III SA/Wr 92/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. W zaskarżonej decyzji - wydanej wskutek wniosku zainteresowanego o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. (Nr [...]) - w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od należności na ubezpieczenie społeczne rolników (za okres od pierwszego kwartału [...] r. do trzeciego kwartału [...] r.), w łącznej kwocie [...] zł - umorzył odsetki za ten okres (w wymienionej kwocie) oraz utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. w pozostałej części, w której odmówiono stronie umorzenia należności na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentowe, w łącznej wysokości [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zainteresowany powołał się na wypadek, jakiemu uległa jego żona w dniu [...] r. przy wykonywaniu prac rolniczych i na negatywne konsekwencje z tego płynące, także w zakresie materialnej sytuacji rodziny, prosząc o uwzględnienie skargi. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej - w skrócie - "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolników. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, która dotknięta jest co najmniej jednym z uchybień wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Sygn. akt III SA/Wr 92/11 Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie mogła być utrzymana w obrocie prawnym, choć z innych powodów, niż te, które naprowadzono w skardze. Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt podpisania obu decyzji wydanych w niniejszej sprawie przez tą samą osobę (Dyrektora O/R KRUS W.). Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego. Artykuł 24 § 1 k.p.a., wskazuje przyczyny, których zaistnienie skutkuje z mocy prawa (celowe podkreślenie składu orzekającego Sądu) wyłączeniem pracownika organu (lub samego organu) od udziału w postępowaniu. Skoro wyłączenie następuje (we wszystkich przypadkach wymienionych w przywołanym przepisie) ex lege, dodatkowe orzekanie o wyłączeniu, w drodze postanowienia, nie jest już konieczne. Zgodnie z punktem 5) przywołanego przepisu, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu, między innymi w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy, poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym - na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, iż dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji wypada podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego (czego, w rozpoznawanym wypadku, dowodzą zakwestionowane przez Sąd podpisy tej samej osoby figurujące na obu orzeczeniach), stanowi istotne naruszenie prawa, dające - w myśl art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. - podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Sygn. akt III SA/Wr 92/11 Środek zaskarżenia przewidziany w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), mający w rozpoznawanym przez Sąd wypadku zastosowanie na podstawie odesłania przewidzianego w art. 52 ust. 1 in principio ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), ma co prawda specyficzny charakter. Rozpatrywany jest bowiem w istocie przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji, co zbliża go do instytucji przewidzianej w art. 127 k.p.a. Niewątpliwie jednak, przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje tym bardziej zastosowanie także w tym przypadku (por. zresztą wyrok NSA z dnia 20 marca 2008 r., II GSK 472/07, Lex Nr 471535). W świetle zasad procesowych wynikających z omówionych przepisów - zwłaszcza jeśli zważyć na dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., w związku z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. - Sąd był zobowiązany uchylić zaskarżoną decyzję (o czym orzeczono w punkcie I wyroku). Załatwienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinno być podjęte przez osobę, która nie brała udziału przy wydawaniu decyzji z dnia [...] r. ([...]). Rozpatrując raz jeszcze wniosek strony organ powinien też uwzględnić nowe w sprawie okoliczności, przywołane w skardze, rozważając ich znaczenie dla ostatecznego załatwienia żądania zainteresowanego - w świetle wchodzących w rachubę rozwiązań normatywnych - dając temu wyraz w uzasadnieniu podjętej na nowo decyzji. Rozstrzygnięcie zawarte w II punkcie wyroku wynika z konieczności zastosowania art. 152 p.p.s.a.