VI SA/Wa 631/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi "K." – J.K. Spółka jawna z siedzibą w L. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2010 r. nr Sp. [...] w przedmiocie kosztów postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 4 dotyczącym oddalenia wniosku o przyznanie kosztów postępowania; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w uchylonej części; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej "K." – J. K. Spółka jawna z siedzibą w L. kwotę 1017,60 (jeden tysiąc siedemnaście 60/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2010r. Urząd Patentowy RP po rozpoznaniu sprawy z wniosku P., J. K. Sp. j. z siedzibą w L. o unieważnienie w części prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] udzielonego na rzecz [...] (M.) Sp. z o.o. z siedzibą w M. na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) dalej p.w.p. oraz art. 100 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 ustawy p.w.p. 1) unieważnił prawo ochronne na znak towarowy [...] o numerze [...] w części dotyczącej towarów zawartych w klasie 30 w zakresie: wyrobów cukierniczych, słodyczy, pieczywa cukierniczego, lodów, deserów lodowych oraz sorbetów, a także w zakresie wszystkich usług zawartych w klasie 43 Klasyfikacji Nicejskiej; 2) oddalił wniosek w zakresie unieważnienia prawa ochronnego na w/w znak towarowy w części dotyczącej produktów zbożowych, kawy, kakao i cukru; 3) przyznał P. Sp. j. z siedzibą w L. od [...] (M.) Sp. z o.o. z siedzibą w M. kwotę 2617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie; 4) w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie kosztów oddalił. W uzasadnieniu decyzji, w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, organ wskazał, że wysokość zwrotu niezbędnych kosztów postępowania ustalił w oparciu o art. 100 k.p.c. i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 roku w sprawce opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. z 2003 r., Nr 212, poz. 2076). W ocenie organu art. 100 k.p.c. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na częściowe uwzględnienia żądań wnioskodawcy. Zgodnie z treścią tego przepisu obowiązek zwrotu wszystkich kosztów może zostać nałożony na jedną ze stron, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko w nieznacznej części swego żądania. W ocenie Urzędu Patentowego sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż wnioskodawca skutecznie podnosił żądanie unieważnienia prawa ochronnego w przeważającym zakresie towarów z klasy 30 Klasyfikacji Nicejskiej oraz wszystkich usług zawartych w klasie 43. Natomiast żądania wnioskodawcy zostały oddalone jedynie w części dotyczącej produktów zbożowych, kawy, kakao i cukru. Przyznana kwota 2617 zł zawiera zwrot opłaty za wniosek, wynagrodzenie pełnomocnika oraz opłatę skarbową za pełnomocnictwo. Zdaniem organu w pozostałym zakresie wniosek o zwrot kosztów należało oddalić, gdyż pełnomocnik wnioskodawcy nie udokumentował pozostałych wskazanych w spisie kosztów postępowania. W szczególności Urząd Patentowy uznał, iż nie ma podstaw do zaliczenia wskazanej w spisie diety do kosztów podróży rzecznika patentowego ponoszonych przez niego w związku z reprezentowaniem strony w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym RP. Organ wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w "Słowniku wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" Władysława Kopalińskiego słowo dieta oznacza sumy przeznaczone na koszty utrzymania w podróży służbowej bądź wynagrodzenie z tytułu pełnienia określonych obowiązków, funkcji (np. posła na Sejm). Dieta stanowi zatem ekwiwalent pieniężny na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania, w szczególności wyżywienia, w czasie podróży służbowej a więc wykonywania w ramach stosunku pracy zadania określonego przez pracodawcę poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika, w terminie i miejscu wskazanym w poleceniu wyjazdu służbowego. Biorąc pod uwagę powyższe, oraz fakt, iż pełnomocnik wnioskodawcy nie przedstawił dowodów potwierdzających, iż pozostaje ze swoim mocodawcą w stosunku pracy, o którym mowa w art. 22 Kodeksu Pracy oraz że reprezentowanie strony na rozprawie przed Urzędem Patentowym RP było celem podróży służbowej. Organ postanowił w pozostałej części wniosek P. J. K. Spółka Jawna o zwrot kosztów postępowania oddalić. Skargę na zawarte w powyższej decyzji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania wniosło P. J. K. Spółka jawna z siedzibą w L.. Zarzuty skargi obejmowały: Naruszenie art. 98 § 3 oraz art. 109 Kodeksu postępowania cywilnego (w związku z art. 256 ust. 2 ustawy "Prawo własności przemysłowej") - w zakresie wydatków pełnomocnika, obejmujących zwrot kosztów przejazdów na rozprawy w Urzędzie Patentowym RP - poprzez błędną wykładnię, przejawiającą się w oddaleniu wniosku o zwrot kosztów, z lakonicznym uzasadnieniem, że wnioskodawca ich nie udokumentował. Naruszenie art. 98 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego (w związku z art. 256 ust. 2 ustawy "Prawo własności przemysłowej"), a także art. 13 i art. 3 ust. 1 Dekretu z 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron [...] oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 4 lipca 1990 r. w sprawie należności świadków i stron [...] - w zakresie wydatków pełnomocnika, obejmujących strawne (diety) związane ze stawiennictwem na rozprawach w Urzędzie Patentowym RP - poprzez błędną wykładnię art. 93 k.p.c. przejawiającą się w uzależnianiu zwrotu strawnego (diet) od istnienia stosunku pracy między mocodawcą i pełnomocnikiem. Skarżący wnosił o uchylenie postanowienia o kosztach postępowania, w zakresie w jakim odmawia zwrotu wydatków pełnomocnika w punkcie 4 ustawy zaskarżonej decyzji, a także przyznania skarżącemu od Urzędu Patentowego RP zwrotu kosztów postępowania przed sądem. W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone było rozprawami w dniach [...] lipca 2010 r., [...] listopada 2009 r. oraz [...] stycznia 2010 r. Przyznany mu zwrot kosztów postępowania spornego w kwocie 2617 zł, to jest w części obejmującej zwrot: opłaty od wniosku (1000 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (1600 zł) oraz opłatę skarbową (17 zł) - mimo iż złożony na rozprawie spis kosztów obejmował kwotę 3333 zł. Urząd Patentowy nie wyspecyfikował w uzasadnieniu decyzji, w zakresie jakich składników spisu kosztów oddala wniosek o ich zwrot, co jest uchybieniem wymogom art.107 § 3 k.p.a. Mimo tego uchybienia możliwe jest poprzez porównanie spisu kosztów z treścią uzasadnienia postanowienia o przyznanych kosztach, ustalenie w jakim zakresie wniosek o zwrot kosztów oddalono. Oddalenie wniosku o zwrot kosztów "w pozostałym zakresie" dotyczy kosztów podróży na trzy rozprawy, jakie odbyły się w dniach: [...] listopada 2009 r. oraz [...] stycznia i [...] lipca 2010 r. Koszty te w kwotach odpowiednio: 275,60 zł, 218,70 oraz 221,70 zł dają łącznie koszty w kwocie 716 zł. Składniki kosztów, których dotyczy zaskarżone oddalenie wniosku o ich zwrot od strony przegrywającej spór (od uprawnionego), można podzielić na dwie grupy : a) koszty przejazdów do Urzędu Patentowego, na trzy rozprawy (posiedzenia), b) diety, z tytułu zwiększonych kosztów żywienia w podróży. Skarżący wywodził, że wskazana przez Urząd Patentowy przesłanka odmowy przyznania zwrotu kosztów przejazdów, to jest brak ich udokumentowania, jest sprzeczna z art. 109 k.p.c. Podnosił, że przepis ten nie wymaga, aby złożony spis kosztów w jakikolwiek sposób udokumentować. Co do odmowy przyznania diet dla pełnomocnika wnioskodawcy, skarżący podnosił, że przywołanie przez Urząd Patentowy zasad odpowiedzialności w prawie pracy, jako podstawy przyznania bądź odmowy zwrotu kosztów jest nieprawidłowe. Wywodził, że zwrot kosztów postępowania spornego przysługuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, do którego expressis verbis odsyła art. 256 ust. 2 p.w.p. Stronie reprezentowanej przez rzecznika patentowego należy się, zgodnie z art. 99 k.p.c. zwrot kosztów taki sam, jak stronie reprezentowanej przez adwokata, czyli zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c, zwrot kosztów należnych stronie obejmuje między innymi wynagrodzenie oraz wydatki pełnomocnika. Skarżący przytaczając słownikowe definicje pojęcia "wydatków" podnosił, że wyjazd na rozprawę przed Urzędem Patentowym wiąże się zarówno z wydatkami na transport, jak i na jedzenie. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie należy wziąć pod uwagę dekret z 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. 1950 r. nr 49, poz.445, z późn. zm.) Zdaniem skarżącego stronie postępowania, reprezentowanej przez rzecznika patentowego przysługuje należności takie jak świadczenia w tym również strawne określone w art. 3 ust. 1 powołanego wyżej dekretu. Skarżący wywodził też, że wysokość strawnego określana została w wydanym na podstawie art. 16 dekretu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 4 lipca 1990 r. w sprawie wysokości należności świadków i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. nr 48 poz.284). Skarżący wskazał, że użyte w spisie kosztów określenie "dieta" jest tożsame ze "strawnym". W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wnosił o jej oddalenie. Podnosił, że pełnomocnik skarżącego obecny na rozprawie poprzedzającej wydanie decyzji miał możliwość dołączenia dowodów, dotyczących przedstawionych kosztów. Podnosił też, że już samo przyznanie zwrotu kosztów dojazdu profesjonalnego pełnomocnika na rozprawę jest kwestionowane w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 5 maja 2007 r. sygn. I FSK 1079/06). W ocenie Urzędu Patentowego RP powoływane się przez skarżącego przepisy dekretu nie znajdują zastosowania w stosunku do profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego stronę. Podnosił, iż brak jest uregulowania wydatków profesjonalnych pełnomocników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza bowiem przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje jej uchyleniem. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest zawarte w decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2010r. rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, oddalające wniosek skarżącego ponad kwotę 2617zł. Na przyznaną kwotę złożyły się koszty w postaci: opłaty od wniosku, wynagrodzenie pełnomocnika, będącego rzecznikiem patentowym oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Organ oddalił natomiast wniosek zasądzenie kosztów postępowania w postaci wydatków pełnomocnika ujętych w przedstawionym organowi spisie kosztów (k.166 akt adm.) obejmujących koszty przejazdów pełnomocnika na rozprawy przed Urzędem Patentowym RP oraz diety. Zgodnie z art. 256 ust. 1 i 2 p.w.p. do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W kwestii kosztów postępowania stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy. Zgodnie z art. 109 k.p.c. roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu. Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 99 k.p.c. stronom reprezentowanym przez radcę prawnego lub rzecznika patentowego oraz Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata. Obowiązek zwrotu przeciwnikowi kosztów procesu oparty został na dwóch podstawowych zasadach: a) zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić stronie przeciwnej poniesione przez nią koszty procesu, oraz b) zasadzie kosztów niezbędnych i celowych, wedle której zwrotowi podlegają jedynie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. Niezbędność oraz celowość kosztów procesu podlega ocenie sądu i jest uzależniona od konkretnych okoliczności sprawy. Sąd powinien w szczególności rozważyć, czy czynność, która spowodowała koszty, była w ujęciu obiektywnym potrzebna do realizacji praw strony, a także, czy i do jakiego poziomu poniesione koszty stanowiły również z obiektywnego punktu widzenia wydatek konieczny. Ocena sądu, dokonywana wprawdzie na zakończenie procesu, musi uwzględniać stan rzeczy istniejący w chwili podejmowania czynności przez stronę. Swobodę sądu, co do kwalifikowania niektórych kosztów jako niezbędnych, ograniczają wiążące wskazania ustawy zawarte w art. 98 § 2 i 3 k.p.c. (Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego pod redakcją prof. dr hab. Tadeusza Erecińskiego, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). W Postanowieniu z dnia 27 listopada 2002r., wydanym w składzie 7 sędziów, sygn. akt III CZP 13/02 Sąd Najwyższy wskazał, że "strona nie ma obowiązku udokumentowania wysokości kosztów wymienionych w spisie (art. 109 k.p.c); spis podlega kontroli sądu na podstawie art. 233 k.p.c." OSNC 2004/1/6. