II FZ 483/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 249/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. Z., M. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 18 stycznia 2011 r. nr ... w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 249/11, mocą którego oddalono wniosek M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd podał, że M. Z. i M. C., byli wspólnicy "L." Z., C. Sp. j. z siedzibą w K., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe tej Spółki w podatku akcyzowym za marzec – maj, lipiec – październik 2006 r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje i nie posiada majątku. Utrzymuje się z pomocy finansowej rodziny w wysokości 1.100 zł miesięcznie, zaś stałe koszty jego utrzymania wynoszą 600 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu oświadczył, iż pomocy finansowej udziela mu żona – K. L.. W okresie od 1 stycznia 2008 r. do 7 kwietnia 2011 r. nie posiadał majątku. Nie korzysta z pomocy społecznej ani organizacji charytatywnej. Nie posiada kont, lokat bankowych ani polis ubezpieczeniowych. Zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia u rodziców i nie poniósł kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, gdyż rozliczenie to ma nastąpić po zakończeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał wniosku za zasadny. Na wstępie przywołał treść art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Sąd podkreślił, że z przywołanych przepisów wynika, że to strona ma przekonać sąd o braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Sąd nie uwzględnił wniosku, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których Skarżący pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. nie wyjaśnił. Wnioskodawca jako źródło utrzymania podał pomoc finansową żony w wysokości 1.100 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości 600 zł miesięcznie. Pozostała kwota, według jego oświadczenia zawartego w sprzeciwie, jest przeznaczana na zaspokojenie innych podstawowych potrzeb, tj. żywność, ubranie, leki. Twierdzenia te, pomimo wystosowania wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., nie zostały jednak udokumentowane. Tymczasem przeszkody do przedstawienia żądanych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym na media, nie może stanowić fakt, że wnioskodawca zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia w lokalu należącym do rodziców, a rachunki wystawiane są na właścicieli lokalu. Ponadto Skarżący nie wyjaśnił, jakie konkretnie wydatki obejmuje wskazana przez niego kwota 600 zł uiszczana tytułem kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Nie przedstawił również umowy użyczenia, na podstawie której zamieszkuje w lokalu należącym do rodziców. Nie udokumentował wysokości pozostałych wydatków, w tym powoływanych przez niego wydatków na leczenie. Przedstawione przez Skarżącego dane Sąd uznał za bardzo lakoniczne i niepotwierdzone żadnymi dowodami, uniemożliwiające Sądowi dokonanie niebudzącej wątpliwości oceny, iż spełnia on przesłanki przyznania prawa pomowcy. Wątpliwości Sądu wzbudził fakt, że mimo trudnej sytuacji Strona nie korzystała z pomocy społecznej. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu, że w wyniku tymczasowego aresztowania Strona utraciła możliwość zarobkowania, Sąd wskazał, że według oświadczenia wnioskodawcy również uprzednio nie korzystał on z tej możliwości, lecz utrzymywał się z pomocy finansowej członka rodziny. Obecnie ciężar jego utrzymania w związku z tymczasowym aresztowaniem ponosi Skarb Państwa, co oznacza, że otrzymywana od żony pomoc finansowa w wysokości 1.100 zł miesięcznie może zostać przeznaczona na zapłatę kosztów sądowych. W odniesieniu do twierdzeń Strony, iż nie miała ona możliwości poczynienia oszczędności na poczet kosztów sądowych z uwagi na to, że to organ administracji decyduje o dacie wydania rozstrzygnięcia, Sąd wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu 13 września 2010 r. Zatem postępowanie w sprawie toczyło się przez okres 5 miesięcy, w ciągu których Strona miała możliwość zabezpieczenia odpowiednich sum na poniesienie kosztów sądowych. Sąd dodał, że zobowiązanym solidarnie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł jest również drugi były wspólnik Spółki. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W uzasadnieniu podkreślił, że proste wyliczenie: 1100 zł - 500 zł (stałe koszty utrzymania) = 600 zł, musi prowadzić do wniosku, że pozostaje mu na wszelkie inne potrzeby kwota niewielka, uniemożliwiająca poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Oczekiwanie przez Sąd, by Skarżący całą kwotę, jaką dysponuje w miesiącu, przeznaczył na koszty sądowe, pozbawia go prawa do sądu. Skarżący podkreślił także, że nieuprawnione jest twierdzenie Sądu o tym, że Skarżący winien był poczynić oszczędności na wypadek konieczności zaskarżenia wydanej w przyszłości decyzji. W jego ocenie tymczasowe aresztowanie spowodowało, że nie był on w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności, a niewielka pomoc finansowa rodziny musiała wystarczyć na powstałe w zw. z tymczasowym aresztowaniem nowe