II FZ 710/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 529/11 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 31 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za styczeń 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 529/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych spółka wyjaśniła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bowiem w 2010 r. poniosła stratę w wysokości 9.890.506,67 zł, a zmiana zasad opodatkowania działalności w zakresie gier na automatach o niskiej wygranej spowodowała wzrost jej obciążenia podatkowego o kwotę ponad 46.000.000 zł. Obecnie podejmuje próby zbilansowania zwiększonych obciążeń podatkowych i dąży do ograniczenia kosztów swojego funkcjonowania. Wskazała, że w 2010 r. nastąpił duży spadek wskaźnika rentowności sprzedaży i kapitału własnego, co wskazuje na zagrożenie dla jej istnienia. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami, Spółka w 2009 r. osiągnęła dochód w kwocie 7.547.040,11 zł, przy przychodach w wysokości 205.458.130,44 zł. Natomiast w 2010 r. poniosła stratę w kwocie 9.890.506,67 zł, przy przychodzie w wysokości 170.475.165,04 zł. Odpowiednio w 2009 i 2010 r. aktywa spółki wyniosły 83.133.505,03 zł i 59.243.938,64 zł i były zrównoważone przez pasywa. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), nadesłano dokumenty dotyczące stosowanego przez Spółkę systemu rachunkowości, deklaracje CIT-8 za lata 2009 i 2010, deklaracje VAT-7 za okres od marca do maja 2011 r. oraz sprawozdanie z dnia 20 kwietnia 2011 r. dla Głównego Urzędu Statystycznego. Z powyższych dokumentów wynika, że w marcu 2011 r. wartość dostarczonych przez Spółkę towarów i usług wyniosła 10.723.594 zł, w kwietniu 2011 r. – 10.164.967 zł, a w maju 2011 r. 10.069.698 zł. Jej przychód w pierwszym kwartale 2011 r. wyniósł 32.074.000 zł, natomiast koszty uzyskania tego przychodu 33.652.000 zł. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 19 sierpnia 2011 r. Spółka podniosła, że posiadany przez nią majątek trwały nie może zostać spieniężony, stanowią go bowiem automaty do gier o niskich wygranych, które, z uwagi na zmianę przepisów, mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia odpowiednich licencji. Co więcej sprzedaż tego majątku, stanowiącego jedyne źródło przychodu Spółki, musiałaby skutkować jej niewypłacalnością. Nawet późniejsze uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji nie pozwoliłoby jej odzyskać utraconego w ten sposób majątku. Na dodatkowe wezwanie, skierowane w oparciu o powołany art. 255 P.p.s.a., nadesłano rachunek zysków i strat za okres od maja do lipca 2011 r., deklaracja VAT-7 za czerwiec 2011 r., ponownie zeznanie podatkowe za 2010 r. oraz sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz nakładach na środki trwałe za okres od początku roku do końca drugiego kwartału 2011 r. Z dokumentów tych wynikało, że na koniec lipca 2011 r. odnotowano przychody netto w wysokości 70.645.495 zł i stratę na kwotę 4.713.642,08 zł. Za czerwiec 2011 r. zdeklarowano sprzedaż towarów i usług w kwocie 9.475.287 zł. Z raportu bankowego wynikało, że na koncie dokonywane są przede wszystkim wpłaty własne i rozliczenia z organami podatkowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, powołując się na regulację zawartą w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uznał żądanie strony za nieuzasadnione. Sąd zwrócił uwagę, że Spółka osiąga stale wielomilionowe przychody. Fakt ponoszenia w działalności gospodarczej jednocześnie straty świadczy tylko o ponoszeniu znacznych kosztów uzyskania przychodów oraz o dysponowaniu środkami na ich poniesienie, tym bardziej w sytuacji, gdy w poprzednich okresach rozliczeniowych wykazywana jest również strata. Poza tym, strata nie oznacza, że Spółka utraciła płynność finansową. Koszty uzyskania przychodu stanowią bowiem pojęcie prawa podatkowego i nie są zawsze tożsame z faktycznymi nakładami finansowymi ponoszonymi przez przedsiębiorcę. Sąd doszedł do przekonania, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że Spółka ma możliwość poczynienia rezerw na pokrycie kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Strona powtórzyła, że posiadany przez nią majątek nie może być spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które aktualnie nie ma popytu. Co więcej zbycie rzeczowych składników majątku doprowadziłoby – zdaniem strony - do niewypłacalności spółki, uniemożliwiając dalsze prowadzenie działalności, zaś sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Skarżąca wskazała, że w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 470/11 uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 sierpnia 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na złą kondycję finansową, o której świadczyć miała strata poniesiona w poprzednim roku obrotowym. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 6.420,00 zł. Z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. wynikało, że spółka posiada aktywa trwałe o wartości 43.965.876,83 zł. Ponadto, analiza sprawozdania F-01/I-01 przekazanego do Głównego Urzędu Statystycznego, prowadzi do wniosku że w pierwszym kwartale 2011 r. spółka wygenerowała przychód netto ze sprzedaży w wysokości 32.074.000,- zł, poniosła koszty działalności operacyjnej w wysokości 33.652.000,- zł, wykazując stratę w wysokości 1.578.000,- zł. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności; przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taka ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że Spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania Spółce prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności. W tym stanie rzeczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego poniesienie przez skarżącą Spółkę opłaty sądowej w niniejszej sprawie, nie przekracza jej możliwości finansowych. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.