I GSK 180/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Po 120/11 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z 11 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Po 120/11, odrzucił skargę P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu niniejszego zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego została zwrócona do Biura Podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w dniu 30 marca 2011 r. z dokonaną w dniu 28 marca 2011 r. adnotacją: "Adresat wyprowadził się". Ponieważ strona w wyznaczonym terminie nie uiściła wpisu od skargi, brak formalny nie został usunięty. W konsekwencji Sąd I instancji, stosownie do przepisu art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę. Od powyższego postanowienia P. P. złożył skargę kasacyjną (błędnie nazwaną "zażaleniem"), w której wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania. Postanowienie zaskarżono w całości oraz zarzucono mu naruszenie: 1) art. 58 § 1 ust. 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi w terminie poprzez nieuiszczenie przez niego wpisu w sprawie; 2) art. 73 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżący został prawidłowo zawiadomiony o konieczności uzupełnienia braków formalnych poprzez uzupełnienie wniosku o udzielenie pomocy prawnej oraz konieczności uiszczenia wpisu w sprawie, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej kwestii. W uzasadnieniu podniesiono, że w znajdującej się w aktach sprawy korespondencji kierowanej do P. P. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zostały naniesione przez pracownika Poczty Polskiej S.A. w T. adnotacje, stwierdzające, iż "adresat wyprowadził się". Twierdzenie takie jest niezgodne z prawdą, gdyż adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem od wielu lat, a ponadto w dniu 25 maja 2011 r. skutecznie odebrał w tym miejscu postanowienie Sądu I instancji, odrzucające skargę z powodu nieuiszczenia "opłaty". Powyższe okoliczności świadczą o tym, iż nie zachodzą podstawy do twierdzenia, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Skarżący wskazał również, iż złożył skargę na działanie Poczty Polskiej S.A. w związku z czynnościami służbowymi pracownika poczty, a kopia tego pisma znajduje się w aktach sprawy. Zdaniem strony skarżącej, należy stwierdzić, iż w sytuacji, gdy część korespondencji kierowanej do skarżącego nie dotarła do niego z powodu rzekomej zmiany miejsca zamieszkania, zaś postanowienie o odrzuceniu skargi zostało skutecznie odebrane, nie można mówić o prawidłowym doręczeniu wcześniejszych pism – zwłaszcza w sytuacji, gdy nie przeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Skarżący stwierdził ponadto, iż znajdująca się w aktach sprawy zwrócona korespondencja nie zawiera informacji o sposobie pozostawienia zawiadomienia pod wskazanym przez skarżącego adresem. Swoją argumentację skarżący poparł stanowiskiem judykatury, wyrażonym w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: FSK 750/05 oraz II FSK 709/05. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wydał postanowienie, którym odrzucił skargę P. P. Zatem, wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej, środkiem odwoławczym przysługującym od tego postanowienia była, stosownie do treści art. 173 § 1 p.p.s.a., skarga kasacyjna. Wprawdzie profesjonalny pełnomocnik reprezentujący skarżącego wniósł zażalenie na powyższe postanowienie jednakże, biorąc pod uwagę, że o charakterze pisma decyduje jego treść a nie tytuł oraz mając na względzie, iż z treści tego środka odwoławczego zatytułowanego "zażalenie" wynika, że w istocie strona kwestionuje postanowienie o odrzuceniu skargi, prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż należy je potraktować jako przysługującą stronie na danym etapie postępowania sądowoadministracyjnego skargę kasacyjną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do unormowania art. 174 p.p.s.a. skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, będąc związanym jej zarzutami i biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która jednak w niniejszej sprawie nie występuje. Przedmiotem postępowania kasacyjnego w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi, wydane na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Stosownie do przepisu art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. Zgodnie zaś z normą wynikającą z § 3 cyt. przepisu skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu. Przepisy te stanowiły podstawę wezwania do uzupełnienia wpisu sądowego w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Niedopuszczalność z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi ma miejsce wówczas, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych mimo prawidłowego wezwania (zob. postanowienie NSA z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 939/10). W rozpoznawanej sprawie brak formalny skargi dotyczył nieuiszczenia wpisu sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy skupić się na ocenie prawidłowości doręczenia wezwania do jego uzupełnienia. Skuteczne doręczenie ma miejsce wyłącznie w trybie i na zasadach określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Doręczenie uregulowane w omawianym przepisie może mieć miejsce w razie niemożności doręczenia pisma w sposób właściwy lub zastępczy. Fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 73 p.p.s.a. jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia. Doręczenie takie oparte jest na domniemaniu, iż zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma do odbioru. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia warunków określonych w art. 73 § 2 i § 3 p.p.s.a. i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej (por. postanowienie NSA z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 939/10). W rozpoznawanej sprawie wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało nadane jako przesyłka polecona na adres skarżącego. Na zwróconym do Biura podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. zwrotnym poświadczeniu odbioru dołączonym do koperty, w której przesłano skarżącemu odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, widniała adnotacja pracownika poczty: "Adresat wyprowadził się". W konsekwencji do bezskutecznego upływu terminu na uzupełnienie wpisu sądowego, Sąd I instancji wydał postanowienie odrzucające skargę. W tym miejscu należy stwierdzić, że fikcja prawna doręczenia zastępczego opiera się na przyjęciu domniemania, iż dana przesyłka została doręczona adresatowi, mimo że faktycznie adresat jej nie odebrał. Przesyłkę taką pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, domniemanie doręczenia, o którym mowa powyżej, strona postępowania sądowoadministracyjnego może skutecznie obalić. Wystarczy, że wykaże jego wadliwość. Wadliwość ta może polegać na przykład na błędnym działaniu listonosza (pracownika poczty), który samowolnie stwierdził, że adresat wyprowadził się spod wskazanego adresu do doręczeń i taką informację zamieścił na zwrotnym potwierdzeniu odbioru listu poleconego. Jeżeli skarżący stwierdza, że w dniu doręczenia faktycznie zamieszkiwał pod wskazanym w aktach sprawy adresem, pod który ponadto dotychczas dokonywano skutecznych doręczeń pism przesyłanych w całym toku postępowania, doręczenie zastępcze w niniejszej sprawie należało uznać za bezskuteczne. Skarżący nie może bowiem ponosić negatywnych konsekwencji nieprawidłowego działania poczty. Tym bardziej, że okoliczności sprawy i argumentacja przedstawiona w skardze kasacyjnej (m.in. okoliczność złożenia przez stronę skargi na działanie Poczty Polskiej w związku z czynnościami służbowymi pracownika poczty) wskazują, iż skarżący nie zmieniał miejsca zamieszkania i nie wyprowadził się, wbrew temu co stwierdził listonosz na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. A zatem pracownik poczty, dokonujący doręczenia, nie miał podstaw faktycznych do umieszczenia na zwrotnym potwierdzeniu odbioru listu poleconego adnotacji o wyprowadzeniu się strony spod wskazanego adresu. Skoro tak, to należy przyjąć, że domniemanie doręczenia zastępczego zostało obalone, toteż nie wywołuje względem skarżącego skutków prawnych, a co za tym idzie nie pociąga za sobą negatywnych konsekwencji procesowych. Rozpoznając sprawę ponownie w jej całokształcie Sąd I instancji przede wszystkim weźmie pod uwagę, czy doręczenie skarżącemu listu poleconego zawierającego odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego było wadliwie, na czym wadliwość doręczenia polegała i oceni, czy miała ona istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekając w tym zakresie Sąd I instancji, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., podda szczegółowej analizie akta sprawy, w których w szczególności znajduje się adresowany do skarżącego list polecony (k. 23 akt sądowych) oraz dokona wyjaśnienia i zbadania skutku postępowania reklamacyjnego w Poczcie Polskiej S.A., zainicjowanego skargą P. P. Sąd zweryfikuje, czy informacja o wyprowadzeniu się adresata spod wskazanego adresu do doręczeń, zamieszczona na zwrotnym potwierdzeniu odbioru listu poleconego, jest zgodna z faktami. Ustalenie to pozwoli Sądowi na prawidłową ocenę skuteczności doręczenia i zdecydowanie o jego rzeczywistych konsekwencjach procesowych względem skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.