I SO/Ol 2/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Burmistrza o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej postanawia odrzucić wniosek. W dniu 10 czerwca 2011r. , na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej cyt. jako Ord. pod.), art. 34 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej cyt. jako kpa) oraz art. 802 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej cyt. jako kpc) , Burmistrz wniósł o ustanowienie dla osoby nieobecnej kuratora w osobie pracownika sądu, wyznaczonego przez sąd do reprezentowania jej praw w postępowaniu egzekucyjnym i podatkowym. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że w prowadzonym postępowaniu podatkowym nieskuteczne okazały się doręczenia decyzji podatkowych i upomnień, gdyż H. R. wyjechał z terenu gminy w nieznanym kierunku. Wnioskodawca wyczerpał wszelkie możliwości ustalenia nowego miejsca zamieszkania i pobytu, zachodzi zaś konieczność prawnie skutecznego doręczenia mu decyzji podatkowych oraz upomnień do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono także postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 4 maja 2011r., sygn. akt X Co 2301/11, odrzucające wniosek o ustanowienie kuratora dla nieznanego miejsca pobytu H. R. w postępowaniu podatkowym. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że podstawą rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że sprawa w przedmiocie ustalenia wysokości i egzekucji podatku od nieruchomości należy do właściwości organów podatkowych. Nie należy jednak do właściwości sądów powszechnych zgodnie z art. 1 kpc. Z kolei na mocy art. 1 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) sprawa taka należy do kompetencji sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45 ust 1 oraz art. 77 ust 2 gwarantuje każdemu prawo do sądu, stwarzając domniemanie kompetencji sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji). Tym samym konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądownictwa powszechnego i innych sądów (np. sądów administracyjnych) oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, iż w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy. W myśl art. 1 kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Instytucja kuratora dla osoby nieobecnej przewidziana została w art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej cyt. jako krio), zgodnie z którym dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonuje nienależycie (art. 184 §1 krio). Kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw (art. 184 § 2 krio). Normę wyrażoną w art. 184 § 1 krio pozwala realizować przepis art. 601 kpc, który stanowi, że dla osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia kuratora na wniosek osoby zainteresowanej sąd opiekuńczy miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej. Interes prawny w żądaniu ustanowienia kuratora osoby nieobecnej, której miejsce zamieszkania lub pobytu nie jest znane, wymagany w art. 601 kpc, może wynikać z prawa prywatnego bądź publicznego. Status zainteresowanego może mieć również organ władzy publicznej, np. organ podatkowy (vide: Komentarz do art. 601 kpc, [w] H. Dolecki (red.), T. Wiśniewski (red.), H. Ciepła, T. Domińczyk, A. Góra-Błaszczykowska, A. Górski, A. Jakubecki, I. Koper, G. Misiurek, Z. Strus, T. Żyznowski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Artykuły 506-729, LEX, 2011) . Takie uprawnienie wynika z art. 138 Ord. pod. , który przewiduje, że organ podatkowy występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub osoby nieobecnej, jeżeli kurator nie został już wyznaczony (§ 1). W przypadku konieczności podjęcia czynności niecierpiących zwłoki organ podatkowy wyznacza dla osoby nieobecnej przedstawiciela, za jego zgodą, uprawnionego do działania do czasu wyznaczenia kuratora dla osoby nieobecnej przez sąd (§ 2). Jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora (§ 3). Z kolei kodeks postępowania administracyjnego w art. 34 stanowi, że organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony (§ 1). W przypadku konieczności podjęcia czynności nie cierpiącej zwłoki organ administracji publicznej wyznacza dla osoby nieobecnej przedstawiciela uprawnionego do działania w postępowaniu do czasu wyznaczenia dla niej przedstawiciela przez sąd (§ 2). Właściwość sądu powszechnego potwierdził Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 9 lutego 1989r., sygn. akt III CZP 117/88 (OSNC 1990/1/11) wskazał, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 kpa następuje na podstawie art. 184 krio. Twierdzenie to zostało podtrzymane także w uchwale SN z dnia 24 listopada 2006r., sygn. akt III CZP 89/06 (OSNC 2007/9/128). Tym samym, podsumowując tę część rozważań ,wskazać należy, iż nie budzi żadnych wątpliwości, że ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, również w trybie art. 138 § 1 Ord. pod. (art. 34 § 1 kpa) należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego – sądu opiekuńczego ostatniego miejsca zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej. Pojęcie sprawy cywilnej wiąże się bowiem wyłącznie z postępowaniem przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym. Charakteru takiego nie ma postępowanie sądowoadministracyjne, tj. prowadzone przed sądami administracyjnymi i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sądy administracyjne powołane są do rozpoznawania spraw administracyjnych, to znaczy spraw z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz innych spraw, do których stosuje się na mocy przepisów szczególnych przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 1 i 2 p.p.s.a.). Kontrola sądów administracyjnych polega na sprawdzaniu zgodności z prawem działalności administracji publicznej i polega na orzekaniu w sprawach skarg wniesionych przez uprawnione podmioty w sprawach podlegających właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 3§2 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na : 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. § 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Sądy administracyjne rozstrzygają także spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 4 p.p.s.a.). W myśl art. 5 p.p.s.a. Sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach : 1) wynikających z nadrzędności i podległości organizacyjnej w stosunkach między organami administracji publicznej; 2) wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi; 3) odmowy mianowania na stanowiska lub powołania do pełnienia funkcji w organach administracji publicznej, chyba że obowiązek mianowania lub powołania wynika z przepisów prawa; 4) wiz wydawanych przez konsulów, z wyjątkiem wiz wydanych cudzoziemcowi będącemu członkiem rodziny obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 144, poz. 1043); 5) zezwoleń na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego wydawanych przez konsulów. Mając na uwadze powyższe przepisy stwierdzić należy, że przedmiot niniejszej sprawy – ustanowienie kuratora w sposób oczywisty nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych powołanych do rozpoznania spraw administracyjnych. Przepis art. 58 § 4 p.p.s.a. przewiduje, że sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W doktrynie podkreśla się jednak, że uwzględniając konstytucyjne określenie właściwości sądów administracyjnych i treść art. 1,3,5,13 i 15 p.p.s.a. przyjąć należy, iż sąd administracyjny nie może odrzucić skargi w sprawie, w której sąd powszechny przyjął brak drogi sądowej, ale tylko wtedy, jeśli stwierdzi, że skarga dotyczy takich działań lub bezczynności administracji, o których jest mowa w art. 3, a równocześnie nie dotyczy spraw, o których mowa w art. 5 p.p.s.a., oczywiście z uwzględnieniem przepisów szczególnych. Inny sposób rozumienia tego przepisu pozostawałby w sprzeczności z art. 177 i 184 Konstytucji RP (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. T. Wosia, LexisNexis 2005,str. 287-288). Tym samym sąd administracyjny nie może odrzucić skargi jedynie w sytuacji, gdy uzna, że sprawa będąca przedmiotem rozpoznania podlega jego kognicji. W przeciwnym przypadku, tj. wcześniejszego uznania się w tej sprawie przez sąd powszechny za niewłaściwy, sąd administracyjny ma prawo do odrzucenia skargi. Mając powyższe na względzie wskazać należy, że załączone do wniosku postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu wniosku o ustanowienie kuratora nie znajduje oparcia w jednoznacznej treści art. 34 kpa i art. 138 Ord. pod., które wskazują na właściwość sądu, a nie sądu administracyjnego. Nie chodzi bowiem w niniejszym przypadku, jak błędnie wskazał sąd powszechny o rozpoznanie sprawy "w przedmiocie ustalenia wysokości i egzekucji podatku od nieruchomości" (vide postanowienie Sądu Rejonowego k. 3), a więc o kontrolę działalności administracji publicznej, która niewątpliwie na mocy art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 1 p.p.s.a., podlegałaby właściwości sądu administracyjnego, lecz o ustanowienie kuratora. W niniejszej sprawie nie doszło jeszcze do wydania jednego z wymienionych w cyt. wyżej art. 3 §2 oraz art. 4 p.p.s.a. aktu (lub czynności) organu administracji , który podlegałby sądowo administracyjnej kontroli legalności . Celem bowiem uregulowania z art. 34 kpa (i art 138 Ord. pod.) jest jedynie umożliwienie organom administracji prowadzenia postępowania administracyjnego w sytuacjach w nich przewidzianych , którego wynikiem może być akt ( czynność) podlegający kontroli sądu administracyjnego. Przepisy te wyraźnie nadają więc organom prawo do występowania do sądu o ustanowienie kuratora. Ustanowienie takiego kuratora następuje w trybie przewidzianym wskazywanymi już przepisami kpc , których co do zasady nie stosuje się w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tym samym sąd administracyjny nie został wyposażony w procedurę pozwalającą "ustanowić kuratora". Dodatkowo wskazać należy, ze postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu wniosku nie zamyka możliwości wnioskodawcy do złożenia ponownego wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej. Nie rodzi ono bowiem skutku w postaci powagi rzeczy osądzonej , gdyż nie rozstrzygało o istocie sprawy , a miało charakter formalny . Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając niedopuszczalność wniosku w przedmiotowej sprawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.