I FZ 407/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Arkadiusz Cudak, , , po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 września 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 657/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 września 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 657/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił L. H. (dalej strona lub skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 lutego 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że skarżący nie wykazał istnienia okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważył, że skarżący wciąż prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "H.", a przychody (za ubiegły rok i bieżące) przewyższają zarówno kwotę wpisu w niniejszej sprawie jak i łączną kwotę wpisów we wszystkich zawisłych przed sądem administracyjnym sprawach skarżącego. Ponadto Sąd zwrócił też uwagę, że skarżący jest udziałowcem w spółce D., która przynosi stałe przychody, a strona sprawując nieodpłatnie funkcję członka zarządu pozbawia się stałego źródła utrzymania. Dodatkowo nieodpłatne zajmowanie przez skarżącego lokalu należącego do spółki znacząco, zdaniem Sądu wpływa na wydatki wnioskodawcy. Ponadto Sąd podkreślił, że oświadczenie skarżącego dotyczące zagospodarowania środków z tytułu zagospodarowanej polisy nie zostało poparte żadnymi dokumentami. W ocenie Sądu fakt spłacenia długu wobec matki nie ma znaczenia w sprawie, gdyż w kontekście orzecznictwa tego typu należności nie mogą być preferencyjnie traktowane w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył zażalenie, w którym podniósł, że sama analiza jego sytuacji finansowej pozwala zrozumieć jego sytuację i pozwolić na możliwość zwolnienia go od kosztów sądowych, a fakt zamieszkiwania w pomieszczeniu znajdującym się w siedzibie spółki dowodzi tylko jego zubożenia i pokazuje maksymalne ograniczenie kosztów utrzymania. Ponadto żalący wskazał, że nie chce pogłębiać strat spółki D., dlatego zrezygnował z wynagrodzenia. Odnosząc się do argumentu Sądu odnośnie zbycia udziałów w D. żalący stwierdził, że jest to niemożliwe z uwagi na zajęcie komornicze jego udziałów. Co do podnoszonej przez Sąd kwoty 3000 zł zwróconej matce skarżący dodał, że z konkluzji Sądu wynika, iż miałby on teraz odebrać matce zwrócone pieniądze, aby opłacić koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji dokonał gruntownej analizy możliwości płatniczych skarżącego, biorąc pod rozwagę wysokość obciążeń finansowych, spoczywających na stronie i możliwość ich poniesienia. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i obecnie nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, a przynajmniej nie wykazał tego w złożonym wniosku. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, strona zamieszkując w jednym z lokali siedziby spółki nie ponosi kosztów związanych z wynajmowaniem i utrzymywaniem własnego mieszkania, co znacząco obniża koszty jego życia. Ponadto interpretacja wywodów Sądu I instancji dokonana przez skarżącego w zażaleniu jest błędna. Nie chodzi bowiem o to, aby skarżący odbierał komukolwiek pieniądze przekazane tytułem zwrotu pożyczki, ale o odpowiedź na pytanie, czy znajduje się on w sytuacji, która uzasadnia przeniesienie ciężaru pokrycia części z nich na innych podatników? Tym bowiem jest w istocie przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Dlatego skarżący ma prawo twierdzić, że musi pokrywać pewne wydatki związane ze swoim utrzymanie, czy ciążącymi na nim zobowiązaniami, jednakże musi on wykazać, że decyzja o pokryciu jednych wydatków, a tym samym niemożność pokrycia innych – powstałych kosztów sądowych jest uzasadniona i racjonalna, czego ze strony skarżącego w postępowaniu zabrakło. Ponadto strona zarzuca Sądowi pierwszej instancji podniesienie kwestii zbycia przez nią udziałów w D. sp. z o.o., w sytuacji kiedy są one zajęte przez komornika i siłą rzeczy zbycie ich jest niemożliwe. Należy w tym miejscu zauważyć, że postanowienie o zajęciu jego udziałów skarżący dołączył dopiero na etapie postępowania zażaleniowego. Wobec tego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mógł wiedzieć, że skarżący złoży dodatkowy dokument dotyczący jego sytuacji materialnej oraz nie miał faktycznej możliwości zapoznania się z tym dokumentem, a tym samym został pozbawiony rzeczywistej oceny sytuacji w jakiej znajduje się strona. Dlatego też ten argument podnoszony w zażaleniu jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuzasadniony w świetle tego, co stwierdzono powyżej. Wobec powyższego zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia warunków do zwolnienia od kosztów sądowych i jest w stanie ponieść koszty sądowe ograniczające się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożonej przez skarżącego. Nie można bowiem zapominać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudna sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 2010 r., II FZ 294/10, LEX nr 663388). W przypadku zaś pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy na korzyść skarżącego, poniesione przez niego koszty postępowania zostaną zwrócone przez sąd pierwszej instancji. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia