II FZ 441/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Bogusław Dauter, , , po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 242/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowy od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie II FZ 441/11 UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 13 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 242/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 14 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne za 2009 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: 17 lutego 2011 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., która określiła zobowiązanie podatkowe skarżącego w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne za rok 2009 w wysokości 114.502,00 zł. Następnie skarżący 5 kwietnia 2011 r. złożył, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – od wpisu od skargi wynoszącego 2.000 zł. W uzasadnieniu podał, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych innych źródeł dochodu ani oszczędności. Dodatkowo skarżący wskazał na fakt, iż posiada z żoną umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, a utrzymuje się z datków i pomocy syna, z którym nie mieszka. Ponadto skarżący choruje na cukrzycę i jak oświadczył, nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych ani wartościowych przedmiotów, a dom w którym mieszka należy do żony. W toku postępowania skarżący został dwukrotnie wezwany (11 i 27 kwietnia 2011 r.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi oświadczył, że w związku z zaawansowaną cukrzycą poddaje się intensywnej terapii, natomiast żona choruje od wielu lat na depresję i musi wozić ją do lekarza. Z racji tego, że od dłuższego czasu nie prowadzi działalności gospodarczej nie zatrudnia pracowników i nie korzysta z kont bankowych. Ponadto skarżący wskazał, że nie korzysta z opieki społecznej, a jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą 2.300 zł, w tym: ogrzewanie 500 zł, woda 100 zł, gaz 100 zł, energia elektryczna 300 zł, leczenie i lekarstwa 300 zł, wyżywienie 600 zł, telefony 250 zł, abonament RTV 50 zł, środki czystości 100 zł. Dodatkowo posiada samochód marki Rover o wartości rynkowej 2.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 6 maja 2011 r. do przedstawienia szczegółowej sytuacji finansowej żony skarżącego oraz nadesłania zeznań rocznych podatkowych skarżący oświadczył, że otrzymuje od syna pomoc finansową i rzeczową, oszacowaną na 300-400 zł, a opłaty eksploatacyjne dotyczące domu ponosi wspólnie z żoną, która uzyskuje dochód jedynie z emerytury w wysokości 700 zł. W kolejnym piśmie skarżący, po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia dalszych dokumentów oświadczył, że uwagi na nieporozumienie istniejące pomiędzy nim a żoną nie może przedstawić odpisów z kont i lokat, odpisów zeznań podatkowych za 2009 i 2010 r. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając wniosek skarżącego, zwrócił uwagę, iż prawo pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady osobistego ponoszenia kosztów przez strony, zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Unormowania powołanej ustawy, odnoszące się do przyznania prawa pomocy (art. 246 p.p.s.a.), nakładają na ubiegającego się o przyznanie tego prawa obowiązek uprawdopodobnienia faktu, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w każdej tego typu sprawie są okoliczności wskazane przez wnioskodawcę. Zdaniem sądu skarżący nie uprawdopodobnił dostatecznie okoliczności wniosku, nie podał z jakich środków ponosi koszty utrzymania, a z udzielonej przez niego informacji wynika, że tylko część pokrywa z pomocą syna. Dodatkowo niektóre z powołanych przez skarżącego kosztów (opłata za telefon w wysokości 250 zł oraz za abonament RTV 50 zł) sąd pierwszej instancji nie uznał za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. 4. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wskazując na stan zaawansowania swojej choroby oraz depresji żony, podnosząc wpływ dolegliwości na które cierpią małżonkowie na ich życie codzienne, a także na działalność gospodarczą, którą skarżący prowadził. W zażaleniu wniósł on ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych tj. od wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już podkreślono w toku postępowania instytucja prawa pomocy, a w jej zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy - jest swoistym odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Powołany przepis ma zapewnić możliwość dochodzenia praw przed sądem osobom, które nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Korzystanie z prawa pomocy musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście nie możliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2010r. (sygn. akt II GZ 409/10) zawarto bezsporny pogląd, iż ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa i to strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd I instancji trafnie wskazał, iż przedstawione przez stronę dokumenty i wyjaśnienia złożone we wniosku nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej skarżącego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, niewykonanie wezwania (na mocy art. 255 p.p.s.a.) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z 7 lipca 2010r., sygn. akt II GZ 143/10, post. NSA z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W tym zakresie NSA nie przeprowadza dochodzenia, gdyż to wnioskodawca powinien dostatecznie wykazać zasadność złożonego wniosku. W sytuacji, kiedy skarżący bezskutecznie był wzywany do przedstawienia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby uprawdopodobnić jego ciężką, jak wskazywał, sytuację majątkową, a także wyjaśnić wątpliwości powstałe w toku sprawy, sąd pierwszej instancji słusznie orzekł o odrzuceniu wniosku. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby wyjaśnienia stanu faktycznego i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia zażalenia ( por. post. NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 530/10). Na marginesie wskazać należy, że fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10 rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Zdaniem sądu skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.