II FZ 282/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 369/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 369/11, mocą którego oddalono wniosek M. Z. o przyznanie prawa pomocy w ten sposób, że odmówiono zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 369/11, w przedmiocie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, oceniając sytuację majątkową skarżącego na podstawie treści złożonego w dniu 5 kwietnia 2011 r. formularza PPF oraz dodatkowych dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącego w odpowiedzi na wezwania Referendarza sądowego. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że skarżący nie ma środków finansowych, mieszka sam, nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w wysokości 1.000 zł, a koszty jego utrzymania wynoszą 500 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym strona podała, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych. Wezwany do uzupełnienia oświadczenia i przedstawienia dokumentów niezbędnych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, skarżący nadesłał oświadczenie z dnia 28 kwietnia 2011 r., z którego wynikało, iż pozostaje w związku małżeńskim, ma ustanowioną rozdzielność majątkową z małżonką zgodnie z umową z 6 czerwca 2007 r., w związku z tym nie jest mu znana wysokość dochodów małżonki ani jej stan majątkowy. Ponadto, zostało wyjaśnione, że skarżący - na podstawie umowy użyczenia - zajmuje lokal mieszkalny położony w G. przy ul. B. 4 m. 4 stanowiący własność siostry - T. M., ponosząc koszty związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie 500 zł, która jest przekazywana użyczającej w celu pokrycia części opłat związanych z używaniem lokalu, dlatego nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat, bowiem wszelkie rachunki wystawiane są na użyczającą. Skarżący nie posiada kont, lokat bankowych ani kart kredytowych. Do oświadczenia dołączył: - zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z 26 kwietnia 2011 r., że M. Z. nie korzystał w 2009 i 2010 r. z żadnych form pomocy tego ośrodka, - zaświadczenie Urzędu Gminy i Miasta w G. z dnia 22 kwietnia 2011 r., potwierdzające, iż M. Z. jest zameldowany na pobyt stały w G. pod adresem: ul. B. 4/4 oraz że brak jest osób zameldowanych wspólnie z wymienionym, - zaświadczenie Urzędu Pracy w G. z dnia 27 kwietnia 2001 r., iż skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 22 kwietnia 2011 r. o braku zeznań podatkowych skarżącego w zakresie podatku dochodowego za 2009 i 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 369/11, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd przytoczył przepisy art. 199 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - i stwierdził, że prawo pomocy przyznane winno być przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Oceniając możliwości strony w tym zakresie, sąd administracyjny bierze pod uwagę także majątek i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i osób zobowiązanych do alimentacji. Następnie, sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie może ponieść kosztów sądowych sam lub przy pomocy małżonki czy innych osób. Dane dotyczące braku majątku, oszczędności, utrzymującego się bezrobocia, korzystania z pomocy innych osób są zbyt ogólnikowe, aby uznać, że koszty postępowania za skarżącego powinni ponieść inni podatnicy. Dane te nie zostały potwierdzone żadnymi dokumentami, co uniemożliwia ich weryfikację. Nie zostało faktycznie wyjaśnione, od kogo skarżący otrzymuje pomoc i że jest to kwota 1000 zł. Ponadto, skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów, że istnieją powody (przykładowo zdrowotne) uniemożliwiające mu wykorzystanie własnych zdolności zarobkowych. Skarżący nie zarejestrował się jako bezrobotny, nie wykazał także, aby w inny sposób poszukiwał pracy. Nadto, skarżący uchylił się od wykazania sytuacji majątkowej swojej żony. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 366/11, oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie jako nieuzasadnione. W związku z prawomocną odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, który to wpis został uiszczony. Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę skarżącego. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, iż nie posiada środków aby je pokryć. Wskazał, iż nie posiada majątku w postaci nieruchomości, środków pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, mieszka sam, utrzymuje się z pomocy rodziny w kwocie 1.000 zł, zaś stałe koszty utrzymania wynoszą 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o przedłożenie do akt sprawy, w terminie 14 dni, wskazanych w tymże piśmie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących aktualną sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, niezbędnych dla rozpatrzenia wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżący nadesłał dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 17 stycznia 2012 r. o braku zeznania podatkowego za 2010 r. oraz za 2011 r., zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 17 stycznia 2012 r., że skarżący nie figuruje w ewidencji świadczeniobiorców ośrodka, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 17 stycznia 2012 r., iż nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Jednocześnie skarżący wskazał, że nie posiada innych dokumentów potwierdzających jego złą sytuację finansową. Potwierdził, iż pozostaje w związku małżeńskim, w którym została ustanowiona rozdzielność majątkowa, w związku z czym nie posiada informacji o wysokości dochodów małżonki, ani co do jej stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na treść art. 165 P.p.s.a. i stwierdził, że prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione pod warunkiem zmiany okoliczności sprawy, która to zmiana powinna zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po 10 czerwca 2011 r.; powinna ona dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane tak samo rzetelnie, jak w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W nadesłanym formularzu powtarza podane wcześniej informacje, zaś wezwany do nadesłania dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową w celu porównania i oceny, czy w sytuacji materialnej skarżącego (po stronie dochodów lub wydatków), wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Sądu zajętego w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2011 r., nadesłał znajdujące się już w aktach sprawy zaświadczenia datowane na dzień 26 kwietnia 2011 r. Dlatego też Sąd wniosek oddalił. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jego zmianę przez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki przyznania prawa pomocy, a więc że skarżący posiada środki na koszty niniejszego postępowania. W uzasadnieniu zażalenia jego autor przedstawił treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i stwierdził, że po dokonaniu niezbędnych opłat skarżącemu pozostaje do dyspozycji 500 zł, a więc musi on korzystać z pomocy rodziny. Sąd w jego ocenie nie wskazał, z jakich kwot skarżący winien poczynić oszczędności, a stanowisko, że możliwości majątkowe małżonka mają tu jakiekolwiek znaczenie, jest błędne. ponadto nie ma podstaw stwierdzenie, że strona winna była planować wydatki na postępowanie sądowe przed jego rozpoczęciem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Podkreślenia wymaga, że środek odwoławczy w niniejszej sprawie został sporządzony przez radcę prawnego, tymczasem treść zażalenia pozostaje w zasadzie bez związku z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd prawidłowo potraktował kolejny wniosek strony w tej sprawie jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednakże warunkiem tej zmiany jest zmiana okoliczności sprawy. Innymi słowy warunkiem bezwzględnym weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego. W niniejszej sprawie treść zażalenia skarżącego sprowadza się do ponownej polemiki z Sądami obu instancji co do możliwości poniesienia przez niego kosztów niniejszego postępowania, a także do bezpodstawnego kwestionowania stanowiska Sądów o konieczności przedstawienia danych o sytuacji materialnej żony skarżącego, czy do stwierdzenia o bezpodstawności żądania planowania wydatków na postępowanie sądowe. Tego typu polemika jest na obecnym etapie postępowania niedozwolona i nie może wywołać oczekiwanych przez skarżącego skutków; co więcej, okoliczności te nie były przedmiotem rozważań w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący przedstawił identyczny stan faktyczny, jak w poprzednim postępowaniu dotyczącym prawa pomocy; to zaś wyklucza zmianę postanowienia z 10 czerwca 2011 r., gdyż nie może być mowy o jakiejkolwiek zmianie okoliczności sprawy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyższego wynika, że kwestia możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania została w sposób wiążący przesądzona w postanowieniu z 10 czerwca 2011 r., podobnie jak kwestia konieczności ujawnienia sytuacji materialnej żony. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd pierwszej instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczyniono to we wskazanym postanowieniu. Pełnomocnik skarżącego do mającej zasadnicze znaczenie w tej sprawie kwestii zmiany okoliczności sprawy nie odniósł się ani razu. Dlatego też, działając w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako bezzasadne oddalił.