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w Postanowieniu z dnia 16 lutego 2011r. sygn. akt II CZ 202/10 wskazując, że "pełnomocnik strony nie ma obowiązku udowodnienia wysokości pozycji przedstawionych w spisie kosztów. Kwoty te mogą jednak podlegać badaniu przez sąd na zasadach ogólnych (art. 233 k.p.c.) z urzędu lub na wniosek strony przeciwnej" (LEX nr 738552). Zgodnie z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. W przedmiotowej sprawie Urząd Patentowy RP wskazał, że orzeczenie o kosztach oparł na powołanym przepisie podnosząc, że wnioskodawca uległ tylko w nieznacznej części swego żądania. W ocenie Sądu pogląd ten jest prawidłowy bowiem wniosek skarżącego został oddalony jedynie w części dotyczącej produktów zbożowych, kawy, kakao, cukru, a zatem tylko w nieznacznej części. Przyjmując taką podstawę rozstrzygnięcia o kosztach Urząd Patentowy RP nie uwzględnił jednak wszystkich kosztów przedstawionych przez pełnomocnika skarżącego w złożonym w postępowaniu spornym spisie kosztów. Koszty w postaci opłaty od wniosku, wynagrodzenia reprezentującego stronę rzecznika patentowego oraz poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa stanowią ex lege składnik kosztów procesu niezbędnych i celowych (art. 98 § 3 k.p.c). Prawidłowo zatem Urząd Patentowy RP przyznał te koszty skarżącemu. Organ oddalił natomiast wniosek o przyznanie kosztów przedstawionych w złożonym spisie kosztów w zakresie kosztów przejazdu na rozprawy przed Urzędem Patentowym RP i diet uznając, że wnioskodawca nie udokumentował tych kosztów. Organ nie wzywał przy tym w toku postępowania pełnomocnika wnioskodawcy do przedstawienia jakichkolwiek dowodów dotyczących przedstawionego spisu kosztów. Takie stanowisko organu nie jest prawidłowe. Jak wskazano wyżej pełnomocnik wnioskodawcy nie miał ex lege obowiązku udokumentowania kosztów przedstawionych w spisie. Koszty te winny natomiast podlegać ocenie organu z punktu widzenia ich niezbędności oraz celowości, a w razie wątpliwości organ mógł przeprowadzić w odpowiednim zakresie postępowanie dowodowe. Co do odmowy przyznania kosztów opisanych w spisie kosztów jako dieta (strawne) w oparciu o brak przesłanki stosunku pracy między pełnomocnikiem - rzecznikiem patentowym, a jego mocodawcą Sąd stwierdza, że stanowisko takie nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Wobec powyższego, Sąd uznał, że organ nie wyjaśnił w tym zakresie sprawy w sposób wymagany przez art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Pamiętać przy tym należy, iż w kompetencjach Sądu administracyjnego nie leży czynienie jakichkolwiek ustaleń, czy też uzupełnianie uzasadnienia zaskarżonej decyzji własną oceną przedmiotu sprawy. Dlatego też Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. Rozpatrując powtórnie sprawę w uchylonej części Urząd Patentowy RP winien kierować się wskazaniami dotyczącymi zbadania przedstawionych kosztów, które zostały zawarte w powyższym uzasadnieniu, a w szczególności rozważyć niezbędność i celowość przedstawionych kosztów, w razie wątpliwości przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art.200 i 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając koszty przedstawione w złożonym spisie kosztów w zakresie wpisu od skargi, wynagrodzenia pełnomocnika - rzecznika patentowego, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz (w oparciu o przedstawione na rozprawie bilety środków komunikacji publicznej) kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. W ocenie Sądu brak natomiast podstaw prawnych do zwrotu przedstawionych kosztów w zakresie ryczałtu za dojazdy i przejazdy (w Warszawie) oraz strawnego (diety). Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji.