II FZ 102/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 351/09 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 28 maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. oraz wysokości odsetek za zwłokę postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 351/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania Skarżącemu K. D. prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Sąd I instancji, na podstawie nadesłanego formularza PPF oraz innych dokumentów, ustalił, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i synem. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług motoryzacyjnych, z której w okresie styczeń-wrzesień 2009 r. poniósł stratę w wysokości 64.918,48 zł. Sąd ustalił przy tym, iż w tym okresie przychód z działalności gospodarczej wyniósł 16.365.120,15 zł. W 2008 r. przychód ten kształtował się na poziomie 16.248.808,09 zł, zaś dochód wyniósł 114.319,60 zł. Wśród kosztów miesięcznego utrzymania Sąd wymienił: energię elektryczną - 265,27 zł, wodę - 81,97 zł, żywność - 1.200 zł, eksploatację samochodu - 1.500 zł. Ponadto na Skarżącym ciąży zobowiązanie z tytułu kredytu odnawialnego na kwotę 160.000 zł. Wydatki te pokrywane są aktualnie z dochodów uzyskiwanych przez współmałżonkę Skarżącego, których jednak nie ujawnił. Sąd ustalił ponadto, iż w skład majątku Skarżącego wchodzi budynek usługowo – handlowy i samochód osobowy Mitsubishi Patero, rok produkcji 2003. Między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Odmawiając przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził wątpliwość co do zgodności złożonych oświadczeń ze stanem faktycznym. Wątpliwość wzbudziły przede wszystkim oświadczenia o wysokości osiąganego dochodu, brak określenia wysokości dochodu żony i jego źródeł. Dodatkowo Sąd zauważył, że Skarżący nie wskazał wysokości miesięcznej raty spłacanego kredytu. Uznał, że powyższe okoliczności w zestawieniu z obrotami z działalności gospodarczej Skarżącego oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie, podnosząc, że nie posiada wolnych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na opłacenie wpisu sądowego. Nie ma też możliwości ich pozyskania, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Skarżący podkreślił, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysków. W sierpniu 2009 r. strata wyniosła 42.066,48 zł. Obecnie bieżące utrzymanie rodziny w postaci wyżywienia, zakupu ubrań, rzeczy do szkoły, opłat za prąd, wodę, wywóz śmieci pokrywane jest z dochodów żony. Skarżący zaakcentował, iż ciąży na nim zadłużenie z tytułu kredytu. Logicznym - w jego ocenie – jest zatem, że nie posiada środków płatniczych. Nie zgadzając się ze stwierdzeniem o niewykazaniu związku między spłatą kredytu a zagrożeniem dla bytu rodziny Skarżący wskazał, iż wiadomym jest że brak spłaty kredytu pociągnie za sobą wszczęcie postępowania komorniczego. Skarżący zawarł ponadto polemikę ze stwierdzeniem Sądu o niewiarygodności złożonych oświadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (na uwadze należy mieć bowiem modyfikację wniosku w zażaleniu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Tymczasem w niniejszej sprawie informacje o stanie majątkowym i rodzinnym Skarżący przedstawił w sposób wybiórczy, co trafnie dostrzegł Sąd I instancji. Takie postępowanie Skarżącego podważa wiarygodność prezentowanej przez niego argumentacji. Przede wszystkim uzasadnione wątpliwości budzi nieujawnienie sytuacji finansowej żony. W urzędowym formularzu PPF Skarżący w ogóle nie uwzględnił żony jako członka rodziny, a następnie konsekwentnie uchylał się od udzielenia informacji na temat jej możliwości płatniczych, mimo że to właśnie z jej dochodów pokrywane są wydatki na bieżące utrzymanie rodziny. W tej sytuacji Sąd I instancji - wydając zaskarżone postanowienie - nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkowo-rodzinną Skarżącego. Skoro Skarżący twierdzi, iż źródłem pokrycia wydatków rodziny jest dochód żony, a obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci uiszczenia kosztów sądowych), to koniecznym była ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Oceny tej nie zmienia istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność ta odnosi się bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. W ślad za Sądem I instancji stwierdzić zatem należy, iż brak pełnej informacji o dochodach żony nie pozwala na przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Na spełnienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie wskazuje także podnoszone przez Skarżącego zadłużenie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, iż Skarżący nie wykazał, by spłata zaciągniętego kredytu stanowiła zagrożenie dla bytu rodziny i uniemożliwiała ponoszenie kosztów postępowania. Przeciwnie biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytu odnawialnego w rachunku bieżącym wskazuje na płynność finansową Skarżącego. W innym wypadku bank nie przyznałby mu tego kredytu, zaciągniętego – jak wyjaśnił – w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która generuje stratę. Znamienne jest również, że jak wynika z przedłożonego zaświadczenia z 15 października 2009 r. bank pozytywnie ocenia współpracę ze Skarżącym. Jakkolwiek rację ma Skarżący, iż brak spłaty kredytu skutkuje wszczęciem postępowania egzekucyjnego, to jednak nie wykazał on, że w jego przypadku takie niebezpieczeństwo zachodzi. Innymi słowy Skarżący nie wskazał, że jego stan majątkowy uniemożliwia spłatę kredytu. W tej sytuacji jego obawy dotyczące wszczęcia postępowania komorniczego - wobec braku stosownej dokumentacji - należy uznać za gołosłowne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieporozumieniem jest zarzut, iż do złożenia takiej dokumentacji Sąd powinien był wezwać Skarżącego. Po pierwsze: wezwanie takie zostało do niego wystosowane i to dwukrotnie. W wezwaniu z 29 września 2009 r. wprost zobowiązano Skarżącego do przedstawienia harmonogramu spłat rat zaciągniętego kredytu, z którego to obowiązku nie wywiązał się. Po drugie: udowodnienie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża stronę. Nie jest zatem rolą Sądu zastępowanie jej w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Także akcentowany przez Skarżącego fakt wystąpienia straty w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Nie można również tracić z pola widzenia tego, iż Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, osiągając obroty finansowe, które choć nie przekraczają wartości zobowiązań, to jednak wskazują na aktywne uczestnictwo w obrocie gospodarczym. W okresie styczeń–wrzesień 2009 r. przychody wyniosły mianowicie 16.365.120,15 zł, zaś w 2008 r. 16.248.808,09 zł. Obroty te są zatem na tyle wysokie, iż umożliwiają wygospodarowanie części środków pieniężnych ze środków przeznaczonych na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej, na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto nieprecyzyjne są wyjaśnienia Skarżącego w kwestii kosztów utrzymania. W piśmie z 20 października 2009 r. ograniczył się on mianowicie do stwierdzenia, iż koszty te wynoszą 2.500 zł, zaś koszt eksploatacji samochodu 1.500 zł. W piśmie z 17 listopada 2009 r. wyszczególnił jakie konkretnie wydatki składają się na bieżące utrzymanie. W zestawieniu tym uwzględnił żywność, energię elektryczną oraz wodę (łącznie ok. 1.550 zł). Abstrahując od tego, iż podane w obu pismach wielkości wydatków różnią się między sobą, nie ulega wątpliwości, że w przedstawionym wyliczeniu Skarżący pominął takie pozycje jak zakup ubrań i niezbędnych rzeczy do szkoły, czy też zakup lekarstw. Nie wskazał nawet przybliżonej kwoty tych wydatków. Powyższe okoliczności, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, nie pozwalają na przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż suma należnych kosztów sądowych związanych z jego udziałem w trzech postępowaniach wynosi 2.859 zł. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.