II GZ 405/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 341/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu wyrobów nieoznaczonych znakiem bezpieczeństwa postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 341/10, odmówił H. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. H. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Referendarz sądowy WSA w Warszawie zarządzeniem z 14 marca 2011 r., (k. 62 akt sądowych) wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: a/ dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez żonę skarżącego wynagrodzenia (np. zaświadczenie pracodawcy, ewentualnie kopia sporządzonej przez pracodawcę żony skarżącego (jako płatnika) na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych imiennej informacji o uzyskanych przez żonę skarżącego w 2010 r. dochodach), b/ dokumentu potwierdzającego fakt zarejestrowania skarżącego w ewidencji osób bezrobotnych (np. zaświadczenie z właściwego urzędu pracy), c/ wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy (w przypadku, jeżeli takie rachunki posiadają, jeżeli ani skarżący, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), d/ dokumentów potwierdzających fakt pobierania nauki przez dzieci skarżącego (np. kopia legitymacji studenckiej lub uczniowskiej, czy też zaświadczenie z właściwej uczelni lub szkoły). W odpowiedzi skarżący przedłożył kopie: umowy o pracę żony, z wynagrodzeniem określonym na kwotę [...] zł brutto miesięcznie, PIT – 11 żony za rok 2010, z którego wynika, iż uzyskała dochód w kwocie [...] zł, zaświadczenia o zarejestrowaniu córki w ewidencji osób bezrobotnych, legitymacji studenckiej syna, oraz informacji z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o wysokości wpłaty wymaganej z uwagi na objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunku bankowego, nie wyjaśnił także, czy rachunek bankowy posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011 r., odmówił H. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. WSA podkreślił, że skarżący został wezwany do potwierdzenia oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym odpowiedź skarżącego była niepełna. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych. Nie wskazał przy tym, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome czy skarżący posiada rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd podniósł, że z nadesłanego przez skarżącego dokumentu KRUS wynika, że jest on objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, podczas, gdy w formularzu PPF oświadczył, że nie posiada nieruchomości rolnej. Nie jest więc wiadomym, z jakiego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS. H. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia "i przyznania prawa pomocy". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy jednak podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 18 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 165/04). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z punktu widzenia art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby H. S. nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł bez takowego uszczerbku. Sąd pierwszej instancji wzywał skarżącego (dnia [...] marca 2011 - k. [...] akt sądowych) do złożenia dokumentów, które miały umożliwić ustalenie jego stanu majątkowego. W odpowiedzi H. S. nadesłał umowę o pracę żony, z wynagrodzeniem [...] zł brutto, PIT – 11 żony za rok 2010, z którego wynika, iż uzyskała dochód w kwocie [...] zł, zaświadczenie o zarejestrowaniu córki w ewidencji osób bezrobotnych, legitymację studencką syna oraz informację Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o wysokości wpłaty wymaganej z uwagi na objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego ani nie wyjaśnił czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada. Wobec powyższego WSA w Warszawie nie miał możliwości ustalenia jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Nieujawnienie sytuacji majątkowej skarżącego poprzez nie przedłożenie choćby wyciągów bankowych nie pozwala na całościową ocenę rzeczywistej jego sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych rozważań, Sąd pierwszej instancji słusznie zmierzał do zbadania sytuacji finansowej skarżącego. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego oświadczenia o stanie majątkowym, jednakże nie zastosował się w pełni do tego wezwania, gdyż nie przedstawił dokumentów potwierdzających swoje dochody i wydatki (w postaci wyciągów bankowych oraz dokonywanych na nich operacjach). Mimo zapewnień skarżącego zawartych w piśmie z [...] kwietnia 2011 r., (k. [...] akt sądowych) brak jest w aktach sądowych dokumentów źródłowych potwierdzających ciężką sytuację materialną. Należy w tym miejscu podkreślić, iż brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy z Sądem orzekającym skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego, w szczególności zaś stwierdzenie, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.