niewystarczające do wydania pozytywnej decyzji w sprawie spełniania obowiązku szkolnego poza szkołą. Obowiązkiem strony jest dołączenie do wniosku niezbędnych dokumentów m.in. opinii poradni psychologiczno–pedagogicznej. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożyli wymaganej opinii poradni, nie spełniając tym ustawowego kryterium z art. 16 ust. 10 pkt 2 b) ustawy o systemie oświaty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli M. i Z. B., podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 § 1, art. 14 § 1, art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez rażąco długie prowadzenie postępowania administracyjnego oraz rażące zaniedbanie ze strony organów administracji polegające na zaniechaniu udzielenia stronie informacji na piśmie, dotyczących zmiany przepisów regulujących kwestię zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą. W toku kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny sądu pierwszej instancji i wyrokiem z dnia z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 898/10 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 sierpnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracji w niniejszej sprawie nie poinformowały skarżących o zmianie w toku postępowania przepisów ustawy o systemie oświaty, mimo iż obowiązek taki wynikał z przepisu art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Uchybienie to jest o tyle istotne, że zmiana dotyczyła kluczowej dla sprawy kwestii, bowiem wprowadzała dodatkowe wymogi (dołączenie opinii poradni psychologiczno–pedagogicznej) dla rodziców starających się o uzyskanie zezwolenia na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkołą. Sąd zauważył, że notatka służbowa z dnia 28 maja 2009 r., nie może zostać uznana za wypełnienie przez organy obowiązku udzielania stronom informacji prawnych. Zgodnie bowiem z art. 14 § 1 k.p.a. informację taką organy zobligowane były przekazać w formie pisemnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że organy administracji naruszyły przepis art. 12 § 1 k.p.a., obligujący organy do działania w sprawie wnikliwie i szybko oraz posługiwania się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. Zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się opinia poradni psychologiczno – pedagogicznej sporządzona w dniu 25 sierpnia 2006 r. oraz że przepisy ustawy o systemie oświaty, przewidujące obowiązek dołączenia takiej opinii nie wskazywały na konkretny okres jej sporządzenia. Ponadto organy posiadając informację, że J. B. w roku szkolnym 2006/2007 korzystała z podobnego zezwolenia i mając na względzie fakt, że wniosek złożony w dniu 12 lutego 2009 r. dotyczył drugiego półrocza roku szkolnego 2008/2009 powinny posłużyć się najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na naruszenie przez Dyrektora Zespołu Szkół przepisu art. 36 § 1 k.p.a. Akta sprawy bowiem zostały zwrócone Dyrektorowi w dniu 7 kwietnia 2009 r., zaś decyzję w sprawie wydano w dniu [...] sierpnia 2009 r., po interwencji Kuratora Oświaty (pismo z dnia 29 lipca 2009 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie organów w niniejszej sprawie należy uznać za wychodzące poza dobrze rozumiany interes ucznia. Sąd podkreślił, że takie czynności, jak: zawiadomienia organów ścigania, wnioski do Sądu Rejonowego o wszczęcie postępowania opiekuńczego wobec rodziny B., czy też telefoniczne kontakty z lekarzami leczącymi J. B. w oddziałach szpitalnych i placówkach sanatoryjnych nie mają uzasadnienia w dyspozycji art. 1 ustawy o systemie oświaty, który stanowi, że system oświaty winien m.in. zapewniać wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny oraz dostosowywać treść, metody i organizację nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwości specjalnych form pracy dydaktycznej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że działania organu pierwszej instancji wbrew przepisom ustawy o systemie oświaty dowodzi również fakt, że w dniu 18 lutego 2009 r. Dyrektor Zespołu Szkół po złożeniu przez skarżących 12 lutego 2009 r. wniosku o zezwolenie na odbywanie obowiązku szkolnego poza szkołą zwrócił się do poradni psychologiczno – pedagogicznej o przeprowadzenie badania J. B., mimo iż obowiązujące wówczas przepisy (przed zmianą) nie nakładały obowiązku przedłożenia opinii poradni. Sąd zauważył jednocześnie, że z akt sprawy wynika, iż wyznaczane przez poradnię psychologiczno – pedagogiczną terminy badań J. B. obejmowały okres, kiedy była ona chora, co potwierdzają stosowne zaświadczenia lekarskie. W świetle przedstawionych tez wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2010 r., zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Zespołu Szkół z dnia [...] sierpnia 2009 r. podlegają uchyleniu. Zaskarżona decyzja zapadła bowiem z naruszeniem wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny przepisów postępowania oraz przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Wniosek skarżących o zezwolenie na spełnianie przez córkę skarżących J. B., uczennicę klasy pierwszej gimnazjum, obowiązku szkolnego poza szkołą rozpoznany być powinien na podstawie przepisów art. 16 ust. 8 i 10 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 22 kwietnia 2009 r. Zgodnie z art. 16 ust. 8 ustawy, na wniosek rodziców dyrektor szkoły (podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej), do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą. Stosownie natomiast do art. 16 ust. 10 ustawy zezwolenie, o którym mowa w ust. 8, może być wydane, jeżeli: 1) wniosek o wydanie zezwolenia został złożony do dnia 31 maja; 2) do wniosku dołączono: a) opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, b) oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia, c) zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych, o których mowa w ust. 11. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że podstawą odmowy udzielenia zezwolenia, o którym mowa w art. 16 ust. 8 ustawy było nieprzedstawienie przez rodziców J. B. opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. Brak tej opinii uznały organy za wystarczającą podstawę odmowy udzielenia zezwolenia na realizację przez córkę skarżących obowiązku szkolnego poza szkołą, bez potrzeby dokonywania dalszych ustaleń w sprawie. Organy przeoczyły jednak, że w aktach sprawy znajdowała się opinia Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej z dnia 25 sierpnia 2006 r., stwierdzająca ogólne osłabienie sprawności umysłowej córki skarżących (k. 56 akt administracyjnych). Obowiązkiem organów było więc ustosunkowanie się do tej opinii. Jak podkreślił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny, przepis art. 16 ust. 10 ustawy nie określa, z jakiego okresu pochodzić powinna opinia. Organy obu instancji pominęły jednak tę opinię, mimo iż uzyskanie aktualnej opinii nie było możliwe z uwagi na chorobę J. B.. Nieodniesienie się do opinii znajdującej się w aktach sprawy oraz brak ustaleń co do dalszych przesłanek udzielenia zezwolenia na realizowanie obowiązku szkolnego poza szkołą powoduje, że zaskarżona decyzja nie może być uznana za zgodną z prawem. Nie pozwala to bowiem na uznanie, że w sprawie ustalony został prawidłowo stan faktyczny, zgodny z rzeczywistością oraz że wyjaśniono należycie wszystkie istotne okoliczności sprawy. Dodać należy, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a., jest warunkiem prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego. Wskazane przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszenie przez organy przepisów postępowania oraz wydanie decyzji mimo braku ustaleń co do wszystkich istotnych okoliczności mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nakazuje uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) p.p.s.a. Jednocześnie Sąd uchylił na podstawie art. 135 powołanej ustawy także decyzję organu pierwszej instancji mając na uwadze naruszenie prawa przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy przez organy administracji. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji powinny mieć na uwadze wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz fakt, że córka skarżących spełniła już obowiązek szkolny za okres objęty wnioskiem. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zwarte w pkt II wyroku uzasadnia przepis art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c w zw. z §19 i w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).