koszty, chociażby dojazdy do miejsca aresztowania czy zakup "innych potrzebnych środków do życia". Zdaniem Strony nie można wymagać, aby osoba, która posiada na utrzymanie 500 zł, przeznaczyła tą kwotę na koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Jak prawidłowo podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia żadnych wątpliwości co do ciężaru dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Kategorycznie wskazuje, że to osoba ubiegająca się o pomoc musi wykazać, że nie jest w stanie bez pomocy Skarbu Państwa ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszej sprawie to więc Skarżący winien był wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), któremu to obowiązkowi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie sprostał. Rację ma pełnomocnik Strony, że wskazany przepis niejako obliguje sąd do przyznania takiej pomocy w przypadku spełnienia przesłanek w nim zawartych. Pominął jednak okoliczność, że to na Stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że owe przesłanki spełnia. Choć z "prostego wyliczenia" przedstawionego w zażaleniu rzeczywiście można byłoby wywnioskować, że Skarżący egzystuje na granicy ubóstwa, nie można pominąć przy ocenie jego sytuacji majątkowej faktów, które uwypuklił Sąd pierwszej instancji, a do których w zażaleniu Skarżący się nie odniósł: nieprzedstawienie żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego (nie może budzić przecież wątpliwości, że fakt wystawiania rachunków na rodziców nie stoi na przeszkodzie, by sporządzić z nich kopie i wysłać do Sądu), a także brak ich wyszczególnienia, brak dowodów na wysokość innych wydatków, niekorzystanie z pomocy społecznej pomimo twierdzenia o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także w pełni argumentację Sądu pierwszej instancji co do okoliczności tymczasowego aresztowania Skarżącego. Choć sam fakt aresztowania jest z całą pewnością dla niego uciążliwy, nie wpłynął na pogorszenie jego sytuacji materialnej. Wręcz przeciwnie, odciążył żonę Skarżącego, która - według jego oświadczeń - ponosiła ciężar jego utrzymania, gdyż obowiązek ten spoczął na Skarbie Państwa. Nie przekonuje też argument, że w związku z aresztowaniem powstały nowe koszty utrzymania Skarżącego, związane z koniecznością zakupu innych niezbędnych - bliżej nieokreślonych - środków do życia. Naczelny Sąd Administracyjny nie potrafi domyślić się, jakie to środki warte 1100 zł (skoro Skarżący nie mieszka u rodziców, z całą pewnością nie partycypuje też w stałych kosztach związanych z nieruchomością, a więc do dyspozycji ma całą wyżej wskazaną kwotę), w świetle faktu, że Skarb Państwa zapewnia tymczasowo aresztowanym wszystkie niezbędne do życia warunki. Podkreślenia wymaga też, że Skarżący również przed aresztowaniem nie wykorzystywał swoich możliwości zarobkowych, nie wykazał też, by szukał pracy. Prawidłowa jest w tym zakresie także argumentacja Sądu, że żona Skarżącego może przeznaczyć część kwoty udostępnianej dotychczas mężowi - tj. 250 zł - na wpis od skargi w tej sprawie. Podkreślenia wymaga bowiem, że wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wspólnicy muszą uiścić solidarnie, czyli na jednego z nich przypadnie kwota 250 zł, a nie 500 zł, na co uwagę zwrócił także Sąd pierwszej instancji. Ponadto, zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli. Potrzebą taką może być również konieczność pokrycia kosztów sądowych w sprawie jednego z nich. Małżonkowie, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązani są do wzajemnej pomocy, niezależnie od istniejącego w ich związku ustroju majątkowego. Na marginesie należy zauważyć, że w zażaleniu pełnomocnik na początku wskazał, że Skarżącemu pozostaje miesięcznie 600 zł na utrzymanie, a na końcu uzasadnienia, że jest to kwota 500 zł. Z całą pewnością błąd ten wynikał z faktu dużego podobieństwa sytuacji życiowych, w których - według oświadczeń - znaleźli się byli wspólnicy L. Z., C. Sp. j., co spowodowało pomylenie przez pełnomocnika kwot przypadających każdemu z nich. Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 P.p.s.a.). Aby sąd administracyjny zastosował wyjątek od tej zasady w postaci prawa pomocy, skutkujący w istocie obciążeniem kosztami postępowania innych obywateli, musi dysponować rzetelnie wykazanymi faktami, obrazującymi w pełni sytuację materialną i rodzinną ubiegającego się o pomoc. Jak zostało wyjaśnione na wstępie, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. W niniejszym postępowaniu Strona złożyła na urzędowym formularzu wniosek, z którego prawie nic nie wynika, a następnie w odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłała pismo niemal wyłącznie z równie ogólnikowymi stwierdzeniami. Taktyka Strony, na której w tym postępowaniu ciążył obowiązek dowodowy, by przedstawić Sądowi pierwszej instancji minimum informacji, nie mogła więc być skuteczna. Nie nasuwa żadnych wątpliwości co do rzetelności ocena wyrażona przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, że dane przedstawione przez Skarżącego są lakoniczne i niepotwierdzone. To zaś wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił.